ทำไมจับเหรียญแล้วมือถึงมีกลิ่นโลหะ?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

พอหยิบเหรียญจากกระเป๋ามาคลึงเล่น กลิ่นคล้ายเหล็กอาจติดปลายนิ้ว ทั้งที่ตอนวางอยู่บนโต๊ะเหรียญแทบไม่มีกลิ่น ยิ่งมือชื้น กลิ่นยิ่งชัดจนเหมือนตัวเหรียญปล่อยไอออกมาเอง

ทีมวิจัยแยกทดสอบว่า กลิ่นที่เราเรียกว่าโลหะมาจากเหล็กเอง หรือเกิดตอนผิวสัมผัสกับเหล็ก ผลทดลองชี้ว่า กลิ่นนี้มาจากสารระเหยที่เกิดเมื่อไอออนเหล็กทำปฏิกิริยากับไขมันบนผิวหนังที่ถูกออกซิไดซ์ โมเลกุลเหล่านี้ลอยเข้าจมูกหลังแตะโลหะ จึงไม่ใช่ไอจากเนื้อเหล็กก้อน

นักวิจัยให้ผู้ทดลอง 7 คนสัมผัสสารละลาย Fe²⁺ ผงเหล็ก เหล็กกล้า และแผ่นเหล็กหล่อที่ทำให้ชื้นด้วยเหงื่อเทียม ทุกคนได้กลิ่นคล้ายกลิ่นหลังจับของใช้เหล็กในชีวิตประจำวัน จากนั้นทีมตรวจอากาศเหนือผิวและพบสารกลุ่มคาร์บอนิล เช่น แอลดีไฮด์กับคีโตน

ชุดควบคุมช่วยแยกต้นตอได้ เมื่อมีเหล็กแต่ไม่มีผิวหนัง หรือมีผิวกับเหงื่อเทียมแต่ไม่มีเหล็ก กลิ่นและสารระเหยแทบตรวจไม่พบ ส่วนไอออนเหล็กสามประจุ (Fe³⁺) ก็ไม่ให้กลิ่นแบบเดียวกัน ผลจึงชี้ว่ากลิ่นเด่นเกิดจากปฏิกิริยาระหว่างผิวกับเหล็กบางรูปแบบ

เหงื่อช่วยให้ผิวโลหะปล่อย Fe²⁺ ออกมา ไอออนนี้สลายลิพิดเปอร์ออกไซด์ หรือไขมันบนผิวที่ถูกออกซิไดซ์ จนเกิดสารระเหยหลายชนิด หนึ่งในนั้นคือ 1-octen-3-one ซึ่งผู้วิจัยระบุว่ามีกลิ่นคล้ายเห็ดปนกลิ่นโลหะและเป็นหนึ่งในสารสำคัญของกลิ่นรวม

ปฏิกิริยาเกิดเร็วพอให้เรารู้สึกเหมือนดมเหรียญโดยตรง ทั้งที่โมเลกุลซึ่งลอยเข้าจมูกเกิดบนผิวหนัง ความชื้นช่วยให้กระบวนการเริ่มได้ และโลหะต่างชนิดอาจให้กลิ่นไม่เหมือนกัน

งานทดลองนี้ใช้เหล็กและวัสดุเหล็กเป็นหลัก ไม่ได้ทดสอบเหรียญไทยทุกแบบ จึงยืนยันไม่ได้ว่าเหรียญทุกชนิดจะให้กลิ่นเหมือนกัน หลักฐานช่วยอธิบายกลิ่นหลังจับเหล็กชื้น และชวนให้เรียกมันว่า “กลิ่นโลหะที่เกิดบนผิวมือ” ซึ่งตรงกับต้นทางกว่า

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th