ใครเป็นคนกำหนดว่าโรงเรียนต้องสอนวิชาอะไร คำตอบจริงอาจไม่ใช่คนที่คิด
• คนกำหนดหลักสูตรไม่ได้มีเพียงกระทรวงศึกษาธิการ แต่กฎหมายกำหนดบทบาทสำคัญให้คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
• โรงเรียนมีสิทธิจัดทำหลักสูตรสถานศึกษาและเพิ่มเติมเนื้อหาให้เหมาะกับผู้เรียนและท้องถิ่น
• วิชาที่เด็กเรียนจริงจึงเกิดจากการทำงานหลายระดับ ตั้งแต่กฎหมาย หลักสูตรแกนกลาง ไปจนถึงการออกแบบหลักสูตรของโรงเรียน
เคยสงสัยไหมว่า วิชาที่เราเรียนตั้งแต่เด็ก ใครเป็นคนเลือกว่าต้องมีภาษาไทย คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ หรือวิชาอื่น ๆ
คำตอบที่หลายคนอาจนึกถึงก่อนคือ “กระทรวงศึกษาธิการ”
แต่ถ้าดูตามโครงสร้างจริง คำตอบซับซ้อนกว่านั้น เพราะระบบหลักสูตรของไทยแบ่งอำนาจการกำหนดและการนำไปใช้เป็นหลายระดับ
จุดเริ่มต้นไม่ได้อยู่ที่ห้องเรียน แต่อยู่ที่กฎหมาย
พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 กำหนดไว้ในมาตรา 27 ว่า คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน มีหน้าที่กำหนดหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยมีเป้าหมายเกี่ยวกับความเป็นไทย ความเป็นพลเมือง การดำรงชีวิต การประกอบอาชีพ และการศึกษาต่อ
แปลให้ง่ายคือ รัฐไม่ได้ปล่อยให้โรงเรียนแต่ละแห่งกำหนดสิ่งที่เด็กทั้งประเทศต้องเรียนกันเองทั้งหมด
แต่ในขณะเดียวกัน กฎหมายก็ไม่ได้วางระบบให้ทุกโรงเรียนต้องเหมือนกันทุกอย่าง
แล้วหลักสูตรแกนกลางกำหนดอะไร
ในหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 มีการจัดองค์ความรู้และทักษะออกเป็น 8 กลุ่มสาระการเรียนรู้ ได้แก่ ภาษาไทย คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม สุขศึกษาและพลศึกษา ศิลปะ การงานอาชีพและเทคโนโลยี และภาษาต่างประเทศ
นอกจากชื่อกลุ่มสาระแล้ว หลักสูตรยังมีมาตรฐานการเรียนรู้ ตัวชี้วัด และกรอบเวลาเรียน ซึ่งทำหน้าที่เป็นกรอบให้สถานศึกษานำไปจัดการเรียนรู้
ตัวอย่างเช่น เอกสารของ สพฐ. ระบุกรอบโครงสร้างเวลาเรียนของแต่ละระดับตั้งแต่ประถมศึกษาถึงมัธยมศึกษาตอนปลายไว้ด้วย
ดังนั้นโรงเรียนจึงไม่ได้เริ่มจากกระดาษเปล่าแล้วคิดเองทั้งหมดว่าจะสอนอะไร
แต่โรงเรียนก็ไม่ได้เป็นแค่ผู้รับคำสั่ง
จุดที่น่าสนใจคือ ระบบหลักสูตรเปิดพื้นที่ให้โรงเรียนจัดทำ หลักสูตรสถานศึกษา
สพฐ. ระบุว่า หลักสูตรแกนกลางเป็นกรอบสำหรับการจัดการเรียนรู้ และสถานศึกษาสามารถเพิ่มเติมให้เหมาะกับความพร้อม จุดเน้น บริบทของสถานศึกษา และสภาพของผู้เรียนได้
ตรงนี้เองที่ทำให้โรงเรียนแต่ละแห่งมีรายละเอียดการเรียนไม่เหมือนกันทั้งหมด
โรงเรียนหนึ่งอาจมีรายวิชาเพิ่มเติมด้านภาษา โรงเรียนหนึ่งอาจเน้นวิทยาศาสตร์หรือเทคโนโลยี ขณะที่อีกแห่งอาจออกแบบการเรียนรู้ให้สัมพันธ์กับอาชีพหรือบริบทของชุมชน
ความแตกต่างเหล่านี้จึงไม่ได้หมายความว่าโรงเรียนสามารถยกเลิกวิชาหลักที่อยู่ในกรอบได้ตามใจ แต่เป็นการใช้พื้นที่ที่หลักสูตรเปิดไว้เพื่อออกแบบการเรียนรู้ให้เหมาะกับบริบท
แล้วใครเป็นคนเลือก “วิชาเพิ่มเติม”
ตรงนี้ยิ่งเห็นชัดว่าไม่ได้มีผู้ตัดสินใจเพียงคนเดียว
เมื่อมีกรอบจากหลักสูตรแกนกลาง โรงเรียนต้องนำมาจัดทำเป็นหลักสูตรของสถานศึกษา โดยพิจารณาสภาพปัญหา ความต้องการของผู้เรียน ชุมชน และท้องถิ่น
เอกสารของสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษายังอธิบายหลักการตามมาตรา 27 ว่า หลักสูตรแกนกลางควรมีเอกภาพด้านนโยบาย แต่มีความหลากหลายในการปฏิบัติ และเปิดพื้นที่ให้สถานศึกษาสะท้อนอัตลักษณ์ ภูมิสังคม และภูมิปัญญาท้องถิ่นได้
พูดง่าย ๆ คือ
ส่วนกลางกำหนด “กรอบใหญ่” ส่วนโรงเรียนมีหน้าที่นำกรอบนั้นมาทำให้เหมาะกับพื้นที่จริง
นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมคำถามว่า “ใครเป็นคนเลือกวิชาเรียน” จึงตอบด้วยชื่อหน่วยงานเดียวไม่ได้
และหลักสูตรไทยกำลังอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่าน
อีกจุดที่ต้องระวังคือ ไม่ควรเหมารวมว่าหลักสูตร พ.ศ. 2551 เป็นหลักสูตรเดียวที่ใช้กับนักเรียนทุกระดับในปัจจุบัน
สพฐ. เผยแพร่ หลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พ.ศ. 2568 และ หลักสูตรการศึกษาประถมศึกษาตอนต้น ชั้น ป.1–3 พ.ศ. 2568 พร้อมคู่มือการบริหารจัดการ การจัดการเรียนรู้ และการวัดประเมินผลแล้ว
ขณะเดียวกัน เอกสารของ สพฐ. ยังมีหลักสูตรแกนกลาง พ.ศ. 2551 และมาตรฐาน/ตัวชี้วัดฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560 อยู่ในระบบเอกสารหลักสูตรด้วย
จึงต้องดูด้วยว่าเรากำลังพูดถึง ระดับชั้นไหน และหลักสูตรฉบับใด
FAQ Mini-Schema
Q1: ใครเป็นคนกำหนดหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน?
A: ตามมาตรา 27 แห่ง พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานมีหน้าที่กำหนดหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษา
Q2: โรงเรียนสามารถกำหนดวิชาเรียนเองได้หรือไม่?
A: โรงเรียนมีหน้าที่จัดทำหลักสูตรสถานศึกษาภายใต้กรอบหลักสูตรแกนกลาง และสามารถเพิ่มเติมสาระหรือรายวิชาให้เหมาะกับผู้เรียนและบริบทของสถานศึกษาได้ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
2. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน — สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา เอกสารหลักสูตรแกนกลาง พ.ศ. 2551 และมาตรฐาน/ตัวชี้วัดฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
3. สพฐ. — ตารางกรอบโครงสร้างเวลาเรียนตามหลักสูตรแกนกลาง พ.ศ. 2551 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
4. สพฐ. — หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน ข้อมูลเรื่องกรอบเวลาเรียนและการปรับใช้ตามบริบทสถานศึกษา สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
5. สพฐ. — หลักสูตรการศึกษาประถมศึกษาตอนต้น พ.ศ. 2568 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
6. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา — ข้อเสนอหลักเกณฑ์และวิธีการปรับใช้หลักสูตรแกนกลางฯ อธิบายหลักการ “มีเอกภาพด้านนโยบาย แต่หลากหลายในการปฏิบัติ” Backoffice ONEC
วันกินเนสส์ เวิลด์ เรคคอร์ดส์ 2026 รวมสถิติโลกสุดระห่ำ ดริฟต์รถพร้อมกัน ลังกาหลังจักรยาน และอีกมากมาย
ค้นพบฐานอาคาร 8 เหลี่ยมอายุกว่า 900 ปีบนเกาะคุโรชิมะ พร้อมกระเบื้องมุงหลังคาสไตล์ราชวงศ์ซ่งใต้จากจีน
แนวทางเลขมงคล "หมอปลาย ปรายกระซิบ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
หม้อหุงข้าวรู้ได้อย่างไรว่าข้าวสุก? ทั้งที่ไม่มีใครคอยเปิดฝาดู
มือถือ 1 เครื่องใช้ได้กี่ปี ถึงเวลาหรือยังที่ควรเปลี่ยน?
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
ตารางหวย ปกเขียว งวด 1 ธันวาคม 69
ผ้าเช็ดทำความสะอาดจากเส้นใยไม้ไผ่และเยื่อไม้ นวัตกรรมผ้าเช็ดคราบที่ดูดซับน้ำได้ดี แห้งไว และช่วยลดปัญหากลิ่นอับ
"น้ำ รพีภัทร" แจงปม "ซองดูฮี" ลั่น! แค่เช็กเกลียว..ไม่เกี่ยวยูทูบพรีเมี่ยม
จากครัวโลกสู่ถังขยะโลก ? เปิดปัญหาขยะนำเข้า ขยะอาหาร และ E-Waste ที่ไทยต้องเร่งแก้
ค้นพบฐานอาคาร 8 เหลี่ยมอายุกว่า 900 ปีบนเกาะคุโรชิมะ พร้อมกระเบื้องมุงหลังคาสไตล์ราชวงศ์ซ่งใต้จากจีน
เทศกาลน้ำแข็งแม่น้ำเทมส์ปี 1814: ย้อนรอยงานแฟร์บนแม่น้ำที่กลายเป็นน้ำแข็งครั้งสุดท้ายของลอนดอน
โทรศัพท์รู้ตำแหน่งเราได้โดยไม่ต้องต่อเน็ต เพราะดาวเทียม 24 ดวงกำลังส่งเวลาลงมาบอก
จำฝันไม่ได้เพราะสมองไม่ได้บันทึกไว้ตั้งแต่แรก ไม่ใช่เพราะฝันไม่ชัด


