เจ้าหน้าที่กู้ภัยมีรายได้จากทางไหนบ้าง เปิดเบื้องหลังการทำงานและค่าใช้จ่ายที่หลายคนอาจไม่เคยรู้

เมื่อเกิดอุบัติเหตุบนท้องถนน มีผู้บาดเจ็บติดอยู่ในรถ เกิดเหตุไฟไหม้ หรือมีคนเจ็บป่วยฉุกเฉิน เจ้าหน้าที่กู้ภัยมักเป็นหนึ่งในกลุ่มคนที่เดินทางไปถึงจุดเกิดเหตุเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยอย่างรวดเร็ว หลายคนคุ้นเคยกับภาพรถกู้ภัยเปิดสัญญาณไฟและเสียงไซเรน แต่สิ่งที่คนทั่วไปอาจไม่รู้คือ เบื้องหลังการทำงานเหล่านี้มีค่าใช้จ่ายจำนวนมาก ทั้งค่าน้ำมันรถ ค่าอุปกรณ์ช่วยชีวิต ค่าเครื่องแบบ และค่าใช้จ่ายในการบำรุงรักษารถให้พร้อมใช้งานอยู่เสมอ

คำถามที่ตามมาคือ คนที่ทำงานกู้ภัยได้รับเงินเดือนหรือไม่ เงินที่ใช้ซื้ออุปกรณ์มาจากไหน และเมื่อออกไปช่วยเหลือผู้บาดเจ็บในแต่ละครั้ง เจ้าหน้าที่ได้รับค่าตอบแทนเป็นรายเหตุหรือเปล่า

คำตอบคือ งานกู้ภัยในประเทศไทยไม่ได้มีรูปแบบเดียว บางคนเป็นอาสาสมัครที่ทำงานเพื่อสังคมโดยไม่ได้รับเงินเดือนประจำ ขณะที่บางคนเป็นพนักงานของมูลนิธิ หน่วยงานท้องถิ่น โรงพยาบาล หรือองค์กรที่ให้บริการการแพทย์ฉุกเฉิน ซึ่งอาจได้รับเงินเดือนตามตำแหน่งและเงื่อนไขการจ้างงาน

อาสากู้ภัยกับเจ้าหน้าที่ประจำ รายได้ต่างกันอย่างไร

สิ่งแรกที่ต้องทำความเข้าใจคือ คำว่าเจ้าหน้าที่กู้ภัยไม่ได้หมายถึงคนที่มีสถานะการทำงานเหมือนกันทั้งหมด เพราะในระบบการช่วยเหลือผู้ประสบภัยมีทั้งอาสาสมัคร พนักงานประจำ และบุคลากรด้านการแพทย์ฉุกเฉิน

อาสาสมัครกู้ภัย ส่วนใหญ่เข้าร่วมงานในลักษณะจิตอาสา โดยใช้เวลาว่างมาช่วยเหลือผู้ประสบเหตุ ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุทางถนน การค้นหาผู้สูญหาย เหตุอัคคีภัย หรือภัยพิบัติ อาสาสมัครกลุ่มนี้มักไม่ได้รับเงินเดือนประจำเพียงเพราะออกปฏิบัติหน้าที่ แต่บางองค์กรอาจช่วยเหลือค่าเดินทาง ค่าอาหาร หรือค่าใช้จ่ายบางส่วนตามงบประมาณและระเบียบของหน่วยงาน

ในทางกลับกัน เจ้าหน้าที่กู้ภัยที่เป็นพนักงานประจำ อาจได้รับเงินเดือนตามสัญญาจ้าง เช่น พนักงานขับรถกู้ชีพ เจ้าหน้าที่ประจำศูนย์สั่งการ เจ้าหน้าที่ประสานงาน หรือบุคลากรที่ปฏิบัติงานให้โรงพยาบาลและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รายได้จะแตกต่างกันตามตำแหน่ง วุฒิการศึกษา ประสบการณ์ และงบประมาณของนายจ้าง

ตัวอย่างเช่น เอกสารการจ้างงานขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นบางแห่งเคยระบุค่าตอบแทนพนักงานขับรถกู้ชีพกู้ภัยไว้ที่ประมาณ 9,000 บาทต่อเดือน และมีเงินเพิ่มค่าครองชีพตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้เป็นเพียงตัวอย่างจากการจ้างงานแห่งหนึ่ง ไม่ใช่อัตราเงินเดือนมาตรฐานของเจ้าหน้าที่กู้ภัยทั่วประเทศ

หากเป็นบุคลากรด้านการแพทย์ฉุกเฉินที่ผ่านการฝึกอบรมและมีคุณสมบัติตามข้อกำหนด ก็อาจมีโครงสร้างค่าตอบแทนแตกต่างจากอาสาสมัครทั่วไป จึงควรพิจารณาสถานะการจ้างงานและหน้าที่จริงก่อนนำรายได้มาเปรียบเทียบกัน

เงินที่มูลนิธิกู้ภัยนำมาใช้มาจากไหน

หลายคนอาจเข้าใจว่า เมื่อเห็นรถกู้ภัยออกช่วยเหลือประชาชนเป็นประจำ แสดงว่าองค์กรต้องมีเงินทุนจำนวนมาก แต่ความเป็นจริงคือแต่ละมูลนิธิมีแหล่งรายได้และทรัพยากรไม่เหมือนกัน บางแห่งมีผู้บริจาคสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง ขณะที่บางแห่งต้องบริหารเงินอย่างระมัดระวังเพื่อให้สามารถดูแลรถและอุปกรณ์ได้เพียงพอ

แหล่งเงินทุนที่พบได้ในองค์กรกู้ภัยและองค์กรที่ให้บริการช่วยเหลือฉุกเฉินมีหลายประเภท

1. เงินบริจาคจากประชาชน

เงินบริจาคเป็นแหล่งสนับสนุนสำคัญของมูลนิธิและองค์กรไม่แสวงหากำไรหลายแห่ง ประชาชนอาจบริจาคเงินเป็นครั้งคราว บริจาคตามโครงการ หรือสนับสนุนเป็นประจำ เพื่อนำไปใช้ในกิจกรรมช่วยเหลือผู้ประสบภัย การจัดซื้ออุปกรณ์ และการดูแลรถกู้ภัย

อย่างไรก็ตาม เงินบริจาคที่ได้รับไม่จำเป็นต้องนำมาใช้จ่ายเป็นเงินเดือนเจ้าหน้าที่ทั้งหมด เพราะองค์กรยังต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานและภารกิจสาธารณประโยชน์อื่น ๆ ด้วย

2. เงินสนับสนุนจากภาคเอกชน

บริษัทหรือผู้ประกอบการบางแห่งอาจสนับสนุนเงิน อุปกรณ์ เครื่องมือแพทย์ น้ำมันเชื้อเพลิง หรือรถสำหรับปฏิบัติการให้แก่องค์กรกู้ภัย การสนับสนุนลักษณะนี้ช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายของหน่วยงานได้ โดยเฉพาะอุปกรณ์ที่มีราคาสูง

แต่การได้รับเงินสนับสนุนจากเอกชนขึ้นอยู่กับความร่วมมือและนโยบายของแต่ละองค์กร ไม่ใช่สิทธิที่มูลนิธิทุกแห่งจะได้รับเท่ากัน

3. เงินสนับสนุนจากภาครัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

หน่วยกู้ชีพที่ขึ้นทะเบียนและปฏิบัติงานอยู่ในระบบการแพทย์ฉุกเฉินอาจได้รับเงินอุดหนุนหรือเงินชดเชยตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด โดยเฉพาะหน่วยปฏิบัติการที่ให้บริการผู้ป่วยฉุกเฉินตามมาตรฐาน

สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ หรือ สพฉ. มีบทบาทในการสนับสนุนระบบการแพทย์ฉุกเฉินและจ่ายเงินชดเชยตามเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง ขณะที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและโรงพยาบาลบางแห่งมีหน่วยกู้ชีพของตนเองและจัดสรรงบประมาณสำหรับการดำเนินงาน

ข้อมูลจาก สพฉ. เคยระบุว่า ในปีงบประมาณ 2566 มีหน่วยปฏิบัติการแพทย์ทั่วประเทศหลายพันหน่วย และมีการจัดสรรงบประมาณกองทุนการแพทย์ฉุกเฉินเพื่อชดเชยการออกปฏิบัติการด้วย ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าการช่วยเหลือผู้ป่วยฉุกเฉินมีระบบงบประมาณรองรับ ไม่ได้อาศัยเงินบริจาคเพียงอย่างเดียว

อย่างไรก็ตาม เงินที่หน่วยงานได้รับไม่เท่ากับรายได้ส่วนตัวของอาสาสมัคร เพราะเงินสนับสนุนอาจต้องนำไปใช้เป็นค่าน้ำมัน ค่าบำรุงรักษารถ ค่าอุปกรณ์ และค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ตามระเบียบก่อน

4. เงินสนับสนุนเฉพาะโครงการ

องค์กรบางแห่งอาจได้รับทุนสนับสนุนสำหรับโครงการเฉพาะ เช่น การจัดซื้อเครื่องกระตุกหัวใจไฟฟ้าอัตโนมัติ การฝึกอบรมช่วยชีวิต การพัฒนาระบบสื่อสาร หรือการเตรียมพร้อมรับมือภัยพิบัติ เงินส่วนนี้มักมีวัตถุประสงค์กำหนดไว้ จึงไม่สามารถนำไปใช้จ่ายอย่างอิสระได้ทุกประเภท

ออกช่วยเหลือหนึ่งครั้ง มีค่าใช้จ่ายอะไรบ้าง

เมื่อรถกู้ภัยได้รับแจ้งเหตุ เจ้าหน้าที่ต้องเตรียมทั้งกำลังคน รถ และอุปกรณ์ให้พร้อมสำหรับภารกิจ ค่าใช้จ่ายจึงไม่ได้มีเพียงน้ำมันเชื้อเพลิง แต่ยังรวมถึงค่าเสื่อมสภาพของรถและค่าใช้จ่ายในการดูแลอุปกรณ์หลังเสร็จภารกิจด้วย

รายการสำคัญ ได้แก่

- ค่าน้ำมันเชื้อเพลิงสำหรับเดินทางไปและกลับจากจุดเกิดเหตุ

- ค่าบำรุงรักษารถ เช่น น้ำมันเครื่อง ยางรถยนต์ ระบบเบรก และแบตเตอรี่

- ค่าอุปกรณ์ปฐมพยาบาลและวัสดุสิ้นเปลือง

- ค่าทำความสะอาดและฆ่าเชื้ออุปกรณ์หรือพื้นที่ในรถหลังใช้งาน

- ค่าเครื่องแบบ รองเท้า ถุงมือ และอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล

- ค่าอุปกรณ์สื่อสารและการดูแลระบบวิทยุ

- ค่าอบรมและฝึกซ้อมเพื่อให้เจ้าหน้าที่มีความพร้อมในการปฏิบัติงาน

ค่าใช้จ่ายจริงแตกต่างกันอย่างมากตามประเภทของรถ ระยะทาง ความถี่ในการออกเหตุ และลักษณะภารกิจ รถที่ออกช่วยเหลือผู้ป่วยเป็นประจำย่อมมีภาระบำรุงรักษาไม่เหมือนรถที่ใช้งานเป็นครั้งคราว ขณะที่ภารกิจค้นหาผู้สูญหายหรือช่วยเหลือผู้ประสบภัยในพื้นที่เข้าถึงยากอาจต้องใช้อุปกรณ์และทรัพยากรเพิ่มเติม

ด้วยเหตุนี้ การคำนวณต้นทุนการออกเหตุจึงไม่สามารถใช้ตัวเลขเดียวกับทุกองค์กรได้ หากต้องการทราบค่าใช้จ่ายที่แท้จริงจำเป็นต้องดูข้อมูลการใช้น้ำมัน ค่าซ่อมบำรุง จำนวนครั้งที่ออกเหตุ และบัญชีรายรับรายจ่ายของหน่วยงานนั้น ๆ

อุปกรณ์กู้ภัยราคาแพงแค่ไหน

อุปกรณ์ที่ใช้ในการช่วยเหลือผู้ประสบเหตุมีหลายระดับ ตั้งแต่ชุดปฐมพยาบาลพื้นฐานไปจนถึงเครื่องมือเฉพาะทางที่ต้องใช้ในการช่วยเหลือผู้บาดเจ็บจากอุบัติเหตุรุนแรง

ตัวอย่างอุปกรณ์ที่หน่วยงานอาจต้องจัดเตรียม ได้แก่ เปลเคลื่อนย้ายผู้ป่วย อุปกรณ์ดามกระดูก เครื่องให้ออกซิเจน เครื่องดูดเสมหะ เครื่องกระตุกหัวใจไฟฟ้าอัตโนมัติ หรือ AED รวมถึงเครื่องมือตัดถ่างสำหรับช่วยผู้ติดอยู่ในยานพาหนะ

อุปกรณ์แต่ละชนิดมีราคาแตกต่างกันตามยี่ห้อ รุ่น มาตรฐาน และคุณสมบัติ โดยเฉพาะเครื่องมือตัดถ่างและอุปกรณ์ช่วยชีวิตที่มีราคาสูง องค์กรจึงต้องวางแผนจัดซื้อ ตรวจสอบสภาพ และฝึกอบรมผู้ใช้งานอย่างเหมาะสม

นอกจากนี้ อุปกรณ์บางชนิดยังมีค่าใช้จ่ายต่อเนื่อง เช่น การเปลี่ยนแบตเตอรี่ การตรวจสอบความพร้อม การเปลี่ยนวัสดุสิ้นเปลือง และการซ่อมแซมเมื่อเกิดความเสียหาย การมีอุปกรณ์เพียงอย่างเดียวจึงไม่เพียงพอ หากไม่มีงบประมาณดูแลให้อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน

อาสากู้ภัยต้องควักเงินส่วนตัวหรือไม่

คำตอบคือ อาจเกิดขึ้นได้ในบางกรณี แต่ไม่ใช่ทุกคนและไม่ใช่ทุกองค์กร

อาสาสมัครบางคนมีงานประจำของตนเองและใช้เวลาว่างมาช่วยเหลือผู้ประสบภัย หากหน่วยงานมีงบประมาณจำกัด อาสาสมัครอาจต้องรับผิดชอบค่าเดินทางหรือค่าใช้จ่ายส่วนตัวบางรายการด้วยตนเอง ขณะที่บางองค์กรมีระบบสนับสนุนน้ำมัน อาหาร เครื่องแบบ หรืออุปกรณ์ให้แก่ผู้ปฏิบัติงาน

สิ่งสำคัญคือต้องแยกเงินที่อาสาสมัครได้รับเพื่อชดเชยค่าใช้จ่ายออกจากเงินเดือน เพราะการได้รับค่าเดินทางหรือค่าอาหารไม่ได้หมายความว่าบุคคลนั้นมีรายได้ประจำจากการเป็นอาสากู้ภัย

ในอีกด้านหนึ่ง ผู้ที่ทำงานเป็นพนักงานประจำย่อมมีเงื่อนไขแตกต่างออกไป โดยควรพิจารณาสัญญาจ้าง หน้าที่รับผิดชอบ และสวัสดิการที่นายจ้างกำหนดไว้เป็นหลัก

เงินชดเชยจากระบบการแพทย์ฉุกเฉินเข้ากระเป๋าเจ้าหน้าที่โดยตรงหรือไม่

ประเด็นนี้เป็นเรื่องที่ควรทำความเข้าใจ เพราะหลายคนอาจคิดว่าเมื่อหน่วยกู้ชีพออกปฏิบัติการแล้ว เงินชดเชยที่ได้รับจะถูกแบ่งให้เจ้าหน้าที่ทุกคนโดยตรง

ในความเป็นจริง การสนับสนุนจากระบบการแพทย์ฉุกเฉินมีหลักเกณฑ์และขั้นตอนการเบิกจ่าย โดยต้องเป็นหน่วยงานและการปฏิบัติการที่เข้าเงื่อนไขตามที่กำหนด รวมถึงมีเอกสารและข้อมูลการปฏิบัติงานประกอบการพิจารณา

เงินที่หน่วยงานได้รับอาจใช้สนับสนุนต้นทุนในการให้บริการ เช่น ค่าน้ำมัน ค่าบำรุงรักษารถ และค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน ทั้งนี้ วิธีบริหารจัดการเงินขึ้นอยู่กับประเภทของหน่วยงานและระเบียบที่ใช้บังคับ จึงไม่ควรสรุปว่าเจ้าหน้าที่ทุกคนจะได้เงินเพิ่มเป็นรายครั้งที่ออกเหตุ

สำหรับอาสาสมัครที่ไม่ได้รับเงินเดือน การได้รับเงินชดเชยจากองค์กรก็ขึ้นอยู่กับนโยบายและหลักเกณฑ์ของหน่วยงานนั้น ๆ เช่นกัน

ทำไมบางหน่วยกู้ภัยจึงต้องขอรับบริจาคอยู่เสมอ

การขอรับบริจาคไม่ได้หมายความว่าองค์กรทุกแห่งไม่มีงบประมาณ แต่สะท้อนว่าการดำเนินงานช่วยเหลือประชาชนมีต้นทุนต่อเนื่อง และแหล่งเงินสนับสนุนของแต่ละองค์กรไม่เหมือนกัน

บางแห่งมีเงินทุนหรือผู้สนับสนุนประจำ ขณะที่บางแห่งต้องพึ่งพาเงินบริจาคจากประชาชนเพื่อจัดซื้ออุปกรณ์ ซ่อมรถ หรือเตรียมความพร้อมสำหรับภารกิจที่เกิดขึ้นโดยไม่สามารถคาดการณ์ล่วงหน้าได้

การบริจาคอย่างมีข้อมูลจึงเป็นเรื่องสำคัญ ประชาชนควรตรวจสอบชื่อองค์กร ช่องทางรับบริจาคที่เป็นทางการ วัตถุประสงค์ของโครงการ และข้อมูลการใช้เงิน หากต้องการความมั่นใจมากขึ้น อาจสอบถามเอกสารแสดงรายรับรายจ่ายหรือรายงานผลการดำเนินงานจากองค์กรโดยตรง

งานกู้ภัยไม่ได้มีเพียงความเสียสละ แต่ต้องมีระบบบริหารจัดการ

เบื้องหลังการช่วยเหลือผู้ประสบเหตุคือการประสานงานระหว่างเจ้าหน้าที่ อาสาสมัคร ศูนย์รับแจ้งเหตุ โรงพยาบาล ตำรวจ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เจ้าหน้าที่ต้องพร้อมปฏิบัติงานในช่วงกลางคืน วันหยุด หรือสภาพอากาศที่ไม่เอื้ออำนวย โดยเฉพาะเหตุที่มีผู้บาดเจ็บจำนวนมากหรือเกิดภัยพิบัติ

การทำงานลักษณะนี้ต้องอาศัยทั้งการฝึกฝน วินัย ความรู้ด้านความปลอดภัย และอุปกรณ์ที่เหมาะสม การบริหารเงินทุนจึงเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้องค์กรสามารถรักษาความพร้อมในการช่วยเหลือประชาชนได้อย่างต่อเนื่อง

ท้ายที่สุด หากถามว่าเจ้าหน้าที่กู้ภัยมีรายได้จากทางไหนบ้าง คำตอบคือขึ้นอยู่กับรูปแบบการทำงาน บางคนเป็นอาสาสมัครที่ไม่ได้รับเงินเดือนประจำ บางคนเป็นพนักงานที่มีเงินเดือน ขณะที่หน่วยงานอาจได้รับเงินบริจาค เงินสนับสนุนจากภาครัฐ หรือเงินชดเชยตามระบบการแพทย์ฉุกเฉินตามเงื่อนไขที่กำหนด

สิ่งที่ควรจดจำคือ เงินที่องค์กรได้รับไม่ใช่รายได้ส่วนตัวของเจ้าหน้าที่ทั้งหมด และเงินบริจาคก็ไม่ได้หมายความว่าจะนำมาใช้จ่ายได้ทุกประเภท การเข้าใจความแตกต่างเหล่านี้ช่วยให้เห็นภาพเบื้องหลังงานกู้ภัยได้ชัดเจนขึ้น ทั้งในด้านรายได้ ต้นทุน และความรับผิดชอบที่ต้องมีต่อประชาชน