สแกน QR Code ไปแล้วต้องทำยังไง? แยก 4 ระดับความเสี่ยง ก่อนรีบโอนเงินหรือกดลิงก์ซ้ำ

เห็น QR Code บนป้ายประกาศ ใบแจ้งหนี้ หรือข้อความที่ส่งมาแล้วเผลอสแกนไป พอรู้สึกว่าอาจเป็นลิงก์หลอก หลายคนมักตกใจจนไม่รู้ว่าควรทำอะไรก่อน

สิ่งสำคัญคือ อย่าเพิ่งกดต่อ อย่าเพิ่งกรอกข้อมูล และอย่าโอนเงินเพิ่มเพื่อแก้ปัญหา เพราะความเสี่ยงไม่ได้ขึ้นอยู่กับการสแกนเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ว่าหลังสแกนแล้วเราเปิดเว็บไซต์ กรอกข้อมูล หรือลงมือทำธุรกรรมอะไรไปบ้าง

1. สแกนแล้ว แต่ยังไม่ได้เปิดเว็บไซต์

ถ้ากล้องอ่าน QR Code แล้วแสดงลิงก์ขึ้นมา แต่คุณยังไม่ได้แตะเปิดเว็บไซต์ ความเสี่ยงโดยทั่วไปย่อมต่างจากกรณีที่กรอกข้อมูลหรือทำธุรกรรมไปแล้ว

สิ่งที่ควรทำคือ

• ปิดหน้าต่างสแกนหรือออกจากหน้าที่แสดงลิงก์
• อย่าเปิดลิงก์เพียงเพราะอยากรู้ว่าเป็นเว็บไซต์อะไร
• ตรวจสอบที่มาของ QR Code ผ่านช่องทางทางการที่ค้นหาเอง
• หากเป็นป้ายหรือเอกสารที่ไม่ทราบผู้จัดทำ ให้หลีกเลี่ยงการสแกนซ้ำ

การสแกนเพียงอย่างเดียวไม่ได้แปลว่าโทรศัพท์ถูกยึดหรือบัญชีถูกขโมยแล้ว แต่ก็ไม่ควรสรุปว่าปลอดภัยแน่นอนโดยไม่ตรวจสอบบริบท

2. เปิดเว็บไซต์แล้ว แต่ยังไม่ได้กรอกข้อมูล

เว็บไซต์ปลอมอาจเลียนแบบหน้าธนาคาร บริษัทขนส่ง ร้านค้า หรือหน่วยงานที่คุ้นเคย เพื่อให้ผู้ใช้เชื่อใจและทำตามขั้นตอนต่อไป

หากเปิดหน้าเว็บไปแล้ว ให้ทำดังนี้

• ปิดหน้าเว็บไซต์ และอย่ากดปุ่มดาวน์โหลดหรือติดตั้งไฟล์ที่หน้าเว็บเสนอ
• อย่าอนุญาตสิทธิ์ที่ไม่เข้าใจ เช่น การเข้าถึงข้อมูลหรือการควบคุมอุปกรณ์
• หากมีไฟล์ถูกดาวน์โหลดมา อย่าเปิดไฟล์นั้น
• สังเกตว่ามีการติดตั้งแอปใหม่หรือมีการเปลี่ยนแปลงผิดปกติบนโทรศัพท์หรือไม่

ถ้าเพียงเปิดเว็บไซต์โดยไม่ได้กรอกข้อมูล ดาวน์โหลดไฟล์ ติดตั้งแอป หรืออนุญาตสิทธิ์ ความเสี่ยงอาจต่ำกว่ากรณีที่ทำสิ่งเหล่านั้นต่อ แต่ยังไม่ควรรับรองว่าปลอดภัยทั้งหมด โดยเฉพาะเมื่ออุปกรณ์หรือเบราว์เซอร์มีพฤติกรรมผิดปกติ

3. กรอกชื่อผู้ใช้ รหัสผ่าน หรือ OTP ไปแล้ว

กรณีนี้ต้องรีบจัดการ เพราะข้อมูลที่กรอกอาจถูกนำไปใช้เข้าสู่บัญชีหรือยืนยันการทำรายการได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับข้อมูลที่เปิดเผยและระบบของบริการนั้น

ควรทำทันที

1. ใช้อุปกรณ์หรือช่องทางที่เชื่อถือได้ เข้าเว็บไซต์หรือแอปทางการด้วยตนเอง
2. เปลี่ยนรหัสผ่านของบัญชีที่ได้รับผลกระทบ หากใช้รหัสผ่านเดียวกันกับบริการอื่น ให้เปลี่ยนบัญชีเหล่านั้นด้วย
3. หากมีตัวเลือก ให้ตรวจสอบและออกจากระบบในอุปกรณ์หรือเซสชันที่ไม่รู้จัก
4. ติดต่อธนาคารหรือผู้ให้บริการผ่านหมายเลขและช่องทางทางการ หากข้อมูลที่เปิดเผยเกี่ยวข้องกับบัญชีการเงิน
5. ตรวจสอบรายการธุรกรรม การแจ้งเตือน และการเปลี่ยนแปลงข้อมูลบัญชี

ถ้าเผลอกรอก OTP ไปแล้ว อย่ารอให้เห็นเงินหายก่อนจึงค่อยติดต่อธนาคาร เพราะรหัสบางประเภทใช้ยืนยันการเข้าสู่ระบบหรือธุรกรรมได้ หากมีการแจ้งเตือนการทำรายการที่คุณไม่ได้เป็นผู้ทำ ให้แจ้งธนาคารทันที

4. โอนเงินหรือพบรายการที่ไม่ได้ทำเอง

หากโอนเงินไปแล้ว หรือพบเงินออกจากบัญชีโดยไม่ได้ทำเอง อย่าเสียเวลาโต้เถียงกับมิจฉาชีพหรือโอนเงินเพิ่มเพื่ออ้างว่าจะยกเลิกรายการ

ให้ดำเนินการตามลำดับนี้

• ติดต่อธนาคารทันที ผ่านช่องทางทางการ เพื่อแจ้งเหตุและขอให้ตรวจสอบหรือดำเนินการระงับรายการตามขั้นตอนที่เกี่ยวข้อง
• เก็บหลักฐาน เช่น สลิปโอนเงิน วันเวลา เลขบัญชีปลายทาง ข้อความสนทนา ลิงก์ และภาพหน้าจอ
• แจ้งเหตุผ่านช่องทางรับแจ้งที่เป็นทางการ และทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่
• หากอยู่ในประเทศไทย สามารถติดต่อศูนย์ AOC 1441 เพื่อขอคำแนะนำเกี่ยวกับเหตุอาชญากรรมออนไลน์ได้
• หากอุปกรณ์มีแอปที่น่าสงสัยหรือมีการให้สิทธิ์ควบคุมเครื่อง ควรใช้อุปกรณ์ที่เชื่อถือได้ในการติดต่อธนาคารและเปลี่ยนข้อมูลสำคัญ

การแจ้งเหตุเร็วช่วยให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเริ่มตรวจสอบได้ไวขึ้น แต่ ไม่ได้รับประกันว่าจะได้เงินคืน ผลขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงของเหตุการณ์และกระบวนการของหน่วยงานที่รับผิดชอบ

เช็กตัวเองก่อน: หลังสแกนไปแล้วทำอะไรบ้าง?

• สแกนแล้วเห็นลิงก์ แต่ไม่ได้เปิด
• เปิดเว็บไซต์แล้ว แต่ไม่ได้กรอกข้อมูล
• กรอกชื่อผู้ใช้ รหัสผ่าน หรือ OTP
• ดาวน์โหลดไฟล์หรือติดตั้งแอป
• โอนเงินหรือพบธุรกรรมที่ไม่ได้ทำเอง

หากมีหลายข้อ ให้เริ่มจากการจัดการความเสี่ยงที่ร้ายแรงที่สุดก่อน เช่น หากมีการโอนเงินหรือพบรายการผิดปกติ ให้ติดต่อธนาคารทันที ไม่ต้องรอทำตามรายการอื่นให้ครบ

จำไว้ว่า QR Code เป็นเพียงทางเข้าสู่ลิงก์หรือข้อมูลบางอย่าง ไม่ใช่เครื่องยืนยันว่าปลายทางปลอดภัย ตรวจสอบแหล่งที่มาก่อนเปิด และหยุดทันทีเมื่อถูกขอข้อมูลสำคัญหรือให้ทำธุรกรรมที่ไม่คาดคิด