ข้อมูลบนอินเทอร์เน็ตมีน้ำหนักเท่าสตรอว์เบอร์รีจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ข้อมูลที่ดูเหมือนไร้น้ำหนัก

ในห้องเซิร์ฟเวอร์ที่เต็มไปด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์ พัดลมระบายความร้อน และสายไฟ ข้อมูลภาพถ่าย วิดีโอ ข้อความ และไฟล์ต่าง ๆ ถูกส่งต่ออยู่ตลอดเวลา จนเกิดแนวคิดชวนประหลาดว่า หากรวบรวมข้อมูลบนอินเทอร์เน็ตทั้งระบบแล้วนำไปชั่ง น้ำหนักของมันจะอยู่ที่เท่าไร

ตัวเลขที่ถูกพูดถึงบ่อยคือประมาณ 50 กรัม ใกล้เคียงกับสตรอว์เบอร์รีลูกใหญ่หนึ่งลูก ฟังดูเหมือนข้อมูลมหาศาลทั้งหมดถูกบรรจุอยู่ในอิเล็กตรอนจำนวนหนึ่งแล้วมีมวลรวมเท่านั้น แต่คำอธิบายแบบนี้ทำให้เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนหลายจุด

ข้อมูลไม่ได้ถูกเก็บด้วยวิธีเดียว

ไฟล์ดิจิทัลไม่ได้มีรูปร่างเป็นก้อนข้อมูลที่ลอยอยู่ในอากาศ และไม่ได้ถูกเก็บด้วยอิเล็กตรอนชนิดเดียวกันทั้งหมด อุปกรณ์แต่ละประเภทใช้สถานะทางกายภาพต่างกันเพื่อแทนค่า 0 และ 1

หน่วยความจำแบบ SSD ใช้การกักเก็บประจุไฟฟ้าในเซลล์ขนาดเล็ก ฮาร์ดดิสก์ใช้ทิศทางการเรียงตัวของสนามแม่เหล็ก หน่วยความจำบางชนิดเก็บประจุไว้ชั่วคราว ส่วนการส่งข้อมูลผ่านใยแก้วนำแสงใช้พัลส์ของแสง ไม่ได้ให้อิเล็กตรอนไหลไปตามสายตลอดเส้นทาง

ข้อมูลไฟล์เดียวกันจึงมีสภาพทางกายภาพแตกต่างกันได้ ขึ้นอยู่กับว่าอยู่ในโทรศัพท์ เซิร์ฟเวอร์ ฮาร์ดดิสก์ หน่วยความจำแฟลช หรือกำลังเดินทางผ่านเครือข่าย ข้อมูลยังถูกคัดลอก ย้าย และลบอยู่ตลอดเวลา จึงไม่มีมวลคงที่แบบวัตถุที่วางอยู่บนโต๊ะ

ที่มาของตัวเลข 50 กรัม

ตัวเลขนี้มาจากการประมาณแบบหนึ่งในช่วงแรกของการพูดถึงมวลทางกายภาพของอินเทอร์เน็ต วิธีคิดไม่ได้เริ่มจากการนับอิเล็กตรอนที่ใช้แทนข้อมูลทุกบิตโดยตรง แต่ประเมินมวลสมมูลของพลังงานที่ใช้เลี้ยงคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์สื่อสารซึ่งประกอบกันเป็นระบบอินเทอร์เน็ต

บทความวิชาการปี 2013 โดย Laszlo B. Kish และ Claes-Goran Granqvist ระบุว่า ความพยายามก่อนหน้านี้เคยประเมินมวลในลักษณะดังกล่าวได้ประมาณ 50 กรัม งานเดียวกันยังยกวิธีคำนวณอีกแบบที่สมมติให้อิเล็กตรอนหนึ่งตัวแทนข้อมูลหนึ่งบิต ผลลัพธ์จะเหลือประมาณ 10-5 กรัม

ตัวเลขสองชุดต่างกันหลายล้านเท่า ทั้งที่พูดถึงเรื่องเดียวกัน ความแตกต่างนี้เกิดจากวิธีตั้งสมมติฐาน ไม่ได้เกิดจากการชั่งอินเทอร์เน็ตจริงในห้องทดลอง

สตรอว์เบอร์รีจึงเป็นเพียงการเปรียบเทียบ

ข้อสรุปที่ตรงที่สุดคือ อินเทอร์เน็ตไม่ได้มีน้ำหนักตายตัวเท่ากับ 50 กรัม และข้อมูลทั้งหมดก็ไม่ได้อยู่ในรูปอิเล็กตรอนที่รวบรวมแล้วนำไปชั่งได้ ตัวเลข 50 กรัมเป็นค่าประมาณจากมวลสมมูลของพลังงานในแบบจำลองหนึ่ง ส่วนวิธีนับอิเล็กตรอนต่อบิตก็เป็นแบบจำลองอีกชุดหนึ่ง

มวลที่คำนวณได้จะเปลี่ยนไปตามสิ่งที่นับว่าเป็นอินเทอร์เน็ต ช่วงเวลาที่ใช้ ข้อมูลถูกเก็บไว้ในสื่อชนิดใด และกำหนดให้พลังงานหรือสถานะของอุปกรณ์มีส่วนกับมวลมากเพียงใด ดังนั้นภาพสตรอว์เบอร์รีลูกเดียวจึงเหมาะกับการทำให้แนวคิดนี้เห็นภาพ แต่ไม่ควรถูกอ่านว่าเป็นผลการทดลองที่ยืนยันว่าอินเทอร์เน็ตทั้งโลกหนัก 50 กรัมจริง