ทำต้องใช้ "ไข่ต้ม" เป็นของแก้บนหลวงพ่อโสธร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถาดไข่ต้มหลายสิบแผงวางเรียงกันหน้าวัด ภาพแบบนี้ทำให้คนที่เดินผ่านต้องหยุดมอง เพราะไข่ไม่ได้ถูกเตรียมไว้สำหรับมื้อเช้าของคนกลุ่มเดียว แต่เป็นของถวายที่เจ้าภาพเคยให้สัญญาไว้กับสิ่งศักดิ์สิทธิ์

คนหนึ่งอาจบนไว้ว่าถ้าสอบผ่านจะนำไข่ต้มมาถวาย อีกคนขอให้การค้าขายคล่อง งานสำเร็จ สุขภาพดี หรือมีโชคลาภ แล้วกำหนดจำนวนไว้ตั้งแต่ไม่กี่ฟองไปจนถึงหลักพันหลักหมื่น ที่วัดโสธรวรารามวรวิหาร จ.ฉะเชิงเทรา ภาพไข่ต้มจำนวนมากจึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของบรรยากาศการไหว้หลวงพ่อโสธร

รายงานที่รวบรวมความเชื่อเรื่องนี้ระบุว่า ผู้คนมักถวายตั้งแต่ 3 ฟองไปจนถึงหลักแสนฟอง จำนวนไม่ได้เป็นกติกาเดียวสำหรับทุกคน แต่ผูกกับคำบนของแต่ละคน บางรายเลือก 99 ฟอง บางรายเลือก 999 ฟอง ส่วนเจ้าภาพที่บนเรื่องใหญ่ก็อาจสั่งเป็นพันหรือหมื่นฟอง

ของแก้บนเริ่มจากคำพูดที่ให้ไว้

การบนบานมีแกนกลางเป็นสัญญาใจ ผู้ขอพรตั้งความหวังไว้ก่อน แล้วระบุสิ่งที่จะนำมาถวายเมื่อสมหวัง ของที่เลือกจึงต้องนับได้ จัดเตรียมได้ และทำตามได้จริง ไข่ต้มตอบโจทย์นี้ตรงไปตรงมา เพราะบอกจำนวนเป็นฟองได้ เห็นชัดว่าเตรียมครบหรือยัง และจัดวางเป็นแผงหรือตะกร้าได้สะดวก

คำขอที่พบในเรื่องเล่าของผู้มาสักการะมีทั้งการงาน การเงิน สุขภาพ การสอบ และโชคลาภ ส่วนเรื่องเกณฑ์ทหารมีความเชื่อเฉพาะหลวงพ่อโสธรที่สื่อบางแห่งบันทึกว่าไม่ควรขอให้จับได้ใบดำ จึงไม่ควรนำตัวอย่างนี้ไปเหมารวมกับสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ทุกแห่ง ความเชื่อของแต่ละวัดและคำบนของแต่ละคนอาจมีรายละเอียดต่างกัน

ทำไมของบนจึงเป็นไข่ต้ม

เหตุผลชั้นแรกเป็นเรื่องใกล้มือ ไข่หาได้ง่าย ราคาเข้าถึงได้ และพื้นที่ฉะเชิงเทราเคยมีแหล่งเลี้ยงไก่ไข่จำนวนมาก จึงสะดวกต่อการจัดหาเมื่อผู้คนต้องการไข่จำนวนมาก เหตุผลชั้นที่สองอยู่ในความเชื่อพื้นบ้าน ไข่ถูกมองเป็นตัวแทนของการกำเนิดชีวิต จึงถูกผูกเข้ากับความหมายเรื่องความเป็นสิริมงคลและการเริ่มต้นที่ดี

การต้มยังทำให้ของถวายพร้อมกินและขนย้ายง่ายกว่าอาหารปรุงสำเร็จหลายชนิด เปลือกช่วยป้องกันเนื้อไข่ แผงไข่ช่วยนับจำนวน และตะกร้าขนาดใหญ่ช่วยยกเคลื่อนย้าย เมื่อเสร็จพิธี ไข่จึงมีทางเลือกต่อทันที จะนำกลับไปกินที่บ้าน แจกญาติพี่น้อง หรือส่งต่อให้สถานที่ที่ต้องการอาหารก็ได้

ข้อมูลจาก Thai PBS เล่าถึงธุรกิจจัดส่งไข่ต้มแก้บนที่ให้ลูกค้าเลือกปลายทางหลังเสร็จพิธี บางออร์เดอร์นำกลับบ้าน บางส่วนส่งต่อโรงพยาบาลและโรงเรียน รายงานยังยกตัวอย่างผู้รับที่นำไข่ไปประกอบอาหารให้ผู้ป่วยหรือเด็กในสถานศึกษา ภาพของการแก้บนจึงไม่ได้หยุดอยู่ตรงหน้าองค์พระ หากเจ้าภาพเลือกจัดการต่ออย่างเหมาะสม

เมื่อไข่หลายร้อยฟองกลับถึงครัว

เจ้าภาพที่นำไข่กลับบ้านมักต้องคิดเมนูให้ทันกับปริมาณ ไข่พะโล้จึงเป็นตัวเลือกที่เห็นได้บ่อย เพราะต้มรวมกับหมู เต้าหู้ และเครื่องพะโล้ได้ครั้งละมาก ๆ รสเข้มขึ้นเมื่ออุ่นซ้ำ แบ่งใส่กล่องได้ และกินคู่ข้าวได้หลายมื้อ ไข่ต้มบางส่วนอาจกลายเป็นไข่ลูกเขย ยำไข่ หรือใส่แกงจืดตามวัตถุดิบที่มีอยู่

ภาพไข่พะโล้หม้อใหญ่จึงเป็นภาพต่อเนื่องของวัฒนธรรมนี้ ไม่ใช่เรื่องแปลกที่ของถวายจะกลับมาอยู่บนโต๊ะอาหาร เพราะการ “ลา” ของไหว้ตามวิธีปฏิบัติที่ผู้จัดพิธีแนะนำ เปิดทางให้เจ้าภาพนำอาหารไปใช้ต่อได้ ส่วนผู้ที่ไม่สะดวกเก็บหรือปรุงเองก็อาจแจ้งความประสงค์ให้ส่งต่อเป็นอาหารบริจาค

ศรัทธาที่ถูกส่งต่อเป็นอาหาร

ร้านไข่ต้มแก้บนในพื้นที่วัดโสธรบางรายระบุว่าหลังทำพิธีจะนำไข่ไปยังจุดรับบริจาคของวัด โรงพยาบาล หรือเรือนจำตามความต้องการของผู้สั่งซื้อ มีทั้งการบริจาคเป็นไข่ต้มพร้อมกินและการส่งไข่สดให้หน่วยงานนำไปปรุงอาหาร แนวทางนี้ทำให้จำนวนไข่ที่มากเกินกว่าครอบครัวหนึ่งจะกินหมด ถูกเปลี่ยนเป็นวัตถุดิบสำหรับคนกลุ่มอื่น

การจัดการหลังพิธีมีรายละเอียดต่างกัน จึงควรทำตามคำแนะนำของวัดหรือผู้รับผิดชอบสถานที่นั้น หากนำกลับบ้านควรแบ่งใส่ภาชนะสะอาด แช่เย็น และหลีกเลี่ยงการวางทิ้งไว้กลางแดดเป็นเวลานาน ไข่จำนวนมากจะมีคุณค่าเมื่อถูกนำไปกินหรือแบ่งปัน ไม่ใช่เมื่อวางกองจนเสีย

ไข่ต้มจึงกลายเป็นของแก้บนยอดนิยมจากสามเหตุผลที่ประกบกันพอดี ความเชื่อให้ความหมาย ไข่หาได้ง่ายในพื้นที่ และอาหารชนิดนี้นำไปแจกจ่ายหรือทำกับข้าวต่อได้ ศรัทธาเริ่มต้นที่คำสัญญาส่วนตัว แต่ปลายทางของไข่หลายร้อยฟองอาจกลายเป็นมื้ออาหารของครอบครัว โรงเรียน โรงพยาบาล หรือคนในชุมชน