เทศกาลน้ำแข็งแม่น้ำเทมส์ปี 1814: ย้อนรอยงานแฟร์บนแม่น้ำที่กลายเป็นน้ำแข็งครั้งสุดท้ายของลอนดอน
ภาพจำลองจากเอไอ
เทศกาลน้ำแข็งแม่น้ำเทมส์ปี 1814 (Thames Frost Fair of 1814) คือเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ที่แม่น้ำเทมส์ใจกลางกรุงลอนดอนจับตัวเป็นน้ำแข็งหนา จนผู้คนสามารถเดินข้าม ปลูกเต็นท์ ดื่มกิน เล่นเกม และเปิดโรงพิมพ์ขายของที่ระลึกบนผิวน้ำได้จริงเป็นเวลาไม่กี่วันในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1814 ก่อนที่น้ำแข็งจะแตกสลายและไหลล่องไปตามกระแสน้ำภายในเวลาเพียงชั่วโมงเดียว เหตุการณ์นี้ได้รับการบันทึกว่าเป็น งานแฟร์บนน้ำแข็งแม่น้ำเทมส์ครั้งสุดท้าย ที่ยิ่งใหญ่และเป็นที่จดจำมากที่สุด
แม่น้ำเทมส์กลายเป็นน้ำแข็งได้อย่างไร
ฤดูหนาวระหว่างปี 1813 ถึง 1814 มีอากาศหนาวจัดรุนแรงกินพื้นที่กว้างขวาง ไม่ใช่แค่ในกรุงลอนดอนเท่านั้น แต่มีหิมะตกหนักในหลายพื้นที่จนทางการต้องประกาศขอความร่วมมือให้ช่วยเคลียร์เส้นทางและหาแหล่งงานให้ผู้ได้รับผลกระทบจากสภาพอากาศเลวร้าย
สำหรับแม่น้ำเทมส์ในลอนดอน การกลายเป็นน้ำแข็งเกิดขึ้นเป็น 2 ระยะตามบันทึกของ Gentleman's Magazine ฉบับเดือนกุมภาพันธ์ 1814:
ก้อนน้ำแข็งไหลมาอัดแน่น: เมื่อเริ่มเกิดการละลายของหิมะและน้ำแข็งในวันพุธที่ 26 มกราคม ก้อนน้ำแข็งจำนวนมากไหลตามน้ำมาอัดตัวกันหนาแน่นอยู่ระหว่างสะพานแบล็กฟรายเออร์ส (Blackfriars Bridge) และสะพานลอนดอน (London Bridge)
อากาศหนาวจัดล็อกน้ำแข็งไว้: คืนวันเสาร์ต่อมา เกิดอากาศหนาวจัดอย่างรุนแรง ทำให้น้ำแข็งที่ติดค้างจับตัวกันแน่นจนกระแสน้ำขึ้นน้ำลงไม่สามารถพัดพาไปได้
โครงสร้างของ สะพานลอนดอนในอดีต ก็มีส่วนสำคัญเช่นกัน เพราะสะพานเดิมมีช่องโค้งน้อย (19 ช่องโค้ง) ทำให้การไหลของน้ำติดขัดและลดระดับลงได้ไม่เต็มที่ตามปกติ ส่งผลให้แผ่นน้ำแข็งยิ่งทรงตัวอยู่ได้ง่ายขึ้น พอถึงวันจันทร์ที่ 31 มกราคม ผู้คนที่ร่างกายเบาก็เริ่มเดินข้ามแม่น้ำได้สำเร็จ แม้จะมีเด็กและผู้คนจำนวนไม่น้อยพลาดตกลงไปในจุดที่น้ำแข็งยังเปราะบางใกล้สะพานแบล็กฟรายเออร์สก็ตาม
บรรยากาศคึกคักและ “ถนนซิตี้โรด” บนผิวน้ำแข็ง
ต้นเดือนกุมภาพันธ์ 1814 ผิวน้ำแข็งกลางแม่น้ำเทมส์คึกคักราวกับตลาดนัดกลางเมือง บันทึกใน Annual Register และ Gentleman's Magazine เล่าภาพตรงกันว่าผู้คนเดินขวักไขว่ไปทุกทิศทาง โดยมีจุดศูนย์กลางอยู่ระหว่างสองสะพาน ใกล้กับย่านควีนฮิธ (Queenhithe) และเชื่อมฝั่งเซาท์วาร์ก (Southwark) อย่างฝั่งแบงก์ไซด์ (Bankside)
ซุ้มร้านค้าและเครื่องดื่ม: มีการตั้งซุ้มและเต็นท์มากกว่า 30 แห่ง ขายเบียร์พอร์เตอร์ เหล้า สปิริต ขนมขิง และเครื่องดื่มอุ่น ๆ อย่างรัมและกร็อก (Grog) รอบกองไฟขนาดใหญ่
ความบันเทิงและเส้นทางเดิน: ผู้คนเล่นสกิตเติลส์ (Skittles เกมโยนไม้คล้ายโบว์ลิ่ง) เต้นรำในเต็นท์ และเดินตามทางเดินที่ทำขึ้นบนน้ำแข็ง ซึ่งมีเส้นทางหลักถูกตั้งชื่ออย่างหรูหราว่า "ถนนซิตี้โรด" (City Road) หรือ "ถนนซิตี้โรดแห่งใหม่" (The New City Road) ตามป้ายบนทางลาดลงจากฝั่งเซาท์วาร์ก
อาชีพเสริมของชาวเรือ: คนแจวเรือและคนขนถ่านหินที่ปกติทำรายได้จากการรับส่งคนข้ามแม่น้ำ ก็ปรับตัวมาทำบันไดหยาบ ๆ ลงสู่ผิวน้ำแข็งและช่วยย่ำทางเดินเพื่อหารายได้แทน
ไฮไลต์ “โรงพิมพ์บนน้ำแข็ง” และของที่ระลึก
สิ่งที่เป็นเอกลักษณ์ที่สุดของเทศกาลน้ำแข็งปี 1814 คือ การตั้งแท่นพิมพ์ลงบนแผ่นน้ำแข็ง พ่อค้าและช่างพิมพ์นำเครื่องพิมพ์มาตั้ง แล้วพิมพ์ใบปลิวหรือแผ่นข้อความขายในราคาถูก เพื่อให้ผู้คนที่มาเที่ยวได้เก็บไว้เป็นหลักฐานว่าครั้งหนึ่งเคยเดินเหยียบอยู่บนแม่น้ำเทมส์ที่กลายเป็นน้ำแข็ง ภาพพิมพ์ร่วมสมัยยังแสดงให้เห็นโรงพิมพ์หลายแห่ง เช่น Frost Fair Printing Office และ Thames Printing Office รวมถึงบทกลอนที่อ้างว่าพิมพ์ขึ้นบนแม่น้ำเทมส์จริง ๆ
นอกจากนี้ยังมีแผงขายหนังสือ ของเล่น และเครื่องประดับชิ้นเล็ก ๆ รวมถึงการย่างแกะทั้งตัวในกระทะเหล็กใบใหญ่บนเตาถ่านเมื่อวันที่ 3 กุมภาพันธ์ ซึ่งเก็บค่าเข้าชมในเต็นท์ย่างแกะคนละ 6 เพนนี แม้บันทึกจะเล่าแบบติดตลกว่าแกะนั้นดูเหมือนจะถูกเผาจนไหม้มากกว่าย่างสุกพอดีก็ตาม
ความเสี่ยงและวินาทีที่น้ำแข็งแตกสลาย
ความสนุกบนผิวน้ำแข็งแฝงไปด้วยอันตรายจริง บันทึกเหตุการณ์ระบุว่าวันที่ 3 กุมภาพันธ์ ช่างประปาชื่อเดวิสที่เดินข้ามใกล้สะพานแบล็กฟรายเออร์สพร้อมถือแท่งตะกั่ว พลัดตกลงไประหว่างร่องน้ำแข็งและจมหายไป ขณะที่คนทำถังไม้ 2 คนก็เกือบเอาชีวิตไม่รอดเมื่อน้ำแข็งทรุดตัวลงใต้เท้า
เมื่ออากาศเริ่มอุ่นขึ้นและเกิดการละลายในวันที่ 5 กุมภาพันธ์ แรงดันน้ำแข็งยังสร้างความเสียหายให้สะพานคิงส์ตัน (Kingston Bridge) ที่อยู่ต้นน้ำจนทรุดตัวลงเกือบ 3 ฟุต ส่วนในใจกลางลอนดอน จุดจบเกิดขึ้นในเช้าวันอาทิตย์ที่ 7 กุมภาพันธ์:
แม้จะมีสัญญาณเตือนชัดเจนว่าน้ำแข็งกำลังจะแตก แต่ผู้คนหลายพันคนก็ยังเดินเล่นบนน้ำแข็งในวันเสาร์
เช้าวันรุ่งขึ้น ยังมีคนกลุ่มเล็ก ๆ เดินข้ามจากฝั่งแบงก์ไซด์ไปยังควีนฮิธ ก่อนที่ แผ่นน้ำแข็งทั้งหมดจะพังทลายลงภายในเวลาประมาณ 1 ชั่วโมง
กระแสน้ำแข็งที่แตกตัวไหลทะลักลอดช่องสะพานแบล็กฟรายเออร์ส พัดพาเรือบาร์จไปราว 40 ลำ ขณะที่กลุ่มคนที่สังสรรค์อยู่ในเต็นท์จนถึงเที่ยงคืนต้องรีบปีนหนีขึ้นเรือบาร์จ 2 ลำเมื่อน้ำแข็งแยกตัวใต้เท้า โดยเรือลำหนึ่งลอดสะพานไปได้ ส่วนอีกลำพุ่งชนตอม่อและติดค้าง จนผู้ชมบนฝั่งต้องหาเชือกมาช่วยดึงขึ้นฝั่งได้อย่างปลอดภัย
ทำไมไม่เคยมีเทศกาลน้ำแข็งแบบนี้อีกเลย
งานแฟร์บนแม่น้ำเทมส์เกิดขึ้นในช่วงที่ยุโรปเผชิญยุคอากาศเย็นกว่าปกติที่เรียกว่า ยุคน้ำแข็งน้อย (Little Ice Age) ซึ่งแม่น้ำและท่าเรือหลายแห่งกลายเป็นน้ำแข็งได้เป็นครั้งคราว หลังจากปี 1814 ฤดูหนาวในลอนดอนก็ไม่หนาวจัดยาวนานพอที่จะทำให้น้ำแข็งจับตัวหนาจนรับน้ำหนักผู้คนได้อีก
อีกปัจจัยสำคัญที่มักถูกกล่าวถึงคือ การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเมืองและแม่น้ำ ไม่ว่าจะเป็นการรื้อสะพานลอนดอนเก่าและเปิดใช้สะพานใหม่ในปี 1831 รวมถึงการสร้างเขื่อนกั้นริมตลิ่งแม่น้ำในเวลาต่อมา ซึ่งช่วยให้กระแสน้ำเทมส์ไหลคล่องและเร็วขึ้น ทำให้เกิดแผ่นน้ำแข็งปิดขวางลำน้ำได้ยากกว่าเดิม
รายละเอียดสำคัญที่บันทึกไว้แตกต่างกัน
แม้บันทึกจาก Gentleman's Magazine และ Annual Register รวมถึงภาพพิมพ์แกะไม้ที่ตีพิมพ์ในวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 1814 จะสอดคล้องกันในภาพรวม แต่ก็มีบางจุดที่มองต่างกันเล็กน้อย เช่น บันทึกหนึ่งระบุว่าสภาพน้ำแข็งไม่เหมาะกับการละเล่น ขณะที่อีกแหล่งเล่าถึงการเล่นสกิตเติลส์และการเต้นรำ ซึ่งเมื่อมองรวมกันก็น่าจะสะท้อนภาพจริงได้ดีว่า ผิวน้ำแข็งที่ขรุขระและมีหิมะปกคลุมอาจไม่เหมาะกับการเล่นสเก็ต แต่เต็นท์ ร้านค้า และลานกิจกรรมบนน้ำแข็งกลับคึกคักอย่างมาก
เขียนโดย อากาศเปลี่ยนแปลงบ่อย
วันกินเนสส์ เวิลด์ เรคคอร์ดส์ 2026 รวมสถิติโลกสุดระห่ำ ดริฟต์รถพร้อมกัน ลังกาหลังจักรยาน และอีกมากมาย
ค้นพบฐานอาคาร 8 เหลี่ยมอายุกว่า 900 ปีบนเกาะคุโรชิมะ พร้อมกระเบื้องมุงหลังคาสไตล์ราชวงศ์ซ่งใต้จากจีน
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
ตารางหวย ปกเขียว งวด 1 ธันวาคม 69
หม้อหุงข้าวรู้ได้อย่างไรว่าข้าวสุก? ทั้งที่ไม่มีใครคอยเปิดฝาดู
ผ้าเช็ดทำความสะอาดจากเส้นใยไม้ไผ่และเยื่อไม้ นวัตกรรมผ้าเช็ดคราบที่ดูดซับน้ำได้ดี แห้งไว และช่วยลดปัญหากลิ่นอับ
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
แนวทางเลขมงคล "หมอปลาย ปรายกระซิบ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
มือถือ 1 เครื่องใช้ได้กี่ปี ถึงเวลาหรือยังที่ควรเปลี่ยน?
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
"น้ำ รพีภัทร" แจงปม "ซองดูฮี" ลั่น! แค่เช็กเกลียว..ไม่เกี่ยวยูทูบพรีเมี่ยม
ไม่ต้องจบปริญญาตรี ! เปิด 10 อาชีพรายได้สูงในสหรัฐฯ เงินเดือนหลักล้านต่อปี อันดับ 8 หลายคนคาดไม่ถึง
ค้นพบฐานอาคาร 8 เหลี่ยมอายุกว่า 900 ปีบนเกาะคุโรชิมะ พร้อมกระเบื้องมุงหลังคาสไตล์ราชวงศ์ซ่งใต้จากจีน
โทรศัพท์รู้ตำแหน่งเราได้โดยไม่ต้องต่อเน็ต เพราะดาวเทียม 24 ดวงกำลังส่งเวลาลงมาบอก
จำฝันไม่ได้เพราะสมองไม่ได้บันทึกไว้ตั้งแต่แรก ไม่ใช่เพราะฝันไม่ชัด
จำหน้าคนได้แต่จำชื่อไม่ได้ เพราะชื่อไม่มีความหมายให้สมองเกาะ
