รถคว่ำหรือจมน้ำ เข็มขัดนิรภัยปลดไม่ออกได้จริงแค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

รถหยุดนิ่งในสภาพหงายท้อง ร่างของคนขับห้อยอยู่กับสายคาดอก มือเอื้อมหาปุ่มแดงของเข็มขัด แต่แรงดึงจากน้ำหนักตัวทำให้ทุกอย่างยากกว่าตอนนั่งปกติหลายเท่า ภาพนี้ทำให้หลายคนมองว่าเข็มขัดนิรภัยคือสิ่งที่พาไปติดอยู่ในรถ ทั้งที่ก่อนหน้านั้นมันเพิ่งยึดร่างไม่ให้กระแทกหรือกระเด็นออกจากห้องโดยสาร

เข็มขัดนิรภัยไม่ใช่ “ฆาตกร” และไม่ควรถอดออกก่อนเกิดเหตุ เพราะการคาดเข็มขัดลดโอกาสบาดเจ็บรุนแรงและช่วยให้ผู้โดยสารยังมีสติพอจะหนีออกมาได้ ปัญหาจริงเกิดหลังรถคว่ำหรือจมน้ำ: ผู้บาดเจ็บอาจมึนงง มือเอื้อมไม่ถึงปุ่ม สายคาดตึงจากน้ำหนักตัว หรือชุดเข็มขัดเสียหายจากแรงชน จึงต้องมีวิธีสำรองไว้ล่วงหน้า

รถคว่ำ: อย่าปลดเข็มขัดโดยไม่เตรียมรับน้ำหนักตัว

หากยังรู้สึกตัว ให้ใช้มือข้างหนึ่งยันหลังคารถหรือส่วนที่เป็นพื้นใหม่ของรถไว้ก่อน แล้วค่อยกดปุ่มปลดเข็มขัดด้วยอีกมือ การทำเช่นนี้ช่วยลดโอกาสที่ศีรษะ คอ หรือไหล่จะกระแทกทันทีเมื่อสายหลุด

มาตรฐานด้านเข็มขัดกำหนดให้หัวล็อกต้องปลดได้ในภาวะฉุกเฉิน แต่ไม่ได้แปลว่าจะกดง่ายเสมอเมื่อร่างถูกห้อยกลับหัว มีแรงดึงค้างอยู่ หรือกลไกได้รับความเสียหายจากอุบัติเหตุ งานศึกษาด้านการกู้ภัยหลังรถพลิกคว่ำจึงพูดถึงทั้งการปลดหัวล็อกและการตัดสายเข็มขัดเป็นทางเลือกในการนำผู้ประสบเหตุออกอย่างระมัดระวัง

มีดตัดเข็มขัดจึงมีประโยชน์ในฐานะอุปกรณ์สำรอง ไม่ใช่เหตุผลให้กลัวการคาดเข็มขัด เลือกแบบที่ใบมีดซ่อนอยู่ในร่องตัด เพื่อลดโอกาสบาดมือหรือบาดผู้โดยสาร และติดตั้งไว้ตำแหน่งที่หยิบถึงได้แม้รถเอียงหรือกลับหัว เช่น ด้านข้างเบาะคนขับหรือคอนโซลล่าง อย่าเก็บไว้ลึกในกล่องท้ายรถ

เวลาตัด ให้สอดสายเข็มขัดเข้าไปในร่องแล้วดึงตัดให้ขาดในครั้งเดียว หากมีผู้โดยสารอยู่ใกล้ ต้องระวังทิศทางที่ร่างจะตกหลังสายขาดเป็นพิเศษ รถที่เกิดการชนรุนแรงอาจมีถุงลมนิรภัย สายไฟ น้ำมันรั่ว หรือโครงสร้างไม่มั่นคง ถ้าออกจากรถได้แล้วควรถอยห่างและโทรแจ้งหน่วยฉุกเฉิน

รถตกน้ำ: หน้าต่างสำคัญกว่าประตู

กรณีรถเพิ่งตกน้ำ ช่วงแรกคือเวลาที่ควรใช้หนีออกจากรถทันที งานวิจัยการจมน้ำของรถแนะนำลำดับ “ปลดเข็มขัด เปิดหน้าต่าง พาเด็กออก แล้วออกตาม” เพราะแรงดันน้ำด้านนอกจะทำให้เปิดประตูยากมาก ขณะที่หน้าต่างด้านข้างเป็นทางออกที่เหมาะกว่าในช่วงรถยังลอยอยู่

กดลดกระจกไฟฟ้าทันทีหากระบบยังทำงาน อย่าเสียเวลาโทรศัพท์หรือพยายามเปิดประตูก่อน หากกระจกไม่ลงและไม่มีทางออกอื่น อุปกรณ์ทุบกระจกควรใช้กับกระจกข้าง ไม่ใช่กระจกหน้า เพราะกระจกหน้าหลายรุ่นเป็นกระจกลามิเนตที่ออกแบบให้แตกทะลุได้ยากกว่า จุดที่เหมาะคือมุมล่างของกระจกข้าง ไม่ใช่กึ่งกลางแผ่น

เด็กต้องออกก่อนตามลำดับความปลอดภัยของงานวิจัย: ปลดสายรัด พาเด็กมาอยู่ใกล้ผู้ใหญ่ แล้วส่งออกทางหน้าต่าง ผู้ใหญ่ที่เหลือออกตาม อย่ารอให้รถเต็มน้ำเพื่อหวังเปิดประตูได้ง่ายขึ้น เพราะเวลาที่เสียไป อากาศที่เหลือ และความสับสนใต้น้ำล้วนเพิ่มความเสี่ยง

ของชิ้นเล็กที่ต้องวางให้ถูกที่

• คาดเข็มขัดทุกครั้ง เข็มขัดช่วยให้รอดจากแรงชนก่อนเข้าสู่ขั้นตอนหนีภัย

• ติดมีดตัดเข็มขัดและที่ทุบกระจกไว้ใกล้มือคนขับ ไม่ใส่รวมกับของรกในช่องเก็บของ

• ลองจับตำแหน่งหัวล็อกและอุปกรณ์เมื่อรถจอดนิ่ง เพื่อให้มือจำตำแหน่งได้

• สอนผู้โดยสารว่ารถตกน้ำให้ปลดเข็มขัด เปิดหน้าต่าง และออกทันที

• หลังรถคว่ำ อย่าปลดสายโดยปล่อยตัวตก ใช้มือยันพื้นรถก่อนเสมอ

อุปกรณ์ช่วยหนีไม่รับประกันว่าจะแก้ปัญหาได้ทุกสถานการณ์ โดยเฉพาะเมื่อผู้ขับหมดสติหรือรถเสียหายหนัก แต่การคาดเข็มขัดให้ถูกต้อง รู้ลำดับการหนี และเก็บเครื่องมือตำแหน่งที่หยิบถึง เปลี่ยนวินาทีที่สับสนให้เป็นการตัดสินใจที่ทำได้จริง