"มิสเตอร์นิวตริโน" ฮาลเซน คว้ารางวัลนี้ไปครอง หลังจากไขปริศนาของจักรวาลผ่านน้ำแข็งในทวีปแอนตาร์กติกา

รางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ประจำปี 2026 มอบให้แก่ ฟรานซิส ฮาลเซน นักฟิสิกส์อนุภาคชาวเบลเยียม-อเมริกัน สำหรับผลงานบุกเบิกด้านการศึกษาอนุภาคนิวตริโนพลังงานสูง เขาเป็นผู้นำทีมวิจัยนานาชาติในการสร้างหอดูดาวนิวตริโนไอซ์คิวบ์ในทวีปแอนตาร์กติกา โดยใช้แผ่นน้ำแข็งแอนตาร์กติกาในการติดตามอนุภาคนิวตริโนพลังงานสูงซึ่งตรวจจับได้ยากมาก เปิดเส้นทางการวิจัยใหม่ ๆ สำหรับการศึกษาต้นกำเนิดและกลไกการก่อตัวของอนุภาคพลังงานสูงในจักรวาล

สำนักข่าวรอยเตอร์รายงานว่า นิวตริโน หรือที่รู้จักกันในชื่อ "อนุภาคผี" มีลักษณะเด่นคือมีปฏิสัมพันธ์กับสสารต่ำมาก ทำให้พวกมันสามารถทะลุผ่านโลกและแม้กระทั่งร่างกายมนุษย์ได้โดยแทบไม่มีร่องรอยใดๆ หนึ่งในสิ่งค้นพบที่สำคัญของฮาลเซนคือ การตระหนักว่าแผ่นน้ำแข็งแอนตาร์กติกาสามารถทำหน้าที่เป็นเครื่องตรวจจับอนุภาคธรรมชาติขนาดใหญ่ โดยติดตามอนุภาคเหล่านี้จากห้วงอวกาศลึกด้วยการตรวจจับสัญญาณที่เกิดขึ้นเมื่อนิวตริโนชนกับอะตอมในน้ำแข็งเป็นครั้งคราว

ราชบัณฑิตยสถานวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดนระบุว่า ข้อมูลปฏิสัมพันธ์ของนิวตริโนจำนวนมหาศาลที่รวบรวมโดยหอดูดาว
ไอซ์คิวบ์ ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจมากขึ้นว่านิวตริโนพลังงานสูงเกิดขึ้นได้อย่างไร และอาจเปิดเผยปรากฏการณ์ทางจักรวาลที่ไม่เคยรู้จักมาก่อนได้ อีวา ออลส์สัน ตัวแทนจากราชบัณฑิตยสถานวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดน ชี้ให้เห็นในการแถลงข่าวว่า นิวตริโนทำหน้าที่เหมือน "ผู้ส่งสาร" จากจักรวาล นำข้อมูลจากเทห์ฟากฟ้าที่อยู่ห่างไกล และช่วยให้มนุษยชาติเข้าใจเหตุการณ์ทางจักรวาลที่รุนแรง เช่น การระเบิดของดาวฤกษ์

มาร์ค เพียร์ซ ประธานคณะกรรมการรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ กล่าวว่า ฮาลเซนเป็นผู้นำทีมวิจัยและวิศวกรนานาชาติในการสร้าง "เครื่องมือวิจัยที่น่าทึ่ง" และความพากเพียรและวิสัยทัศน์ทางวิทยาศาสตร์ของเขาได้ปูทางไปสู่แนวทางการวิจัยทางดาราศาสตร์แบบใหม่ๆ

งานวิจัยของฮาลเซนได้รับความสนใจจากนานาชาติมาอย่างยาวนาน ในปี 2014 เมื่อนิตยสาร Smithsonian ของอเมริกาได้มอบรางวัลความคิดสร้างสรรค์ให้แก่เขา นิตยสารถึงกับเรียกเขาว่า "มิสเตอร์นิวตริโน" และบรรยายว่าการทดลองของเขาเป็นการเริ่มต้นยุคใหม่ในวงการดาราศาสตร์ นอกจากนี้ นิตยสารยังใช้การ์ตูนเพื่อบอกเล่าการเดินทางวิจัยของเขาในทวีปแอนตาร์กติกาเพื่อค้นหาความลึกลับของจักรวาลอีกด้วย

รางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์มอบโดยราชบัณฑิตยสถานวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดน เงินรางวัลในปีนี้มีมูลค่ารวม 12 ล้านโครนสวีเดน (ประมาณ 40.39 ล้านบาท) ซึ่งจะแบ่งกันหากมีผู้ได้รับรางวัลหลายคน รางวัลโนเบลก่อตั้งขึ้นตามความประสงค์
ของอัลเฟรด โนเบล นักประดิษฐ์และนักธุรกิจชาวสวีเดน และมีการมอบรางวัลมาตั้งแต่ปี 1901 รางวัลฟิสิกส์ถือเป็นหนึ่งในรางวัลเกียรติยศสูงสุดในสาขานี้ และผู้ได้รับรางวัลในอดีต ได้แก่ นักวิทยาศาสตร์ผู้ยิ่งใหญ่ เช่น ไอน์สไตน์ ตระกูลคูรี พลังค์ และบอร์

รางวัลโนเบลประจำปีนี้ประกาศออกมาแล้ว โดยเริ่มจากรางวัลโนเบลสาขาการแพทย์ ตามด้วยสาขาฟิสิกส์ และสาขาเคมี คาดว่าผู้ได้รับรางวัลจะเข้ารับรางวัลจากสมเด็จพระราชาธิบดีคาร์ลที่ 16 กุสตาฟแห่งสวีเดน ในวันที่ 10 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันครบรอบการเสียชีวิตของโนเบล ณ กรุงสตอกโฮล์ม ประเทศสวีเดน ตามด้วยงานเลี้ยงใหญ่ ส่วนรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพจะมอบแยกต่างหากที่กรุงออสโล ประเทศนอร์เวย์