โมนาลิซาหายจากลูฟวร์นาน 28 เดือนได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เช้าวันจันทร์ที่ 21 สิงหาคม ค.ศ. 1911 ผนังในห้องแสดงงานของพิพิธภัณฑ์ลูฟวร์ยังดูปกติอยู่พักหนึ่ง จนวันถัดมา จิตรกรคนหนึ่งมาถึงเพื่อเขียนภาพสำเนาแล้วพบว่าตำแหน่งของโมนาลิซาว่างเปล่า เหลือเพียงหมุดยึดบนผนัง

การหายไปของภาพเลโอนาร์โด ดา วินชีทำให้ตำรวจปารีสตามหาจากท่าเรือ สถานีรถไฟ และรายชื่อคนในวงการศิลปะ ข่าวพาดหัวเล่นกับคดีนี้ทุกวัน ผู้คนจำนวนมากถึงขั้นไปยืนดูผนังว่างในลูฟวร์

โจรไม่ใช่พนักงานกวาดขยะ

ผู้ก่อเหตุคือ วิเชนโซ เปรูจา ชาวอิตาลีที่เคยทำงานกับลูฟวร์ในฐานะช่างตกแต่งและช่างกระจก เขารู้ชุดทำงาน เส้นทางบริการ และระบบรักษาความปลอดภัยที่หละหลวมของพิพิธภัณฑ์ ข้อเท็จจริงจึงต่างจากเรื่องเล่าว่าเป็นคนกวาดขยะอุ้มภาพกลับบ้าน

รายงานที่เล่าตรงกันระบุว่า เปรูจาเข้าไปซ่อนตัวในตู้เก็บของคืนก่อนเกิดเหตุ เช้าวันที่พิพิธภัณฑ์ปิด เขาสวมเสื้อกาวน์สีขาวแบบพนักงาน เดินไปปลดภาพออกจากผนัง แล้วนำไปยังบันไดบริการเพื่อถอดกรอบและกระจกป้องกันออก

ภาพโมนาลิซาเป็นแผ่นไม้ ไม่ใช่ผ้าใบที่ม้วนได้ เขาจึงห่อมันด้วยผ้าหรือเสื้อกาวน์แล้วหนีออกไปพร้อมแผ่นภาพใต้แขน ประตูทางออกติดล็อกอยู่ช่วงหนึ่ง แต่ช่างประปาที่เดินผ่านเข้าใจว่าเขาเป็นเพื่อนร่วมงาน จึงช่วยเปิดประตูให้โดยไม่รู้ตัว

ซ่อนในหีบอยู่ 28 เดือน

เปรูจาเก็บภาพไว้ในอพาร์ตเมนต์ชานปารีส หีบไม้ที่ทำช่องลับไว้ คดีดำเนินต่อไปนานกว่า 2 ปี ตำรวจเคยสอบปากคำเขาถึงสองครั้ง แต่ไม่ได้มองอดีตช่างของลูฟวร์เป็นผู้ต้องสงสัยหลัก

ปลายปี ค.ศ. 1913 เขานำภาพกลับไปอิตาลีและติดต่ออัลเฟรโด เจรี พ่อค้างานศิลปะในฟลอเรนซ์ โดยบอกว่าต้องการคืนภาพให้อิตาลี พร้อมเรียกเงินตอบแทน 500,000 ลีรา เจรีจึงประสานจิโอวานนี ป็อกจี ผู้อำนวยการหอศิลป์อุฟฟิซีให้มาตรวจสอบ

วันที่ 11 ธันวาคม ค.ศ. 1913 ภาพถูกยืนยันว่าเป็นของจริง และเปรูจาถูกจับที่โรงแรม เขาอ้างแรงจูงใจเรื่องชาตินิยม โดยเชื่อว่าฝรั่งเศสได้ภาพไปจากการปล้นของนโปเลียน แต่ความเชื่อนั้นผิด เพราะดา วินชีนำภาพไปฝรั่งเศสเองในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ก่อนยุคนโปเลียนหลายร้อยปี

คดีที่เปลี่ยนภาพวาดให้เป็นคนดังระดับโลก

โมนาลิซาเป็นผลงานสำคัญอยู่แล้วก่อนถูกขโมย แต่การหายตัว 28 เดือนทำให้ชื่อภาพหลุดออกจากวงการศิลปะไปสู่หน้าหนังสือพิมพ์ทั่วโลก การตามล่าที่พัวพันตั้งแต่กวี กีโยม อาปอลลีแนร์ ไปจนถึงปาโบล ปิกัสโซ ยิ่งขยายความสนใจของสาธารณะ

หลังภาพกลับถึงลูฟวร์ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1914 มีผู้คนอย่างน้อย 120,000 คนไปดูภายในสองวันแรก คดีนี้จึงไม่ได้สร้างชื่อให้โจรเท่านั้น แต่ผลักให้รอยยิ้มของหญิงในภาพกลายเป็นสัญลักษณ์วัฒนธรรมมวลชนที่คนทั่วโลกรู้จักจนถึงปัจจุบัน