เผยวิธีเช็กจำนวนครั้งที่ทำบัตรประชาชน แค่ดูเลขใต้รูป

ถ้าพูดถึงบัตรประชาชนที่คนไทยใช้กันอยู่ทุกวัน หลายคนอาจคิดว่าเป็นเพียงเอกสารสำหรับยืนยันตัวตน ใช้ติดต่อราชการ เปิดบัญชีธนาคาร หรือทำธุรกรรมต่าง ๆ เท่านั้น แต่รู้หรือไม่ว่า ตัวเลขชุดเล็ก ๆ ที่ปรากฏอยู่บริเวณมุมขวาล่างใต้รูปถ่ายบนบัตรประชาชนสมาร์ตการ์ดนั้น มีความหมายซ่อนอยู่ และยังเกี่ยวข้องกับข้อมูลการจัดทำบัตรของแต่ละคนด้วย เรื่องนี้อาจเป็นสิ่งที่หลายคนมองข้ามมาตลอด ทั้งที่สามารถหยิบบัตรของตัวเองขึ้นมาสังเกตได้ทันที

หลายคนอาจเคยเห็นตัวเลขที่แบ่งออกเป็นสามชุด โดยมีเครื่องหมายขีดคั่นระหว่างชุด แต่ไม่เคยรู้ว่าตัวเลขเหล่านั้นใช้ทำอะไร บางคนเห็นตัวเลขสองหลักตรงกลางแล้วนำไปตีความว่าเป็นจำนวนครั้งที่ตัวเองทำบัตรหาย ขณะที่บางคนเข้าใจว่าตัวเลขชุดท้ายเป็นวันและเวลาที่ออกบัตร ทั้งสองเรื่องนี้จำเป็นต้องแยกความหมายให้ชัดเจน เพื่อไม่ให้เข้าใจข้อมูลบนบัตรผิดไปจากข้อกำหนดที่ใช้จริง

เปิดความหมายตัวเลข 3 ชุดบนบัตรประชาชน

ข้อมูลตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 18 (พ.ศ. 2542) ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. 2526 ข้อ 7 ซึ่งกำหนดองค์ประกอบของเลขหมายคำขอ สามารถอธิบายได้ว่า เลขหมายคำขอประกอบด้วยตัวเลขสามส่วน ได้แก่ รหัสสถานที่จัดทำบัตร จำนวนครั้งที่ทำบัตรของแต่ละบุคคล และเลขตรวจสอบความถูกต้องของการออกบัตร

ชุดแรกมีจำนวน 4 หลัก เป็นรหัสแสดงสถานที่จัดทำบัตรตามที่กรมการปกครองกำหนด ตัวเลขส่วนนี้จึงเกี่ยวข้องกับสถานที่ดำเนินการจัดทำบัตร ไม่ใช่เลขที่ใช้บอกจำนวนครั้งที่เจ้าของบัตรเคยทำบัตรประชาชน

ชุดที่สองมีจำนวน 2 หลัก เป็นส่วนที่หลายคนให้ความสนใจมากที่สุด เพราะใช้แสดงจำนวนครั้งที่ทำบัตรของแต่ละบุคคลตามระบบเลขหมายคำขอ ตัวอย่างเช่น หากตัวเลขในส่วนนี้แสดงเป็น 10 ก็หมายถึงจำนวนครั้งที่ทำบัตรตามเลขหมายคำขอเป็น 10 ครั้ง อย่างไรก็ตาม ไม่ควรนำตัวเลขดังกล่าวไปสรุปว่าเจ้าของบัตรทำบัตรหายมาแล้ว 10 ครั้ง เพราะจำนวนครั้งที่ทำบัตรกับจำนวนครั้งที่ทำบัตรหายเป็นคนละเรื่องกัน

ส่วนชุดสุดท้ายมีจำนวน 8 หลัก เป็นเลขตรวจสอบความถูกต้องของการออกบัตร ไม่ใช่ข้อมูลวันและเวลาที่ออกบัตรโดยตรง ดังนั้น หากพบคำอธิบายว่าตัวเลขชุดท้ายสามารถอ่านเป็นวันที่และเวลาที่ออกบัตรได้ ก็ควรตรวจสอบข้อมูลให้แน่ชัดก่อนนำไปเผยแพร่ เพราะความหมายที่ระบุไว้ในกฎกระทรวงคือรหัสสำหรับตรวจสอบความถูกต้องของการออกบัตร

รายละเอียดดังกล่าวเป็นข้อมูลตามข้อกำหนดเกี่ยวกับเลขหมายคำขอ จึงควรใช้คำอธิบายให้ตรงกับเอกสารทางกฎหมาย และไม่ควรนำไปปะปนกับเลขที่อนุญาตให้ทำบัตร ซึ่งเป็นข้อมูลอีกชุดหนึ่งที่มีองค์ประกอบแตกต่างกัน

ตัวเลขเยอะ แปลว่าทำบัตรหายบ่อยจริงหรือไม่?

เมื่อรู้ความหมายของตัวเลขแล้ว คำถามที่หลายคนอาจสงสัยต่อก็คือ หากตัวเลขแสดงจำนวนครั้งที่ทำบัตรสูง จะหมายความว่าเจ้าของบัตรเป็นคนทำบัตรหายบ่อยหรือไม่ คำตอบคือไม่สามารถสรุปเช่นนั้นได้จากตัวเลขเพียงอย่างเดียว เพราะการทำบัตรใหม่อาจเกิดจากหลายสาเหตุ ไม่ว่าจะเป็นบัตรหมดอายุ บัตรชำรุด บัตรสูญหาย หรือการเปลี่ยนแปลงข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับการออกบัตร

ยกตัวอย่างเช่น คนหนึ่งอาจทำบัตรใหม่เพราะบัตรหมดอายุเมื่อถึงกำหนด ขณะที่อีกคนอาจต้องทำบัตรใหม่เนื่องจากบัตรชำรุดจากการใช้งาน หรือมีเหตุจำเป็นต้องเปลี่ยนบัตรด้วยเหตุผลอื่น แม้ทั้งสองคนจะมีจำนวนครั้งที่ทำบัตรแตกต่างกัน แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าคนที่มีตัวเลขสูงกว่าจะเป็นคนที่ไม่ระมัดระวังเสมอไป

ด้วยเหตุนี้ การนำตัวเลขดังกล่าวไปใช้แซวกันว่าใครทำบัตรหายเก่งที่สุดอาจเป็นเรื่องสนุกในวงสนทนา แต่หากพูดถึงข้อเท็จจริงแล้ว ต้องแยกให้ออกว่าตัวเลขนี้บอกจำนวนครั้งที่ทำบัตรตามระบบ ไม่ได้แจกแจงสาเหตุของการทำบัตรแต่ละครั้งให้ทราบจากตัวเลขดังกล่าวเพียงอย่างเดียว

อีกประเด็นหนึ่งที่ควรระวังคือ การอธิบายว่าตัวเลขนี้นับเฉพาะการทำบัตรสมาร์ตการ์ดและไม่รวมบัตรรูปแบบเก่า ควรมีเอกสารจากหน่วยงานที่รับผิดชอบยืนยันก่อนกล่าวอย่างเด็ดขาด เพราะระบบการจัดทำบัตรในแต่ละช่วงเวลาอาจมีรายละเอียดแตกต่างกัน หากต้องการทราบประวัติการทำบัตรของตนเองอย่างชัดเจน ควรสอบถามสำนักทะเบียนหรือกรมการปกครองโดยตรง

อีกเรื่องที่ไม่ควรมองข้าม คือการถ่ายสำเนาบัตรประชาชน

นอกจากตัวเลขที่อยู่ใต้รูปถ่ายแล้ว การถ่ายสำเนาบัตรประชาชนก็เป็นเรื่องใกล้ตัวที่ควรให้ความสำคัญ หลายคนคุ้นเคยกับการถ่ายสำเนาบัตรทั้งด้านหน้าและด้านหลังเมื่อต้องยื่นเอกสารสมัครบริการ ติดต่อหน่วยงาน หรือทำธุรกรรมต่าง ๆ แต่ในความเป็นจริง การขอสำเนาบัตรควรพิจารณาตามวัตถุประสงค์และความจำเป็นของแต่ละกรณี ไม่ใช่ถ่ายสำเนาทั้งสองด้านโดยอัตโนมัติทุกครั้ง

ด้านหน้าบัตรมีข้อมูลที่ใช้ระบุตัวบุคคล เช่น ชื่อ นามสกุล เลขประจำตัวประชาชน และข้อมูลอื่นตามที่ปรากฏบนบัตร ส่วนด้านหลังมีรหัสกำกับบัตรที่เรียกว่า Laser ID ซึ่งกรมการปกครองใช้ในการควบคุมและตรวจสอบการจ่ายบัตรไปยังสำนักทะเบียนต่าง ๆ เพื่อให้สามารถบริหารจัดการบัตรได้อย่างเป็นระบบ

แม้ Laser ID จะเป็นรหัสกำกับบัตร ไม่ใช่เลขประจำตัวประชาชนอีกชุดหนึ่ง แต่ก็ไม่ควรมองว่าเป็นข้อมูลที่สามารถเผยแพร่ได้อย่างไม่มีความเสี่ยง เพราะบริการบางประเภทอาจนำรหัสหลังบัตรไปใช้ประกอบกระบวนการยืนยันตัวตนทางอิเล็กทรอนิกส์ร่วมกับข้อมูลอื่น การส่งภาพบัตรทั้งสองด้านให้บุคคลที่ไม่รู้จักหรือเว็บไซต์ที่ไม่น่าเชื่อถือจึงอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการถูกนำข้อมูลไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต

สิ่งสำคัญคือ ก่อนถ่ายสำเนาหรือส่งภาพบัตร ควรตรวจสอบก่อนว่าผู้ขอข้อมูลเป็นใคร ต้องการนำข้อมูลไปใช้เพื่ออะไร และจำเป็นต้องใช้ข้อมูลส่วนใดบ้าง หากไม่จำเป็นต้องเปิดเผยข้อมูลด้านหลังบัตร ก็ไม่ควรส่งให้โดยไม่มีเหตุผลรองรับ และหากเป็นการถ่ายสำเนาเพื่อยื่นเอกสาร ควรพิจารณาระบุวัตถุประสงค์บนสำเนาให้ชัดเจนตามความเหมาะสม เพื่อช่วยลดโอกาสที่สำเนาจะถูกนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์

สรุปแล้ว ตัวเลขใต้รูปบนบัตรประชาชนบอกอะไรเราได้บ้าง?

ตัวเลขสามชุดที่อยู่ในเลขหมายคำขอมีความหมายแตกต่างกัน ได้แก่ รหัสสถานที่จัดทำบัตร 4 หลัก จำนวนครั้งที่ทำบัตรของแต่ละบุคคล 2 หลัก และเลขตรวจสอบความถูกต้องของการออกบัตร 8 หลัก ข้อมูลนี้ช่วยให้เข้าใจระบบการจัดทำบัตรประชาชนได้มากขึ้น แต่ไม่ควรตีความเกินกว่าความหมายที่กำหนดไว้ โดยเฉพาะการสรุปว่าตัวเลขสูงหมายถึงทำบัตรหายบ่อย หรือการเข้าใจว่าเลขชุดท้ายเป็นวันและเวลาที่ออกบัตร

ใครที่อยากรู้รายละเอียดเกี่ยวกับบัตรประชาชนของตัวเอง สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมจากกรมการปกครองหรือสำนักทะเบียนที่เกี่ยวข้องได้โดยตรง เพราะข้อมูลจากหน่วยงานทางราชการย่อมช่วยให้เข้าใจความหมายได้ถูกต้องกว่าการคาดเดาจากข้อความที่แชร์ต่อกันในโลกออนไลน์

เรื่องเล็ก ๆ อย่างตัวเลขใต้รูปถ่ายอาจดูเหมือนไม่สำคัญ แต่เมื่อรู้ความหมายที่แท้จริงแล้ว ก็ช่วยให้เราใช้เอกสารประจำตัวได้อย่างเข้าใจมากขึ้น ขณะเดียวกัน การดูแลข้อมูลส่วนบุคคลและระมัดระวังการส่งสำเนาบัตรให้ผู้อื่นก็เป็นสิ่งที่ไม่ควรมองข้าม เพราะบัตรประชาชนเป็นเอกสารสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการยืนยันตัวตนในชีวิตประจำวัน

แหล่งที่มา

• กฎกระทรวง ฉบับที่ 18 (พ.ศ. 2542) ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. 2526 ข้อ 7
• กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย
• สำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง
• Thai PBS News — ข้อมูลเกี่ยวกับ Laser ID และการใช้บัตรประชาชนอย่างปลอดภัย

ขอบคุณที่แวะมาอ่านนะครับ ถ้าชอบก็อย่าลืมกดไลน์ กดแชร์และกดติดตามด้วยนะครับเพื่อที่ท่านจะได้ไม่พลาดข่าวสารต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์และสาระความบันเทิง