เศียรท้าวกบิลพรหมวางบนโลกไม่ได้: ทำไมธิดา 7 คนต้องผลัดกันถือ?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ตำนานสงกรานต์เล่าว่าเศียรของท้าวกบิลพรหมวางไว้ตรงไหนก็เกิดภัย: วางบนโลกจะเกิดไฟไหม้ โยนขึ้นฟ้าฝนจะแล้ง ทิ้งลงทะเลน้ำจะแห้ง ธิดาทั้งเจ็ดจึงผลัดกันรับเศียรใส่พานและอัญเชิญแห่รอบเขาพระสุเมรุเมื่อครบปี เรื่องนี้เป็นตำนานและคติความเชื่อ ไม่ใช่เหตุการณ์ของบุคคลจริง

เรื่องเริ่มจากท้าวกบิลพรหมท้าธรรมบาลกุมารให้ตอบปริศนาสามข้อว่า “ศรี” สถิตอยู่ตรงไหนในเวลาเช้า เที่ยง และเย็น ธรรมบาลขอเวลาเจ็ดวันเพื่อคิดคำตอบ

คืนก่อนครบกำหนด ธรรมบาลได้ยินนกอินทรีตัวผู้บอกคู่ของมันว่า เช้าศรีอยู่ที่หน้า เที่ยงอยู่ที่อก และเย็นอยู่ที่เท้า วันรุ่งขึ้นเขาจึงตอบปริศนาได้ครบ ตามคำท้า ท้าวกบิลพรหมต้องตัดเศียรของตนแล้วส่งให้นางทุงษะ ธิดาคนโตเป็นผู้รับไว้ก่อน

ในตำนานฉบับที่กรมส่งเสริมวัฒนธรรมเผยแพร่ ธิดาจะรับเศียรบนพาน แล้วนำขบวนเวียนรอบเขาพระสุเมรุ ก่อนเชิญไปประดิษฐานที่ถ้ำบนเขาไกรลาส เมื่อครบหนึ่งปีจึงถึงเวรของธิดาองค์ถัดไป รายละเอียดนี้เป็นเหตุผลภายในเรื่องเล่าว่าทำไมจึงมีธิดาเจ็ดคนและต้องสลับกันทุกปี

การผลัดเวรยังผูกกับปฏิทินด้วย กรมส่งเสริมวัฒนธรรมอธิบายว่า ธิดาแต่ละองค์แทนวันหนึ่งในสัปดาห์ วันมหาสงกรานต์ตรงกับวันใด ธิดาประจำวันนั้นก็เป็นผู้รับหน้าที่ จึงเป็นวิธีจำวันเวลาที่ดวงอาทิตย์ย้ายจากราศีมีนเข้าสู่ราศีเมษ ซึ่งในคติเดิมเป็นช่วงขึ้นปีใหม่

กรมฯ อธิบายเพิ่มเติมว่า การเล่าเป็นเทพธิดาเจ็ดองค์ช่วยให้คนสมัยก่อนไม่ต้องอ่านตำราก็จำวันมหาสงกรานต์ได้จากภาพและเรื่องราว นางสงกรานต์จึงทำหน้าที่คล้ายปฏิทินที่เล่าต่อกันได้ ส่วนธิดาทั้งเจ็ดเป็นตัวละครในตำนาน ไม่ใช่บุคคลที่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ว่าเคยมีชีวิตอยู่

รายละเอียดชื่อไม่ตรงกันทุกตำรา กรมส่งเสริมวัฒนธรรมยกข้อเขียนของพระยาอนุมานราชธนว่า ธิดาประจำวันศุกร์บางแห่งเรียกนางกิมิทา แต่อีกตำราเรียกนางมิศระ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th