แป้นเกษมณีทำไมนิ้วก้อยขวาล้าเร็วกว่านิ้วอื่น

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คนที่พิมพ์ไทยจนคล่องมักไม่ต้องมองแป้นเลย นิ้ววิ่งไปเองตามความเคยชิน แต่พอพิมพ์รายงานยาว ๆ หลายคนกลับรู้สึกล้าตรงนิ้วก้อยขวาเร็วกว่าส่วนอื่น ทั้งที่มันดูเป็นนิ้วเล็ก ๆ ซึ่งไม่น่าจะมีบทบาทมากนัก

ความรู้สึกนี้ไม่ได้เกิดจากแป้นพิมพ์เกษมณีถูกวางแบบสุ่ม แผงอักษรที่คุ้นตาอย่าง “ฟ ห ก ด ่ า ส ว” มีรากมาจากการออกแบบเครื่องพิมพ์ดีดไทย ไม่ใช่คีย์บอร์ดคอมพิวเตอร์ตั้งแต่แรก จึงมีเงื่อนไขทางกลไกและจำนวนแป้นให้ต้องรับมือมากกว่าที่เห็น

ตัวเลขที่น่าตกใจอยู่ที่นิ้วก้อย ไม่ใช่สระทั้งหมด

ตัวเลข 70% ที่ถูกเล่าต่อกันบ่อย หมายถึงภาระรวมของมือขวา ไม่ได้หมายความว่านิ้วก้อยขวากดสระถึง 70% ของทั้งหมด งานวิเคราะห์ของสฤษดิ์ ปัตตะโชติในปี 2509 พบว่า เมื่อใช้ผังเกษมณี มือซ้ายรับภาระเฉลี่ยราว 30% ขณะที่มือขวารับราว 70% และนิ้วก้อยขวาเพียงนิ้วเดียวต้องกดประมาณ 19% ของทุกการกดแป้น มากกว่านิ้วชี้ซ้ายที่รับประมาณ 16%

จุดนี้จึงเป็นปัญหาเชิงสรีรศาสตร์อย่างชัดเจน นิ้วก้อยเป็นนิ้วที่แรงน้อยกว่านิ้วชี้ แต่กลับถูกใช้งานมากผิดสัดส่วน ผู้พิมพ์สัมผัสต่อเนื่องอาจรู้สึกล้าได้ง่าย โดยเฉพาะเมื่อท่าข้อมือไม่ตรงหรือแป้นสูงเกินไป อย่างไรก็ดี อาการปวดข้อมือไม่ได้ยืนยันสาเหตุจากผังแป้นเพียงอย่างเดียว เพราะท่านั่ง ระยะพัก และการใช้งานซ้ำ ๆ ก็มีผลร่วมกัน

เกษมณีเกิดจากโจทย์ของเครื่องพิมพ์ดีด

สุวรรณประเสริฐ เกษมณีทำหน้าที่ออกแบบการวางแป้นอักษรในการพัฒนาเครื่องพิมพ์ดีดไทยร่วมกับผู้เกี่ยวข้อง งานค้นคว้าอาศัยคำที่ใช้บ่อยจากหนังสือ 38 เล่ม รวม 167,456 คำ และใช้เวลาหลายปีกว่าจะได้ผังที่สำเร็จในปี พ.ศ. 2474 เป้าหมายในเวลานั้นคือทำให้พิมพ์ได้ถนัดและเร็วภายใต้เครื่องกลสี่แถว ไม่ใช่ออกแบบเพื่อคีย์บอร์ดตามหลักสรีรศาสตร์สมัยใหม่

ข้อจำกัดของเครื่องพิมพ์ดีดยังอธิบายได้ว่าทำไมอักขระบางกลุ่มจึงอยู่ใกล้กัน การพิมพ์สระหรือวรรณยุกต์ที่วางเหนือและใต้พยัญชนะต้องอาศัยกลไกแป้นตาย ซึ่งไม่เลื่อนกระดาษหลังพิมพ์ ทำให้การจัดตำแหน่งไม่ใช่แค่เรื่องความถี่ของตัวอักษร แต่ต้องยอมให้ก้านอักษรและกลไกภายในทำงานได้จริงด้วย

ปัตตะโชติพยายามกระจายงานใหม่ แต่ความเคยชินชนะ

ปัตตะโชติจึงถูกออกแบบใหม่จากสถิติการพิมพ์ โดยให้ตัวที่ใช้บ่อยอยู่ใกล้แถวเหย้ามากขึ้น ใช้นิ้วที่แข็งแรงรับภาระมากกว่า และลดระยะเคลื่อนของนิ้ว ผลการออกแบบตั้งเป้าสมดุลระหว่างมือซ้ายและขวาไว้ใกล้ 47:53 แทนความต่าง 30:70 ของเกษมณี

แม้ปัตตะโชติเคยได้รับการผลักดันเป็นมาตรฐานเครื่องพิมพ์ดีด แต่คนจำนวนมากเรียนและทำงานกับเกษมณีไปแล้ว การเปลี่ยนผังคือการเริ่มสร้างความจำของกล้ามเนื้อใหม่ทั้งชุด เกษมณีจึงยังเป็นผังหลักบนคอมพิวเตอร์ไทยในเวลาต่อมา

ดังนั้นแป้นเกษมณีไม่ได้ “ผิดพลาด” แบบไร้เหตุผล แต่มันคือคำตอบที่เหมาะกับเทคโนโลยีเมื่อเกือบร้อยปีก่อน และส่งต่อภาระบางส่วนมายังนิ้วก้อยขวาของคนพิมพ์วันนี้ หากต้องพิมพ์หนักทุกวัน การปรับระดับแป้นให้ข้อมือตรง พักมือเป็นช่วง และลดแรงกดเกินจำเป็น อาจช่วยได้ทันทีโดยไม่ต้องเลิกใช้ผังที่คุ้นมือ