การกระตือรือร้นที่ลดลงในผู้สูงอายุ อาจไม่ใช่ความขี้เกียจแต่เป็นสัญญาณเตือนภัย

การทำงานของสมองที่เสื่อมลงไม่ได้เริ่มต้นด้วยการลืมสิ่งต่างๆ เสมอไป มันอาจเริ่มต้นด้วยการสูญเสียความสนใจในการทำสิ่งต่างๆ ก็ได้ ผู้เชี่ยวชาญด้านพันธุศาสตร์ชี้ให้เห็นว่า หากใครบางคนที่เคยสนุกกับการออกไปเที่ยว พบปะเพื่อนฝูง ดูแลต้นไม้ หรือทำอาหาร ค่อยๆ สูญเสียความสนใจในช่วงหกเดือนถึงหนึ่งปีที่ผ่านมา เริ่มไม่อยากทำอะไรเลย และถึงกับตอบว่า "อะไรก็ได้" กับทุกเรื่อง อย่าเพิ่งคิดว่ามันเป็นเพราะ "พวกเขาขี้เกียจขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น" สิ่งเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณเตือนของการเสื่อมของสมองได้

บางครั้งสมาชิกในครอบครัวอาจสังเกตว่าแม้ความจำของญาติที่สูงอายุไม่ได้ดูเหมือนจะเสื่อมลงอย่างเห็นได้ชัด แต่พวกเขากลับขี้เกียจขึ้นอย่างกะทันหัน เมื่อก่อนเคยออกไปซื้อของชำทุกเช้า แต่ตอนนี้ไม่อยากขยับตัวเลยแม้จะถูกเรียกอยู่นาน เมื่อก่อนเคยออกไปเที่ยวกับเพื่อนทุกครั้งที่เพื่อนชวน แต่ตอนนี้อยากอยู่บ้านเฉยๆ เมื่อก่อนชอบดูแลต้นไม้ ทำอาหาร และดูข่าว แต่ตอนนี้ค่อยๆ หมดความสนใจในสิ่งเหล่านี้ไป เมื่อถามว่าวันนี้อยากกินอะไร ก็ตอบว่า "อะไรก็ได้" หรือเมื่อถามว่าอยากไปเที่ยวที่ไหนในวันหยุดสุดสัปดาห์ ก็ยังตอบว่า "ที่ไหนก็ได้"  หากใครบางคนไม่อยากออกไปข้างนอกเพียงบางครั้ง อาจเป็นเพราะพวกเขารู้สึกเหนื่อย แต่หากใครบางคน "เคยเป็นคนกระตือรือร้นมาก แต่ในช่วงหกเดือนหรือหนึ่งปีที่ผ่านมาค่อยๆ กลายเป็นคนที่ไม่อยากทำอะไรเลย" ก็ควรสังเกตอย่างใกล้ชิดมากขึ้น

มีงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร International Journal of Geriatric Psychiatry ในปี 2026 งานวิจัยดังกล่าวรวบรวมการศึกษาติดตามผลระยะยาว 22 เรื่อง และวิเคราะห์ผู้ป่วยที่มีภาวะบกพร่องทางสติปัญญาเล็กน้อยประมาณ 340,000 ราย โดยเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงที่พบบ่อย 3 ประการ ได้แก่ ภาวะเฉื่อยชา ภาวะซึมเศร้า และภาวะวิตกกังวล ผลการศึกษาพบว่า ผู้ที่มีอาการเฉื่อยชามีความเสี่ยงที่จะเป็นโรคอัลไซเมอร์ในระดับคลินิกสูงกว่าถึง 2.57 เท่า

ผู้เชี่ยวชาญด้านพันธุศาสตร์ อธิบายว่า ความเฉยเมยและความซึมเศร้าอาจดูคล้ายกัน แต่ก็ยังมีความแตกต่างกันอยู่ ผู้ที่เป็นโรคซึมเศร้าอาจรู้สึกเศร้า สิ้นหวัง นอนไม่หลับ หรือรู้สึกว่าตนเองไม่สามารถทำอะไรได้ ในขณะที่ความเฉยเมยนั้น "ไม่ได้รู้สึกเศร้าเป็นพิเศษ แต่ก็ไม่อยากทำอะไรเช่นกัน" ตัวอย่างเช่น พวกเขาอาจไม่ตั้งตารอที่จะกินอาหารที่เคยชอบ อาจไม่สนใจหากเพื่อนไม่ชวน และอาจไม่สนใจหากวางแผนจะไปเที่ยว

ความเต็มใจของคนๆ หนึ่งที่จะลุกขึ้น สวมรองเท้า และออกไปเดินเล่น ซึ่งดูเหมือนจะเป็นพฤติกรรมประจำวันที่เรียบง่ายนั้น แท้จริงแล้วต้องอาศัยการทำงานประสานกันของระบบสมองหลายระบบ รวมถึงสมองส่วนกลาง สไตรอาตัม ทาลามัส เปลือกสมองส่วนหน้า โลคัสโคเอรูเลียส และบริเวณเท็กเมนทัลส่วนล่าง ตลอดจนการใช้สารสื่อประสาท เช่น โดปามีนและนอร์เอพิเนฟริน "สมองรู้ว่าสิ่งนั้น 'คุ้มค่าที่จะทำ' และมันยังต้องเปลี่ยนความคิดนั้นให้เป็น 'เริ่มทำเดี๋ยวนี้'"

ผู้เขียนงานวิจัยยังเสนอแนะว่า การเปลี่ยนแปลงของโปรตีนเทาที่เกี่ยวข้องกับโรคอัลไซเมอร์อาจส่งผลกระทบต่อระบบเหล่านี้ตั้งแต่ระยะแรกเริ่ม ดังนั้น บางคนอาจยังรู้ว่าการเดินเป็นสิ่งที่ดีและรู้ว่าควรวางรองเท้าไว้ที่ไหน แต่ค่อยๆ ขาดแรงจูงใจที่จะ "ทำมันเดี๋ยวนี้"

การเปลี่ยนแปลงที่เห็นได้ชัดที่สุดในชีวิตของผู้สูงอายุคือ “สิ่งที่เคยทำมาก่อน ตอนนี้ค่อยๆ หยุดทำไปทีละอย่าง” ตัวอย่างเช่น เคยออกไปข้างนอกทุกวัน แต่ตอนนี้ไม่ออกไปเลยเป็นอาทิตย์ เคยพูดคุยกับลูกๆ อย่างกระตือรือร้น แต่ตอนนี้แทบไม่พูด เคยแสดงความคิดเห็นอย่างหนักแน่นเกี่ยวกับเรื่องครอบครัว แต่ตอนนี้กลับบอกว่าไม่เป็นไร เคยจัดการชีวิตตัวเองได้ แต่ตอนนี้ต้องมีคนคอยเตือนทุกเรื่อง หากนอกจากความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้แล้ว ยังมีสัญญาณอื่นๆ เช่น ความจำเสื่อม การทำงานช้าลง ถามคำถามซ้ำๆ บ่อยๆ หาของไม่เจอบ่อยขึ้น และความสามารถในการบอกทิศทางลดลง ก็ยิ่งควรได้รับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญโดยเร็วที่สุด

สมาชิกในครอบครัวมักจะสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงได้เร็วกว่าแพทย์ เนื่องจากแพทย์อาจพบเห็นได้เพียงช่วงเวลาสั้นๆ ในคลินิก ในขณะที่สมาชิกในครอบครัวอาจสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงในชีวิตของบุคคลนั้นได้เป็นเวลาหลายเดือนหรือแม้แต่หนึ่งปี ดังนั้น หากคุณพบว่าผู้สูงอายุค่อยๆ หมดความสนใจในสิ่งต่างๆ อย่าด่วนสรุปว่าเป็นการ "ขี้เกียจ" ควรสังเกตการเปลี่ยนแปลงในชีวิตของพวกเขาอย่างใกล้ชิด และขอรับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญหากจำเป็น