เปิดความต่างตำแหน่งพระสงฆ์กับสมณศักดิ์ รู้ให้ชัดตั้งแต่พระลูกวัดถึงสมเด็จพระสังฆราช

ถ้าพูดถึงพระสงฆ์ไทย หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า พระครู พระราชาคณะ เจ้าคณะจังหวัด พระอธิการ หรือสมเด็จพระสังฆราช แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า คำเหล่านี้หมายถึงสิ่งเดียวกันหรือเปล่า และเหตุใดพระภิกษุบางรูปจึงมีหน้าที่ปกครองคณะสงฆ์ ขณะที่บางรูปได้รับสมณศักดิ์ชั้นสูง แต่ไม่ได้ดำรงตำแหน่งเจ้าคณะในระดับเดียวกัน

เรื่องนี้มีรายละเอียดที่น่าสนใจ เพราะ ตำแหน่งทางการปกครองคณะสงฆ์กับสมณศักดิ์เป็นคนละเรื่องกัน แม้บางครั้งจะปรากฏควบคู่กันในพระภิกษุรูปเดียวกันก็ตาม หากแยกความหมายของทั้งสองคำออกจากกันได้ ก็จะเข้าใจโครงสร้างคณะสงฆ์ไทยได้ง่ายขึ้น ตั้งแต่พระภิกษุที่จำพรรษาอยู่ในวัดทั่วไป ไปจนถึงประมุขสูงสุดของคณะสงฆ์ไทย

ตำแหน่งพระสงฆ์กับสมณศักดิ์แตกต่างกันอย่างไร?

ตำแหน่งพระสงฆ์ หมายถึงหน้าที่หรือบทบาทที่พระภิกษุได้รับมอบหมายให้รับผิดชอบ เช่น เจ้าอาวาส เจ้าคณะตำบล เจ้าคณะอำเภอ และเจ้าคณะจังหวัด ตำแหน่งเหล่านี้เกี่ยวข้องกับการบริหารวัด การดูแลพระภิกษุสามเณร และการปกครองคณะสงฆ์ตามขอบเขตอำนาจหน้าที่ที่กำหนดไว้

ส่วน สมณศักดิ์ หมายถึงฐานันดรหรือเกียรติยศทางคณะสงฆ์ที่ได้รับการแต่งตั้งหรือสถาปนาตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง เช่น พระครู พระราชาคณะ สมเด็จพระราชาคณะ และสมเด็จพระสังฆราช โดยการได้รับสมณศักดิ์ไม่ได้หมายความว่าจะได้รับตำแหน่งปกครองคณะสงฆ์ในระดับเดียวกันโดยอัตโนมัติ

ลองนึกภาพให้เข้าใจง่าย ๆ ว่า หากเปรียบเทียบกับองค์กรทั่วไป ตำแหน่งก็คล้ายกับหน้าที่ที่บุคคลได้รับมอบหมายให้ทำ ส่วนสมณศักดิ์ก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่เกี่ยวกับฐานะและเกียรติยศในคณะสงฆ์ อย่างไรก็ตาม การเปรียบเทียบนี้ใช้เพื่อทำความเข้าใจเบื้องต้นเท่านั้น เพราะคณะสงฆ์มีหลักเกณฑ์และธรรมเนียมเฉพาะของตนเอง

ตัวอย่างเช่น พระภิกษุรูปหนึ่งอาจดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสและได้รับสมณศักดิ์เป็นพระครูด้วย ขณะที่พระภิกษุอีกรูปหนึ่งอาจได้รับสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะ แต่ไม่ได้เป็นเจ้าคณะจังหวัดหรือเจ้าคณะอำเภอในขณะนั้นก็ได้ ทั้งนี้ต้องพิจารณาจากตำแหน่งที่ได้รับแต่งตั้งจริง ไม่ใช่ดูจากชื่อเรียกเพียงอย่างเดียว

1. สมเด็จพระสังฆราช ประมุขสูงสุดของคณะสงฆ์ไทย

สมเด็จพระสังฆราชทรงดำรงตำแหน่งสกลมหาสังฆปริณายก และทรงเป็นประมุขของคณะสงฆ์ไทยตามกฎหมายและธรรมเนียมที่เกี่ยวข้อง ถือเป็นตำแหน่งสำคัญสูงสุดในโครงสร้างการปกครองคณะสงฆ์ไทย

คำว่า “สมเด็จพระสังฆราช” จึงไม่ใช่เพียงคำเรียกพระภิกษุที่มีอาวุโสสูงเท่านั้น แต่เป็นตำแหน่งที่มีหลักเกณฑ์การสถาปนาและมีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายคณะสงฆ์ โดยการดำรงตำแหน่งนี้แตกต่างจากการเป็นพระราชาคณะหรือสมเด็จพระราชาคณะทั่วไป

สำหรับคำว่า “สังฆราช” ที่ปรากฏในเอกสารหรือเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ อาจมีความหมายแตกต่างไปตามยุคสมัยและบริบท จึงไม่ควรนำคำเรียกในอดีตมาเทียบกับระบบปัจจุบันโดยไม่ตรวจสอบรายละเอียด

2. สมเด็จพระสังฆราชเจ้า แตกต่างจากสมเด็จพระสังฆราชทั่วไปอย่างไร?

สมเด็จพระสังฆราชเจ้าเป็นพระอิสริยยศเฉพาะที่มีความเกี่ยวข้องกับพระบรมวงศานุวงศ์ ไม่ใช่ตำแหน่งที่พระภิกษุทุกรูปจะได้รับเพียงเพราะดำรงตำแหน่งประมุขสงฆ์

ดังนั้น จึงไม่ควรอธิบายว่า สมเด็จพระสังฆราชเจ้าเป็นเพียงสมเด็จพระสังฆราชที่มีเชื้อพระวงศ์ตั้งแต่ชั้นหม่อมราชวงศ์ขึ้นไป เพราะการพระราชทานพระอิสริยยศต้องพิจารณาตามพระราชประวัติและประกาศที่เกี่ยวข้องเป็นรายกรณี

ประเด็นสำคัญคือคำว่า “สมเด็จพระสังฆราช” และ “สมเด็จพระสังฆราชเจ้า” ไม่ควรใช้แทนกันโดยไม่พิจารณาพระอิสริยยศที่ได้รับพระราชทานอย่างถูกต้อง

3. สมเด็จพระราชาคณะ ชั้นสมณศักดิ์ระดับสูง

สมเด็จพระราชาคณะเป็นสมณศักดิ์ชั้นสูงของคณะสงฆ์ ซึ่งอยู่ในลำดับรองจากสมเด็จพระสังฆราชในระบบสมณศักดิ์โดยทั่วไป พระภิกษุที่ได้รับสมณศักดิ์ระดับนี้มักมีบทบาทสำคัญในงานพระศาสนาและอาจได้รับมอบหมายให้ปฏิบัติหน้าที่ด้านการปกครองคณะสงฆ์ด้วย

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่สมเด็จพระราชาคณะทุกรูปจะดำรงตำแหน่งเจ้าคณะใหญ่หรือรับผิดชอบงานปกครองแบบเดียวกัน เพราะการแต่งตั้งตำแหน่งปกครองเป็นอีกกระบวนการหนึ่งที่ต้องพิจารณาตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

4. พระราชาคณะ สมณศักดิ์ที่มีหลายชั้น

พระราชาคณะเป็นกลุ่มสมณศักดิ์สำคัญของคณะสงฆ์ไทย โดยมีการจำแนกลำดับชั้นตามระบบที่ใช้ในคณะสงฆ์ ได้แก่

• พระราชาคณะชั้นสามัญ
• พระราชาคณะชั้นราช
• พระราชาคณะชั้นเทพ
• พระราชาคณะชั้นธรรม
• พระราชาคณะเจ้าคณะรอง ชั้นหิรัญบัฏ
• สมเด็จพระราชาคณะ ชั้นสุพรรณบัฏ

การเรียงลำดับดังกล่าวเป็นการอธิบายภาพรวมของระบบสมณศักดิ์ ไม่ได้หมายความว่าพระภิกษุทุกรูปจะต้องได้รับสมณศักดิ์ครบทุกชั้นตามลำดับเสมอไป เพราะการแต่งตั้งและเลื่อนสมณศักดิ์ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์และการพิจารณาที่เกี่ยวข้อง

อีกเรื่องที่ควรเข้าใจคือ คำว่า “เจ้าคณะรอง” ที่ปรากฏในราชทินนามหรือชื่อชั้นสมณศักดิ์ ไม่ควรนำไปสรุปทันทีว่าพระภิกษุรูปนั้นกำลังดำรงตำแหน่งเจ้าคณะรองอยู่ในปัจจุบัน ต้องตรวจสอบตำแหน่งที่ได้รับแต่งตั้งแยกต่างหากด้วย

5. พระครู สมณศักดิ์ที่พบได้บ่อยในคณะสงฆ์

พระครูเป็นสมณศักดิ์ที่คนทั่วไปคุ้นเคย โดยเฉพาะพระภิกษุที่ปฏิบัติหน้าที่ในวัดและมีบทบาทด้านพระศาสนา การเรียกพระภิกษุว่า “พระครู” จึงเกี่ยวข้องกับสมณศักดิ์ ไม่ได้หมายความว่าพระภิกษุรูปนั้นเป็นเจ้าอาวาสเสมอไป

ในระบบสมณศักดิ์ มีพระครูสัญญาบัตรและพระครูประเภทอื่นตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง โดยพระครูสัญญาบัตรเป็นสมณศักดิ์ที่ได้รับพระราชทานตามกระบวนการที่กำหนด และมีรายละเอียดเรื่องชั้นหรือประเภทตามระบบที่ใช้

สิ่งสำคัญคืออย่าสับสนระหว่างคำว่า “พระครู” ซึ่งเกี่ยวข้องกับสมณศักดิ์ กับคำว่า “เจ้าอาวาส” ซึ่งเป็นตำแหน่งปกครองวัด พระครูรูปหนึ่งอาจเป็นเจ้าอาวาสหรือไม่ก็ได้ ขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่ได้รับแต่งตั้งจริง

6. พระฐานานุกรม พระภิกษุที่ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งตามฐานานุศักดิ์

พระฐานานุกรมเป็นตำแหน่งที่พระภิกษุผู้มีสมณศักดิ์ตามหลักเกณฑ์สามารถแต่งตั้งพระภิกษุรูปอื่นให้ดำรงตำแหน่งได้ โดยเป็นไปตามขอบเขตอำนาจและธรรมเนียมที่เกี่ยวข้อง

ตัวอย่างชื่อที่พบได้ ได้แก่ พระปลัด พระสมุห์ และพระใบฎีกา ทั้งนี้ ตำแหน่งฐานานุกรมแต่ละประเภทมีหลักเกณฑ์และขอบเขตเฉพาะ ไม่ควรเข้าใจว่าพระภิกษุทุกรูปที่ใช้ชื่อเรียกเหล่านี้จะมีหน้าที่เหมือนกันทั้งหมด

พระฐานานุกรมจึงแตกต่างจากพระครูสัญญาบัตรและพระราชาคณะ เพราะเป็นตำแหน่งที่เกี่ยวข้องกับการแต่งตั้งภายใต้ฐานานุศักดิ์ของพระภิกษุผู้มีอำนาจแต่งตั้ง ไม่ใช่สมณศักดิ์ประเภทเดียวกันทั้งหมด

7. เจ้าคณะใหญ่ เจ้าคณะภาค เจ้าคณะจังหวัด เจ้าคณะอำเภอ และเจ้าคณะตำบล

คำว่า “เจ้าคณะ” เกี่ยวข้องกับตำแหน่งการปกครองคณะสงฆ์ โดยมีหน้าที่ดูแลความเรียบร้อยของคณะสงฆ์ตามเขตหรือระดับที่รับผิดชอบ

ตามโครงสร้างการปกครองคณะสงฆ์ มีตำแหน่งสำคัญ เช่น เจ้าคณะใหญ่ เจ้าคณะภาค เจ้าคณะจังหวัด เจ้าคณะอำเภอ และเจ้าคณะตำบล โดยรายละเอียดของเขตอำนาจและการแต่งตั้งเป็นไปตามกฎหมายและกฎมหาเถรสมาคมที่เกี่ยวข้อง

• เจ้าคณะใหญ่ รับผิดชอบงานปกครองในเขตที่กำหนดตามระบบการปกครองคณะสงฆ์
• เจ้าคณะภาค ดูแลการปกครองคณะสงฆ์ในระดับภาคตามเขตที่กำหนด
• เจ้าคณะจังหวัด รับผิดชอบการปกครองคณะสงฆ์ในระดับจังหวัด
• เจ้าคณะอำเภอ ดูแลการปกครองคณะสงฆ์ในระดับอำเภอ
• เจ้าคณะตำบล รับผิดชอบการปกครองคณะสงฆ์ในระดับตำบล

ในแต่ละระดับอาจมีตำแหน่งรองเจ้าคณะตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด เพื่อช่วยแบ่งเบาภาระงานและให้การปกครองคณะสงฆ์เป็นไปอย่างเรียบร้อย

การเป็นเจ้าคณะจึงเป็นเรื่องของตำแหน่งและหน้าที่ ไม่ใช่ชื่อสมณศักดิ์โดยตรง พระภิกษุที่ดำรงตำแหน่งเจ้าคณะอาจมีสมณศักดิ์แตกต่างกันได้ตามที่ได้รับแต่งตั้ง

8. สังฆาธิการ คือใคร?

คำว่า “พระสังฆาธิการ” ใช้เรียกพระภิกษุที่ดำรงตำแหน่งด้านการปกครองคณะสงฆ์ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด เช่น เจ้าอาวาส รองเจ้าอาวาส ผู้ช่วยเจ้าอาวาส และตำแหน่งปกครองคณะสงฆ์อื่น ๆ ที่อยู่ในขอบเขตตามกฎหมายหรือกฎมหาเถรสมาคม

หน้าที่ของพระสังฆาธิการไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการดูแลกิจวัตรภายในวัด แต่ยังเกี่ยวข้องกับการรักษาความเรียบร้อย การส่งเสริมการศึกษาพระปริยัติธรรม การเผยแผ่พระพุทธศาสนา การดูแลกิจการของวัด และการปฏิบัติตามพระธรรมวินัยกับระเบียบของคณะสงฆ์

อย่างไรก็ตาม คำว่า “พระสังฆาธิการ” ไม่ได้หมายความว่าพระภิกษุรูปนั้นต้องมีสมณศักดิ์ชั้นสูงเสมอไป เพราะเป็นคำที่เกี่ยวข้องกับตำแหน่งและหน้าที่การปกครองเป็นสำคัญ

9. เจ้าอาวาสและสมภาร ผู้ดูแลวัดโดยตรง

เจ้าอาวาสเป็นพระภิกษุที่ได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้ปกครองวัด มีหน้าที่ดูแลกิจการของวัดและจัดการงานต่าง ๆ ภายในขอบเขตอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายและระเบียบคณะสงฆ์

ส่วนคำว่า “สมภาร” เป็นคำที่คนทั่วไปใช้เรียกพระผู้ดูแลหรือเป็นหลักของวัด โดยเฉพาะในภาษาพูดและบริบททางวัฒนธรรม แต่เมื่อต้องกล่าวถึงตำแหน่งอย่างเป็นทางการ ควรใช้คำว่า “เจ้าอาวาส” หากหมายถึงตำแหน่งที่ได้รับแต่งตั้งตามระบบปกครองคณะสงฆ์

เจ้าอาวาสอาจมีสมณศักดิ์เป็นพระครู พระราชาคณะ หรือไม่มีสมณศักดิ์ก็ได้ จึงไม่ควรตัดสินระดับสมณศักดิ์จากการเป็นเจ้าอาวาสเพียงอย่างเดียว

10. พระอธิการ หมายถึงอะไร?

คำว่า “พระอธิการ” เป็นคำที่พบในบริบทของตำแหน่งเจ้าอาวาส โดยเฉพาะการเรียกเจ้าอาวาสที่ไม่มีสมณศักดิ์ตามธรรมเนียมการเรียกชื่อบางรูปแบบ

แต่ไม่ควรสรุปอย่างเด็ดขาดว่าเจ้าอาวาสทุกรูปที่ไม่มีสมณศักดิ์จะต้องใช้คำว่า “พระอธิการ” ในทุกกรณี เพราะการเรียกชื่อและการใช้คำนำหน้าต้องพิจารณาตามหลักเกณฑ์และธรรมเนียมที่เกี่ยวข้อง

หัวใจสำคัญคือ “เจ้าอาวาส” เป็นคำเรียกตำแหน่งปกครองวัด ส่วน “พระอธิการ” เป็นคำที่เกี่ยวข้องกับรูปแบบการเรียกตำแหน่งเจ้าอาวาสในบางกรณี ไม่ใช่สมณศักดิ์ชั้นเดียวกับพระราชาคณะ

11. เจ้าอธิการ ต่างจากพระอธิการอย่างไร?

คำว่า “เจ้าอธิการ” และ “พระอธิการ” มีความคล้ายกันในด้านรูปคำ แต่ไม่ควรนำมาใช้แทนกันโดยไม่พิจารณาบริบท

ในเอกสารเกี่ยวกับคณะสงฆ์ คำว่า “เจ้าอธิการ” อาจปรากฏในบริบทตำแหน่งบางประเภทหรือธรรมเนียมการเรียกตามระบบที่ใช้ในช่วงเวลาหนึ่ง การอธิบายว่าหมายถึงพระอุปัชฌาย์หรือเจ้าคณะตำบลที่ไม่มีสมณศักดิ์ทั้งหมดจึงอาจคลาดเคลื่อนได้ หากไม่ตรวจสอบระเบียบหรือเอกสารต้นทาง

หากต้องการระบุสถานะของพระภิกษุรูปใดโดยเฉพาะ ควรตรวจสอบประกาศแต่งตั้งหรือทำเนียบตำแหน่งของคณะสงฆ์ที่เกี่ยวข้อง แทนการอาศัยชื่อเรียกเพียงอย่างเดียว

12. อธิบดีสงฆ์ หมายถึงอะไร?

คำว่า “อธิบดีสงฆ์” เป็นคำเรียกที่พบในบริบทของการดูแลหรือปกครองคณะสงฆ์ในพระอารามบางแห่ง โดยเฉพาะในเอกสารหรือธรรมเนียมที่เกี่ยวข้องกับวัดสำคัญ

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรเหมารวมว่าอธิบดีสงฆ์เป็นตำแหน่งมาตรฐานที่ใช้กับวัดพระอารามหลวงขนาดใหญ่ทุกแห่ง หรือจำกัดว่ามีเฉพาะวัดพระเชตุพนและวัดมหาธาตุเท่านั้น เพราะชื่อเรียกและรูปแบบการบริหารอาจขึ้นอยู่กับบริบทของวัดและหลักเกณฑ์ที่ใช้

เมื่อพบคำนี้ในเอกสารเก่า จึงควรดูช่วงเวลาและบริบทประกอบ เพื่อให้เข้าใจว่าหมายถึงตำแหน่งใดและมีหน้าที่อย่างไรในขณะนั้น

13. พระธรรมธรและพระวินัยธร เกี่ยวข้องกับงานด้านใด?

พระธรรมธรและพระวินัยธรเป็นคำที่เกี่ยวข้องกับงานด้านพระธรรมวินัยและกระบวนการพิจารณาเรื่องที่เกิดขึ้นภายในคณะสงฆ์ในบางระบบหรือบางช่วงเวลา

พระวินัยธรมีความเกี่ยวข้องกับการพิจารณาอธิกรณ์หรือข้อกล่าวหาที่เกี่ยวกับพระวินัยตามกระบวนการที่กำหนด ส่วนพระธรรมธรปรากฏในบริบทของหน้าที่เกี่ยวกับการดำเนินเรื่องหรือการกล่าวหาในกระบวนการดังกล่าวตามระบบที่ใช้ในช่วงเวลานั้น

ทั้งสองคำไม่ควรอธิบายว่าเป็นตำแหน่งเดียวกัน หรือใช้แทนตำแหน่งทางการปกครองทั่วไปอย่างเจ้าคณะจังหวัดและเจ้าอาวาสโดยตรง เพราะมีที่มาและหน้าที่แตกต่างกัน อีกทั้งรายละเอียดอาจเปลี่ยนไปตามระเบียบและยุคสมัย

14. พระคณาธิการ ผู้ทำหน้าที่ด้านการบริหารคณะสงฆ์

คำว่า “พระคณาธิการ” พบได้ในเอกสารหรือธรรมเนียมเกี่ยวกับงานบริหารและการปกครองคณะสงฆ์ แต่การใช้คำนี้ต้องพิจารณาบริบทและช่วงเวลาของเอกสารประกอบ

ไม่ควรนำคำดังกล่าวไปสรุปว่าเป็นตำแหน่งเดียวกับพระสังฆาธิการทุกประการ หรือระบุว่าครอบคลุมตั้งแต่ผู้ช่วยเจ้าอาวาสขึ้นไปทั้งหมดโดยไม่ตรวจสอบหลักเกณฑ์ที่ใช้อยู่ เพราะชื่อเรียกและขอบเขตของตำแหน่งอาจแตกต่างกันตามระบบที่อ้างถึง

หากต้องการเขียนให้ถูกต้องในปัจจุบัน ควรยึดคำเรียกและตำแหน่งที่ปรากฏในกฎหมายคณะสงฆ์ กฎมหาเถรสมาคม และเอกสารของสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติเป็นหลัก

15. พระลูกวัด พระอนุจร และพระอันดับ คือใคร?

คำว่า “พระลูกวัด” เป็นคำที่คนทั่วไปใช้เรียกพระภิกษุที่จำพรรษาหรือปฏิบัติศาสนกิจอยู่ในวัด โดยไม่ได้เป็นเจ้าอาวาสหรือผู้ปกครองวัดในขณะนั้น

ส่วนคำว่า “พระอนุจร” และ “พระอันดับ” เป็นคำที่พบในเอกสารหรือธรรมเนียมบางประเภท โดยเฉพาะบริบทที่เกี่ยวข้องกับการจัดลำดับพระภิกษุหรือพิธีการ จึงไม่ควรถือว่าทั้งสามคำมีความหมายตรงกันทุกประการ

พระลูกวัดบางรูปอาจมีสมณศักดิ์เป็นพระครูหรือพระราชาคณะได้เช่นกัน ดังนั้น การไม่ได้ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสไม่ได้หมายความว่าพระภิกษุรูปนั้นไม่มีสมณศักดิ์ หรือมีสมณศักดิ์ต่ำกว่าพระภิกษุที่เป็นเจ้าอาวาสเสมอไป

สรุปให้เข้าใจง่าย ๆ

ตำแหน่งทางการปกครองคณะสงฆ์และสมณศักดิ์มีความสัมพันธ์กัน แต่ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน ตำแหน่งบอกว่าพระภิกษุรูปนั้นรับผิดชอบหน้าที่อะไร ส่วนสมณศักดิ์บอกถึงฐานะหรือเกียรติยศที่ได้รับตามระบบของคณะสงฆ์

ตัวอย่างเช่น เจ้าอาวาสคือผู้ปกครองวัด เจ้าคณะจังหวัดคือผู้รับผิดชอบการปกครองคณะสงฆ์ในระดับจังหวัด พระครูและพระราชาคณะเป็นชื่อที่เกี่ยวข้องกับสมณศักดิ์ ขณะที่สมเด็จพระสังฆราชทรงดำรงตำแหน่งประมุขของคณะสงฆ์ไทย

เมื่อเข้าใจความแตกต่างนี้แล้ว การอ่านข่าวเกี่ยวกับพระสงฆ์ การแต่งตั้งตำแหน่ง หรือการสถาปนาสมณศักดิ์ก็จะง่ายขึ้น และช่วยลดความเข้าใจผิดจากการนำชื่อเรียกที่ดูคล้ายกันมาใช้แทนกัน

ขอบคุณที่แวะมาอ่านนะครับ ถ้าชอบก็อย่าลืมกดไลน์ กดแชร์และกดติดตามด้วยนะครับเพื่อที่ท่านจะได้ไม่พลาดข่าวสารต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์และสาระความบันเทิง

แหล่งที่มา

• สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ: ข้อมูลพระสมณศักดิ์และพระสังฆาธิการ
• กรมประชาสัมพันธ์: บทความเรื่องสมณศักดิ์ของพระสงฆ์ไทย
• พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
• ราชกิจจานุเบกษา: ประกาศสถาปนาสมเด็จพระสังฆราช
• เอกสารประวัติศาสตร์เกี่ยวกับสมเด็จพระมหาสมณเจ้าและสมเด็จพระสังฆราชเจ้า