นางเลิ้งมาจากชื่ออีเลิ้งจริงไหม? ที่มาของย่านตลาดเก่าที่คนยังถกกัน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ชื่อ “นางเลิ้ง” มีคำอธิบายที่โยงกับโอ่งอีเลิ้งและรากศัพท์ทางอื่น เอกสารร่วมสมัยยืนยันได้ว่ามีการใช้ชื่อ “ตลาดนางเลิ้ง” ก่อนรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามหลายสิบปี ส่วนต้นทางของชื่อยังไม่มีหลักฐานชุดเดียวที่ชี้ชัด

ข้อมูลชุมชนของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (SAC) เล่าว่าชาวมอญนำตุ่มและโอ่งจากสามโคกมาค้าขายตามคลองผดุงกรุงเกษม เรียกภาชนะชนิดหนึ่งว่า “อีเลิ้ง” และต่อมาปรับชื่อเป็น “นางเลิ้ง” ในสมัยรัฐบาลจอมพล ป. คำอธิบายนี้ผูกชื่อย่านเข้ากับทั้งการค้าทางน้ำและนโยบายปรับถ้อยคำในยุครัฐนิยม

บทความของมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ยกความเห็นของผู้รู้ภาษามอญ พิศาล บุญผูก ว่า “อีเลิ้ง” ไม่ใช่คำมอญ เพราะชาวมอญเรียกโอ่งว่า “ฮะรี” ขณะเดียวกัน พจนานุกรมราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2495 และ 2525 ให้ความหมาย “อีเลิ้ง” กับ “นางเลิ้ง” ว่าเป็นตุ่มหรือโอ่งใหญ่ จึงเห็นได้ว่าคำนี้เกี่ยวข้องกับภาชนะจริง แต่ความหมายของคำยังไม่บอกว่าใครนำมาใช้ตั้งชื่อย่าน

ยังมีข้อเสนอที่โยง “นางเลิ้ง” กับคำเขมร “ฉนัง” และ “เฬิง” ซึ่งนำมาแปลรวมกันว่าเป็นภาชนะขนาดใหญ่ มูลนิธิเล็ก-ประไพทักท้วงว่าปกติภาษาเขมรไม่ได้ใช้คำสองคำนี้คู่กัน และไม่พบหลักฐานเชื่อมชุมชนเขมรกับการตั้งถิ่นฐานเดิมในย่านนางเลิ้ง ข้อเสนอนี้จึงมีจุดที่ยังอธิบายไม่ลงตัว

เรื่องเวลาให้หลักฐานอีกชิ้นหนึ่ง ข้อมูล SAC ระบุว่าตลาดเปิดเมื่อ 29 มีนาคม พ.ศ. 2443 และบทความมูลนิธิเล็ก-ประไพอ้างข่าวหนังสือพิมพ์บางกอกสมัย ฉบับวันที่ 30 มีนาคม ร.ศ.118 (พ.ศ. 2443) ซึ่งเรียกสถานที่ว่า “ตลาดนางเลิ้ง” ชื่อนี้จึงปรากฏในเอกสารก่อนยุครัฐบาลจอมพล ป. หลายสิบปี หลักฐานนี้ขัดกับคำอธิบายที่ว่าชื่อเพิ่งเปลี่ยนในยุคนั้น

สรุปได้ว่าเรื่องโอ่งอีเลิ้งมีทั้งบริบทการค้าริมคลองและหลักฐานด้านความหมายของคำ ส่วนบันทึก พ.ศ. 2443 ยืนยันว่าใช้ชื่อตลาดนางเลิ้งแล้วก่อนรัฐบาลจอมพล ป.; เอกสารที่มีจึงบอกเส้นเวลาของชื่อได้ชัดกว่าต้นกำเนิดของคำ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th