ขอพรในมุมมองศาสนาพุทธ

ในพระไตรปิฎก พระพุทธเจ้าได้ตรัสไว้อย่างชัดเจนใน อิฏฐสูตร ว่า พระพุทธศาสนาไม่ได้สอนให้มนุษย์อ้อนวอน ตั้งจิตปรารถนา หรือสวดขอพรจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์เพื่อให้ได้มาซึ่งความสำเร็จ

ลองนึกภาพเวลาที่เรากำลังเผชิญความเครียดก่อนการสอบครั้งสำคัญ ความกดดันในการทำงาน หรือความไม่แน่นอนในชีวิต สิ่งแรกๆ ที่หลายคนในสังคมปัจจุบันทำ อาจเป็นการสวดมนต์ขอพร บูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ หรืออธิษฐานขอให้ผลลัพธ์ออกมาดีเพราะต้องการที่พึ่งทางใจ

แต่เมื่อย้อนกลับไปดูบันทึกในพระไตรปิฎก พระพุทธองค์กลับทรงตอบเรื่องนี้ไว้อย่างตรงไปตรงมาและน่าคิดยิ่ง

ในพระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต (อิฏฐสูตร) ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐีได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า ณ วัดเชตวัน

พระพุทธองค์ได้ตรัสถึงสิ่งที่มนุษย์ปรารถนาและชอบใจ 5 ประการ ซึ่งเป็นสิ่งที่หาได้ยากในโลก ได้แก่

อายุ (การมีอายุยืน)

วรรณะ (ความมีผิวพรรณหรือความงดงาม)

สุขะ (ความสุข)

ยศ (ยศถาบรรดาศักดิ์ ชื่อเสียง หรือตำแหน่ง)

สวรรค์ (ความสุขอันเป็นทิพย์ หรือความสำเร็จในชีวิต)

จากนั้น พระพุทธองค์ได้ตรัสประโยคสำคัญความว่า:

"เราไม่กล่าวว่า สิ่งที่น่าปรารถนา 5 ประการนี้ จะได้มาเพราะการอ้อนวอน หรือเพราะการปรารถนา (การขอพร) ถ้าสิ่งที่น่าปรารถนา 5 ประการนี้ จะพึงได้มาเพราะการอ้อนวอน หรือเพราะการปรารถนาแล้วไซร้ ในโลกนี้ ใครเล่าจะพึงเสื่อมจากอะไรได้"

พระพุทธเจ้าทรงชี้ให้เห็นตามความเป็นจริงว่า หากความสำเร็จ ความสุข หรือยศตำแหน่ง สามารถได้มาด้วยการสวดขอพรหรืออ้อนวอนจริง ในโลกนี้ก็คงไม่มีใครต้องพบกับความล้มเหลว ความยากจน หรือความผิดหวัง เพราะทุกคนต่างก็อ้อนวอนขอสิ่งที่ดีที่สุดให้ตนเองด้วยกันทั้งสิ้น

แล้วการจะได้มาซึ่งความสำเร็จเหล่านั้น ต้องทำอย่างไร?

พระพุทธองค์ตรัสต่อไปว่า อริยสาวกผู้ต้องการสิ่งเหล่านี้ "ไม่ควรอ้อนวอน หรือเพลิดเพลินกับการขอพร" แต่สิ่งที่ต้องทำคือการลงมือปฏิบัติ "ปฏิปทา" (แนวทางหรือเหตุปัจจัย) ที่จะนำไปสู่สิ่งนั้น เมื่อลงมือทำเหตุปัจจัยได้อย่างถูกต้องและครบถ้วน ผลลัพธ์อันน่าปรารถนาก็จะเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ

เมื่อนำหลักการในอิฏฐสูตรมามองชีวิตของคนยุคปัจจุบัน ปัญหาส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากการที่เรา "ขอพรไม่มากพอ" แต่เกิดจากการที่เราคาดหวังผลลัพธ์ โดยไม่ได้สร้าง "เหตุ" ที่ตรงกับผลลัพธ์นั้น

การตั้งจิตอธิษฐานหรือการสวดมนต์ หากทำเพื่อตั้งสติ สร้างความสงบในจิตใจ และเตือนตนเองถึงเป้าหมาย ย่อมมีประโยชน์ในเชิงจิตวิทยาและช่วยให้จิตใจมั่นคง

แต่หากเปลี่ยนการสวดมนต์ให้กลายเป็นการ "ร้องขอ" ให้สิ่งภายนอกมาบันดาลความสำเร็จ โดยที่ตัวเราเองไม่ได้พัฒนาตนเอง ไม่ได้วางแผนงาน หรือไม่ได้แก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ นั่นคือการขัดกับหลักเหตุและผล (อิทัปปัจจยตา) ของพุทธศาสนาโดยสิ้นเชิง

หากอยากได้งานหรือการโปรโมต สิ่งที่ต้องทำคือการพัฒนาทักษะ การสื่อสาร และผลงาน

หากอยากมีความสัมพันธ์ที่ดี สิ่งที่ต้องทำคือการรับฟัง ความเข้าอกเข้าใจ และการจัดการอารมณ์ตนเอง

หากอยากมีสุขภาพดี สิ่งที่ต้องทำคือการออกกำลังกาย พักผ่อน และกินอาหารที่มีประโยชน์

พระพุทธศาสนาจึงไม่ใช่ศาสนาแห่งการอ้อนวอนขอพร แต่เป็นศาสนาแห่งการ "ลงมือทำ" (กรรม) และการรับผิดชอบต่อเหตุปัจจัยที่เราเป็นผู้สร้างด้วยตนเอง

วันนี้ ในเป้าหมายที่คุณกำลังพยายามไขว่คว้าอยู่ คุณกำลังใช้เวลาไปกับการ "ขอ" ให้มันเกิดขึ้น หรือกำลังลงมือ "สร้าง" เหตุปัจจัยที่ทำให้มันกลายเป็นจริง?

แหล่งอ้างอิง:

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต อิฏฐสูตร (พระไตรปิฎกเล่มที่ 22 ข้อที่ 43