สัตว์ไทยพรางตัวเก่งกว่าที่คิด ! เปิดความลับของหมึกกระดอง และนักพรางตัวในธรรมชาติ

ในธรรมชาติ การเอาตัวรอดไม่ได้ขึ้นอยู่กับความเร็วหรือพละกำลังเพียงอย่างเดียว สัตว์บางชนิดใช้วิธีทำให้ตัวเองกลมกลืนกับสิ่งแวดล้อม จนผู้ล่าหรือเหยื่อแทบสังเกตไม่เห็น

สัตว์ที่พรางตัวได้ดีอาจมีสี และลวดลายคล้ายเปลือกไม้ ใบไม้ ทรายหรือก้อนหิน ขณะที่สัตว์บางชนิดสามารถเปลี่ยนสีของร่างกายได้อย่างรวดเร็ว ทำให้รูปลักษณ์เปลี่ยนไปตามสถานการณ์

ประเทศไทยมีสัตว์หลายกลุ่มที่ใช้การพรางตัวเป็นส่วนหนึ่งของการดำรงชีวิต โดยเฉพาะสัตว์ทะเลบางชนิดที่มีความสามารถในการเปลี่ยนสีอย่างน่าทึ่ง

▪️หมึกกระดอง นักพรางตัวแห่งท้องทะเล

หมึกกระดองเป็นสัตว์ทะเลในกลุ่มเซฟาโลพอด ซึ่งเป็นกลุ่มเดียวกับหมึกกล้วย และหมึกสาย

ข้อมูลจากนิตยสารสาระวิทย์ของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีแห่งชาติระบุว่า หมึกกระดองสามารถเปลี่ยนสีได้อย่างรวดเร็ว และมีความสามารถในการพรางตัวสูง โดยในประเทศไทยพบหมึกกระดองหลายชนิด

ความสามารถนี้เกี่ยวข้องกับเซลล์ และโครงสร้างพิเศษในผิวหนัง ซึ่งช่วยให้หมึกสร้างลวดลาย และปรับสีให้สัมพันธ์กับสภาพแวดล้อมได้

การเปลี่ยนสีไม่ได้มีไว้เพื่อหลบซ่อนจากผู้ล่าเท่านั้น แต่ยังอาจเกี่ยวข้องกับการสื่อสาร การแสดงพฤติกรรมระหว่างสมาชิกชนิดเดียวกัน และการตอบสนองต่อสถานการณ์ต่างๆด้วย

▪️สัตว์เปลี่ยนสีได้อย่างไร ?

ผิวหนังของหมึกกระดองมีเซลล์สีที่เรียกว่าโครมาโทฟอร์ (Chromatophores) ซึ่งมีเม็ดสีอยู่ภายใน และสามารถเปลี่ยนพื้นที่ที่มองเห็นได้เมื่อกล้ามเนื้อรอบเซลล์ทำงานเมื่อเซลล์เหล่านี้ขยายหรือหดตัว สี และลวดลายบนผิวหนังจึงเปลี่ยนแปลงได้อย่างรวดเร็ว นอกจากนี้ สัตว์บางชนิดยังมีโครงสร้างที่ช่วยสะท้อนหรือกระจายแสง ทำให้เกิดสี และประกายที่แตกต่างกันตามมุมมอง

การเปลี่ยนสีของสัตว์แต่ละกลุ่มไม่ได้ใช้กลไกเหมือนกันทั้งหมด และไม่ควรสรุปว่าสัตว์ทุกชนิดสามารถเปลี่ยนสีให้เหมือนวัตถุใดๆได้อย่างสมบูรณ์

▪️ไม่ใช่แค่เปลี่ยนสี แต่ยังเปลี่ยนลวดลายได้

หมึกกระดองสามารถสร้างลวดลายที่มีความซับซ้อนบนลำตัว เช่น จุด เส้น และบริเวณสีเข้มสลับอ่อน ลวดลายเหล่านี้ช่วยให้รูปร่างของร่างกายไม่โดดเด่นเมื่ออยู่ท่ามกลางพื้นทราย เศษหินหรือพื้นผิวที่มีลวดลายหลากหลาย

การพรางตัวจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับการทำให้ร่างกายมีสีเดียวกับฉากหลังเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับการทำให้ขอบเขตของร่างกายแยกออกจากสิ่งแวดล้อมได้ยากขึ้นด้วย

ในบางสถานการณ์ หมึกอาจใช้ลวดลายเพื่อสื่อสารหรือแสดงพฤติกรรมอื่น จึงต้องพิจารณาสภาพแวดล้อม และพฤติกรรมประกอบกัน

▪️สัตว์พรางตัวแบบอื่นที่พบได้ในธรรมชาติไทย

1. ตั๊กแตนบางชนิด

ตั๊กแตนบางชนิดมีสี และรูปร่างที่กลมกลืนกับใบไม้ กิ่งไม้หรือพื้นดิน ความสามารถนี้ช่วยลดโอกาสที่ผู้ล่าจะมองเห็น แต่ประสิทธิภาพขึ้นอยู่กับชนิดของตั๊กแตน  และสภาพแวดล้อมที่มันอาศัยอยู่

2. ตุ๊กแก และจิ้งจกบางชนิด

สัตว์เลื้อยคลานบางชนิดมีสีผิวที่ช่วยให้กลมกลืนกับเปลือกไม้หรือพื้นผิวที่เกาะอยู่ อย่างไรก็ตาม ความสามารถในการเปลี่ยนสีของสัตว์แต่ละชนิดแตกต่างกัน และไม่ได้หมายความว่าจะเปลี่ยนสีได้รวดเร็วหรือหลากหลายเหมือนหมึกกระดอง

3. กบต้นไม้บางชนิด

กบต้นไม้บางชนิดมีสี และลวดลายคล้ายใบไม้หรือเปลือกไม้ ทำให้มองเห็นได้ยากเมื่ออยู่นิ่งๆบนพืชพรรณ การพรางตัวช่วยลดโอกาสถูกผู้ล่าพบ และอาจช่วยให้เข้าใกล้เหยื่อได้มากขึ้น

4. ปูบางชนิด

ปูที่อาศัยตามชายฝั่งหรือพื้นทรายอาจมีสีที่กลมกลืนกับสภาพแวดล้อม ขณะที่ปูบางชนิดใช้วัสดุจากบริเวณรอบตัวช่วยพรางร่างกาย พฤติกรรมเหล่านี้แตกต่างกันตามชนิด และถิ่นอาศัย

▪️การพรางตัวเป็นเพียงการหลบซ่อนหรือมีประโยชน์มากกว่านั้น ?

การพรางตัวเป็นหนึ่งในกลยุทธ์ที่ช่วยให้สัตว์มีโอกาสรอดชีวิต และสืบพันธุ์ได้มากขึ้น แต่ไม่ใช่หลักประกันว่าจะไม่ถูกพบเห็น สัตว์ที่พรางตัวได้ดีในสภาพแวดล้อมหนึ่งอาจมองเห็นได้ชัดเจนเมื่อย้ายไปอยู่ในพื้นที่ที่มีสีหรือพื้นผิวแตกต่างออกไป

นอกจากนี้ ความสามารถในการพรางตัวยังต้องทำงานร่วมกับพฤติกรรมอื่น เช่น การหยุดนิ่ง การเลือกสถานที่หลบซ่อน และการเคลื่อนที่ในช่วงเวลาที่เหมาะสม

สำหรับนักวิทยาศาสตร์ การศึกษาการพรางตัวของสัตว์ยังช่วยให้เข้าใจวิวัฒนาการ การรับรู้ทางสายตา และความสัมพันธ์ระหว่างผู้ล่ากับเหยื่อในระบบนิเวศ

▪️สรุป

หมึกกระดองเป็นตัวอย่างเด่นของสัตว์ที่สามารถเปลี่ยนสี และลวดลายได้อย่างรวดเร็ว ส่วนสัตว์อื่นๆใช้วิธีพรางตัวผ่านสี รูปร่างหรือพฤติกรรมที่เหมาะกับถิ่นอาศัย

ความสามารถเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า ธรรมชาติมีกลยุทธ์การเอาตัวรอดหลากหลาย และบางครั้งสัตว์ที่ดูเหมือนไม่มีอะไรพิเศษ ก็อาจซ่อนความสามารถที่น่าทึ่งเอาไว้

••• ••• •••