พาสปอร์ตแดงคืออะไร ใครบ้างมีสิทธิ์ถือ เปิดชัดอายุตลอดชีพจริงหรือไม่

ถ้าพูดถึงพาสปอร์ตแดง หลายคนอาจนึกถึงหนังสือเดินทางของบุคคลสำคัญระดับประเทศ ทั้งนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรี นักการทูต และผู้ดำรงตำแหน่งสำคัญในหน่วยงานของรัฐ แต่ความจริงแล้ว หนังสือเดินทางประเภทนี้มีหลักเกณฑ์ในการออกอย่างชัดเจน ไม่ใช่ว่าใครมีชื่อเสียงหรือสร้างคุณประโยชน์ให้ประเทศแล้วจะได้รับโดยอัตโนมัติ อีกหนึ่งประเด็นที่หลายคนสงสัยคือ พาสปอร์ตแดงมีอายุตลอดชีพจริงหรือไม่ และผู้ถือจะได้รับสิทธิพิเศษในการเดินทางมากกว่าประชาชนทั่วไปเพียงใด เรื่องนี้มีคำตอบที่ควรทำความเข้าใจให้ถูกต้องก่อนนำไปบอกต่อ

พาสปอร์ตแดงคืออะไร?

พาสปอร์ตแดงเป็นคำเรียกที่คนทั่วไปใช้เรียกหนังสือเดินทางทูต (Diplomatic Passport) ซึ่งเป็นหนังสือเดินทางที่กระทรวงการต่างประเทศออกให้แก่บุคคลตามคุณสมบัติและเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในระเบียบกระทรวงการต่างประเทศว่าด้วยการออกหนังสือเดินทาง พ.ศ. 2548

หนังสือเดินทางทูตมีวัตถุประสงค์เพื่อใช้ในการเดินทางที่เกี่ยวข้องกับสถานะทางการทูต ภารกิจของรัฐ หรือกรณีพิเศษที่ทางราชการพิจารณาอนุมัติ จึงแตกต่างจากหนังสือเดินทางบุคคลทั่วไปที่ประชาชนใช้เดินทางไปต่างประเทศเพื่อท่องเที่ยว ศึกษาต่อ หรือทำธุระส่วนตัว

อย่างไรก็ตาม คำว่า “พาสปอร์ตแดง” เป็นคำเรียกตามลักษณะที่คนทั่วไปคุ้นเคย หากต้องการตรวจสอบสิทธิและเงื่อนไขที่ถูกต้อง ควรพิจารณาประเภทหนังสือเดินทางและระเบียบที่เกี่ยวข้องเป็นหลัก ไม่ควรตัดสินจากสีของเล่มเพียงอย่างเดียว

ใครบ้างมีสิทธิ์ได้รับพาสปอร์ตแดง?

ตามระเบียบที่เกี่ยวข้อง หนังสือเดินทางทูตสามารถออกให้แก่บุคคลหลายกลุ่ม โดยมีตัวอย่างสำคัญ ได้แก่

• พระบรมวงศานุวงศ์และบุคคลในพระราชวงศ์ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด
• ประธานองคมนตรีและองคมนตรี
• นายกรัฐมนตรี รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรี
• ประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร รวมถึงประธานและรองประธานวุฒิสภา
• ประธานศาลฎีกา รองประธานศาลฎีกา ประธานศาลอุทธรณ์ ประธานศาลรัฐธรรมนูญ และประธานศาลปกครองสูงสุด ตามที่ระเบียบระบุ
• อดีตนายกรัฐมนตรีและอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
• ผู้บัญชาการทหารสูงสุดและผู้บัญชาการทหารเหล่าทัพ
• ข้าราชการที่ดำรงตำแหน่งทางการทูตและเดินทางไปปฏิบัติหน้าที่ในต่างประเทศตามเงื่อนไขที่กำหนด

นอกจากนี้ ยังมีคู่สมรสและบุตรบางกลุ่มที่อาจได้รับหนังสือเดินทางทูตตามหลักเกณฑ์ ตลอดจนบุคคลอื่นที่ได้รับอนุมัติเป็นกรณีพิเศษเพื่อประโยชน์แก่ทางราชการ ภายใต้พันธกรณีระหว่างประเทศ หรือเพื่อเผยแพร่ชื่อเสียงและเกียรติคุณของประเทศ

สิ่งสำคัญคือ การมีชื่ออยู่ในกลุ่มบุคคลที่ระเบียบกำหนด ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถใช้หนังสือเดินทางได้โดยไม่มีเงื่อนไขทุกกรณี เพราะยังต้องพิจารณาหลักเกณฑ์การออกหนังสือเดินทาง ภารกิจที่เกี่ยวข้อง และการอนุมัติจากหน่วยงานที่มีอำนาจด้วย โดยเฉพาะกรณีพิเศษที่ต้องผ่านการพิจารณาของกระทรวงการต่างประเทศ

พาสปอร์ตแดงมีอายุตลอดชีพจริงหรือไม่?

คำตอบชัดเจนคือ ไม่ใช่หนังสือเดินทางที่มีอายุตลอดชีพตามหลักเกณฑ์ทั่วไป เพราะระเบียบกระทรวงการต่างประเทศว่าด้วยการออกหนังสือเดินทาง พ.ศ. 2548 ข้อ 7 กำหนดให้หนังสือเดินทางทูตมีอายุไม่เกิน 5 ปี หรือสิ้นสุดเมื่อภารกิจที่เกี่ยวข้องกับการใช้หนังสือเดินทางทูตเสร็จสิ้น

นอกจากนี้ ตามข้อ 8 เมื่อภารกิจที่เกี่ยวข้องสิ้นสุดลง หรือผู้ถือขาดคุณสมบัติที่จะถือหนังสือเดินทางทูต จะต้องส่งคืนหนังสือเดินทางให้แก่กระทรวงการต่างประเทศตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด

ดังนั้น ข้อมูลที่กล่าวว่าผู้มีชื่อเสียงหรือบุคคลที่เคยสร้างคุณประโยชน์ให้ประเทศสามารถถือพาสปอร์ตแดงได้ตลอดชีวิต จึงไม่ควรนำเสนอเป็นข้อเท็จจริงโดยไม่มีหลักฐานทางกฎหมายรองรับ แม้ระเบียบจะเปิดช่องให้พิจารณาออกหนังสือเดินทางทูตแก่บุคคลบางรายเป็นกรณีพิเศษ แต่ไม่ได้หมายความว่าจะได้รับสิทธิถือหนังสือเดินทางตลอดชีพโดยอัตโนมัติ

ถือพาสปอร์ตแดงแล้วได้รับสิทธิพิเศษอะไรบ้าง?

หนังสือเดินทางทูตมีประโยชน์ในฐานะเอกสารที่แสดงประเภทและสถานะของการเดินทางตามที่ทางราชการกำหนด อย่างไรก็ตาม ผู้ถือไม่ได้รับการยกเว้นวีซ่าหรือผ่านด่านตรวจคนเข้าเมืองได้โดยอัตโนมัติในทุกประเทศ เพราะแต่ละประเทศมีข้อกำหนดในการเข้าประเทศแตกต่างกัน ผู้เดินทางจึงควรตรวจสอบเงื่อนไขของประเทศปลายทางก่อนออกเดินทางทุกครั้ง

อีกเรื่องที่ต้องแยกให้ชัดคือ หนังสือเดินทางทูตไม่ได้ทำให้ผู้ถือทุกคนได้รับเอกสิทธิ์และความคุ้มกันทางการทูตโดยอัตโนมัติ เพราะเอกสิทธิ์ดังกล่าวขึ้นอยู่กับตำแหน่งหน้าที่ การได้รับแต่งตั้งหรือรับรองจากประเทศที่เกี่ยวข้อง และหลักเกณฑ์ตามกฎหมายระหว่างประเทศ เช่น อนุสัญญากรุงเวียนนาว่าด้วยความสัมพันธ์ทางการทูต ค.ศ. 1961

กล่าวอีกนัยหนึ่ง การมีหนังสือเดินทางทูตกับการมีสถานะเป็นนักการทูตที่ได้รับเอกสิทธิ์และความคุ้มกันทางการทูตเป็นคนละเรื่องกัน จึงไม่ควรเข้าใจว่าผู้ถือพาสปอร์ตแดงทุกคนจะได้รับสิทธิพิเศษเหมือนกันทั้งหมด

สรุปเรื่องพาสปอร์ตแดงที่ควรรู้ก่อนแชร์

พาสปอร์ตแดงหรือหนังสือเดินทางทูตเป็นเอกสารที่ออกให้แก่บุคคลตามหลักเกณฑ์ของทางราชการ ครอบคลุมบุคคลสำคัญ ผู้ดำรงตำแหน่งระดับสูง ข้าราชการทางการทูต และบุคคลบางรายที่ได้รับอนุมัติเป็นกรณีพิเศษ แต่ไม่ได้หมายความว่าประชาชนทั่วไปจะขอได้โดยไม่มีเงื่อนไข หรือผู้มีชื่อเสียงทุกคนจะได้รับสิทธินี้โดยอัตโนมัติ

ที่สำคัญ หนังสือเดินทางทูตมีอายุไม่เกิน 5 ปีตามระเบียบที่เกี่ยวข้อง และอาจต้องส่งคืนเมื่อภารกิจสิ้นสุดหรือผู้ถือขาดคุณสมบัติ จึงไม่ใช่หนังสือเดินทางที่มีอายุตลอดชีพตามหลักเกณฑ์ทั่วไป ส่วนสิทธิพิเศษในการเดินทางและเอกสิทธิ์ทางการทูตต้องพิจารณาจากเงื่อนไขของแต่ละกรณี ไม่ใช่ดูเพียงว่าถือหนังสือเดินทางสีใด

ขอบคุณที่แวะมาอ่านนะครับ ถ้าชอบก็อย่าลืมกดไลน์ กดแชร์และกดติดตามด้วยนะครับเพื่อที่ท่านจะได้ไม่พลาดข่าวสารต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์และสาระความบันเทิง

แหล่งที่มา

• สำนักการเกษตรต่างประเทศ สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์: ข้อมูลการขอหนังสือเดินทางทูตและหนังสือเดินทางราชการ
• กรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศ: เว็บไซต์กรมการกงสุล
• ระเบียบกระทรวงการต่างประเทศว่าด้วยการออกหนังสือเดินทาง พ.ศ. 2548 ข้อ 6–8: หลักเกณฑ์ผู้มีสิทธิได้รับหนังสือเดินทางทูต อายุ และการส่งคืนหนังสือเดินทาง
• อนุสัญญากรุงเวียนนาว่าด้วยความสัมพันธ์ทางการทูต ค.ศ. 1961: หลักเกณฑ์เกี่ยวกับเอกสิทธิ์และความคุ้มกันทางการทูต