ปฏิบัติการ Wandering Soul ใช้เสียงคนตายกดดันทหารเวียดกงในสงครามเวียดนาม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลังความมืดคลุมผืนป่าเวียดนาม เสียงเพลงงานศพอาจลอยลงมาจากฟ้า ตามด้วยเสียงเด็กร้องเรียกพ่อ เสียงผู้หญิงสะอื้น และเสียงชายที่ประกาศว่าตัวเองตายแล้ว สำหรับคนที่อยู่ในป่า เสียงเหล่านี้ไม่มีต้นทางให้เห็น มีเพียงเฮลิคอปเตอร์หรือเครื่องบินที่บินอยู่เหนือยอดไม้

นี่คือแนวคิดของ Operation Wandering Soul ปฏิบัติการสงครามจิตวิทยาของกองทัพสหรัฐฯ ในสงครามเวียดนาม โดยใช้เสียงที่จัดทำขึ้นให้เหมือนวิญญาณของทหารที่เสียชีวิตและยังไม่ได้กลับบ้าน ภายหลังเรื่องนี้มักถูกเรียกว่า Ghost Tape Number 10 หรือ Howling Ghost

หน่วยที่เกี่ยวข้องมีทั้งกองพัน 6th Psychological Operations Battalion ของกองทัพบกสหรัฐฯ และหน่วยของกองทัพเรือ เครื่องขยายเสียงถูกติดตั้งบนเฮลิคอปเตอร์ เครื่องบินลำเลียง และเรือบางประเภท บางภารกิจใช้ลำโพงภาคพื้นดินซ่อนตามจุดต่าง ๆ แล้วเปิดเสียงในช่วงกลางคืน เพื่อทำให้ฝ่ายตรงข้ามนอนไม่หลับ สับสน หวาดกลัว หรือยอมออกจากที่ซ่อน

ตัวเทปมีความยาวประมาณสี่นาที ตามคำบอกเล่าของทหารที่เคยปฏิบัติงาน เสียงเริ่มจากดนตรีงานศพแบบพุทธ ตามด้วยเสียงร้องโหยหวน เสียงเด็กร้องหาพ่อ เสียงผู้หญิงเล่าถึงสามีที่เสียชีวิตระหว่างร่วมรบกับเวียดกง และเสียงผู้ชายที่ทำเหมือนเป็นทหารตายแล้วกำลังเตือนคนที่ยังมีชีวิตให้กลับบ้าน ก่อนจะต้องลงเอยแบบเดียวกัน

การบันทึกไม่ได้มีเพียงคนหนึ่งมาพูดใส่ไมโครโฟนแล้วนำไปเปิดกลางป่า แหล่งข้อมูลเกี่ยวกับภารกิจระบุว่ามีการใช้ผู้พูดภาษาเวียดนาม การอัดเสียงสะท้อนในห้องพิเศษ และการสร้างเสียงประกอบหลายชั้นเพื่อให้ฟังเหมือนดังมาจากพื้นที่ว่างเปล่า เรื่องเล่าบางชุดเรียกผู้ให้เสียงเหล่านี้ว่าเป็นนักพากย์ แต่รายละเอียดเรื่องตัวบุคคลและค่าจ้างไม่ได้รับการยืนยันชัดเจนในเอกสารที่เผยแพร่

แกนกลางของข้อความอยู่ที่ความกลัวว่าจะเสียชีวิตไกลบ้าน ศพไม่ได้รับการฝังอย่างเหมาะสม และวิญญาณไม่สามารถกลับไปหาครอบครัวได้ ผู้วางแผนสหรัฐฯ พยายามนำแนวคิดเรื่องการดูแลผู้ตาย พิธีศพ และความผูกพันกับถิ่นกำเนิดมาใช้กดดันทหารเวียดกงกับทหารเวียดนามเหนือ

ความเชื่อในสังคมเวียดนามมีหลายรูปแบบ จึงไม่ควรเหมารวมว่าทุกคนเชื่อเรื่องเดียวกัน แต่ความสัมพันธ์ระหว่างคนเป็นกับผู้ตาย รวมถึงการฝังศพและการทำพิธีให้ญาติ มีความหมายอยู่ในวัฒนธรรมเวียดนามจริง ผู้วางแผนสงครามจิตวิทยาจึงเลือกโจมตีความรู้สึกเรื่องบ้าน ครอบครัว และการได้พักอย่างสงบหลังความตาย

Operation Wandering Soul ไม่ได้จำกัดอยู่ที่เสียงผีเท่านั้น ใบปลิว วิทยุ และข้อความชวนให้ทหารกลับบ้านก็ใช้แนวคิดเรื่องวิญญาณเร่ร่อนร่วมกัน เป้าหมายคือทำให้ผู้ฟังคิดว่า หากยังอยู่ในสนามรบต่อไป การตายทางใต้จะทำให้ตนไม่มีโอกาสกลับไปหาครอบครัวหรือได้รับพิธีตามประเพณี

ผลลัพธ์ไม่ได้เป็นภาพของทหารเวียดกงยอมแพ้นับร้อยคนตามเรื่องเล่าบางกระแส หลักฐานที่ถูกรวบรวมไว้ให้ภาพปะปนกัน อดีตเจ้าหน้าที่บางคนเล่าว่านักโทษที่ถูกจับภายหลังยอมรับว่าเคยได้ยินเทปและรู้สึกหวาดกลัว อีกคำบอกเล่าหนึ่งระบุว่าภารกิจทางเรือครั้งแรกเกี่ยวข้องกับผู้แปรพักตร์ 13 คน ขณะที่รายงานของภารกิจหนึ่งกล่าวถึงเวียดกง 5 คนที่วางอาวุธและยอมจำนน

อีกด้านหนึ่ง ทหารเวียดกงบางหน่วยรู้ว่าเสียงนั้นมาจากลำโพงและยิงตอบโต้เฮลิคอปเตอร์ทันที แหล่งข้อมูลเดียวกันยังบันทึกว่าชาวบ้านและกำลังฝ่ายเวียดนามใต้บางส่วนก็หวาดกลัวจนไม่อยากเข้าใกล้พื้นที่ที่เปิดเทป ภารกิจที่เคยทำให้ฝ่ายตรงข้ามชะงักจึงกลายเป็นการเปิดเผยตำแหน่งของเครื่องบินและเพิ่มความเสี่ยงให้ผู้ปฏิบัติงาน

ปฏิบัติการนี้มีอยู่จริง แต่ไม่ได้เป็นอาวุธลึกลับที่ทำให้กองทัพเวียดกงแตกพ่ายทั้งป่า มันคือการนำเสียง ดนตรี และความเชื่อเรื่องผู้ตายมาประกอบเป็นเครื่องมือกดดัน ผลอาจทำให้บางคนหวาดกลัวหรือยอมออกจากที่ซ่อน ทว่าหลักฐานยังไม่รองรับภาพว่ามีผู้ยอมจำนนจำนวนมหาศาล และหลายครั้งเสียงผีจากลำโพงกลับเรียกกระสุนจริงให้พุ่งกลับไปยังเฮลิคอปเตอร์