นักเขียนไส้แห้ง สู่ฝันเลี้ยงชีวิต ย้อนรอยอาชีพนักประพันธ์ไทย กว่าจะอยู่ได้ด้วยปลายปากกา

 

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งที่พาย้อนกลับไปมอง “อาชีพนักเขียน” ผ่านเรื่องราวของนักประพันธ์ไทยในอดีต โดยเฉพาะ กุหลาบ สายประดิษฐ์ หรือ “ศรีบูรพา” และนวนิยายเรื่อง “สงครามชีวิต” ซึ่งทำให้เกิดคำถามที่น่าสนใจว่า

กว่าการเขียนหนังสือจะได้รับการยอมรับว่าเป็น “อาชีพ” อย่างจริงจัง คนรุ่นก่อนต้องผ่านอะไรมาบ้าง

สำหรับคนในยุคปัจจุบัน การเป็นนักเขียนอาจดูเป็นเรื่องที่เข้าถึงได้ง่ายกว่าเดิมมาก เพียงมีโทรศัพท์มือถือหรือคอมพิวเตอร์ก็สามารถสร้างงานเขียน เผยแพร่บนเว็บไซต์ หรือส่งต้นฉบับไปยังสำนักพิมพ์ได้

แต่เมื่อย้อนกลับไปในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ภาพกลับแตกต่างออกไปอย่างมาก

คนที่อยากเป็นนักเขียนไม่ได้มีแพลตฟอร์มออนไลน์ให้เผยแพร่ผลงาน ไม่มีช่องทางสื่อสารกับคนอ่านได้โดยตรง และไม่มีหลักประกันว่าการเขียนหนังสือจะสามารถสร้างรายได้เลี้ยงตัวเองได้

บางคนมีความฝันอยู่ในกระเป๋าเสื้อ เป็นเรื่องสั้นไม่กี่เรื่อง เป็นข่าวที่แปลจากภาษาต่างประเทศ หรือเป็นต้นฉบับที่ยังไม่มีใครรู้ว่าจะได้ตีพิมพ์หรือไม่

และบางคนถึงขั้นต้องรวบรวมความกล้าเพื่อเดินเข้าไปหาโรงพิมพ์

ภาพเหล่านี้สะท้อนว่า กว่าจะเกิดคำว่า “นักเขียนอาชีพ” ขึ้นมาอย่างมั่นคงในสังคมไทย เส้นทางไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ แต่ต้องอาศัยคนรุ่นหนึ่งที่กล้าฝันและกล้าลงมือทำ

ก่อนจะมี “นักเขียนอาชีพ” ต้องมีโลกของหนังสือเสียก่อน

หากจะพูดถึงพัฒนาการของอาชีพนักเขียนไทย คงไม่สามารถตัดเรื่อง “การพิมพ์” และ “หนังสือพิมพ์” ออกจากกันได้

เพราะการมีนักเขียนจำนวนมากย่อมต้องมีพื้นที่ให้ผลงานถูกเผยแพร่ และพื้นที่ดังกล่าวก็ค่อย ๆ เกิดขึ้นพร้อมกับการพัฒนาของการพิมพ์และสื่อสิ่งพิมพ์ในสยาม

ชื่อของ “หมอบรัดเลย์” หรือ แดน บีช แบรดลีย์ มักถูกกล่าวถึงในประวัติศาสตร์การพิมพ์ไทยจากบทบาทในการนำเทคโนโลยีการพิมพ์และการเผยแพร่ความรู้เข้ามาในสยาม โดยใน พ.ศ. 2387 มีการออก “บางกอกรีคอเดอร์” ซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็นหนังสือพิมพ์ภาษาไทยฉบับแรก ๆ ของสยาม และมีเนื้อหาทั้งข่าวสาร ความรู้ และเรื่องจากต่างประเทศ

เมื่อการพิมพ์ก้าวหน้า สิ่งที่ตามมาก็คือการขยายตัวของหนังสือ นิตยสาร และหนังสือพิมพ์

และเมื่อมีสื่อมากขึ้น ก็ย่อมต้องการคนเขียนมากขึ้น

นี่คือจุดสำคัญที่ทำให้ “คนเขียนหนังสือ” ค่อย ๆ มีพื้นที่ทางสังคมเพิ่มขึ้น

จากเดิมที่การประพันธ์อาจเป็นกิจกรรมของผู้มีเวลาหรือผู้มีการศึกษา กลายเป็นพื้นที่ที่คนรุ่นใหม่สามารถเข้ามาสร้างงานและสร้างชื่อเสียงได้

อย่างไรก็ตาม การมีพื้นที่ตีพิมพ์ไม่ได้หมายความว่าอาชีพนักเขียนจะได้รับการยอมรับทันที

ตรงกันข้าม ในช่วงแรก ๆ สถานะของนักเขียนยังเต็มไปด้วยคำถาม

เขียนหนังสือแล้วจะหาเลี้ยงชีวิตได้จริงหรือ?

จาก “เรื่องเล่น” สู่ “งาน” จุดเปลี่ยนสำคัญของนักประพันธ์

ในช่วงต้นทศวรรษ 2470 งานเขียนและงานหนังสือพิมพ์ที่เป็น “อาชีพ” ยังถือว่าเป็นเรื่องใหม่สำหรับสังคมสยาม

งานศึกษาประวัติศาสตร์สื่อสิ่งพิมพ์ไทยชี้ว่า ช่วง พ.ศ. 2472–2475 เป็นระยะที่นิตยสารและหนังสือพิมพ์มีบทบาทมากขึ้น และเกิดนักหนังสือพิมพ์และนักเขียนที่เป็นสามัญชนขึ้นจำนวนมาก

นี่เป็นช่วงเวลาสำคัญ เพราะ “นักเขียน” ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะกลุ่มเจ้านายหรือผู้มีฐานะอีกต่อไป

คนหนุ่มที่เรียนหนังสือสามารถทดลองเขียนเรื่องสั้น

สามารถทำหนังสือกับเพื่อน

สามารถเข้ากองบรรณาธิการ

สามารถเขียนบทความ

และสามารถพยายามสร้างรายได้จากงานเขียน

แต่เส้นทางนั้นยังเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน

ในโลกที่ผู้คนคุ้นเคยกับอาชีพรับราชการ การค้าขาย หรือการทำงานที่มีเงินเดือน การบอกว่า “ผมเป็นนักเขียน” จึงอาจไม่ได้สร้างความมั่นใจให้กับคนฟังเท่าใดนัก

คำถามที่ตามมาอาจเป็นคำถามง่าย ๆ แต่เจ็บลึก

“แล้วทำมาหากินอะไร?”

กุหลาบ สายประดิษฐ์ คนหนุ่มที่ไม่ได้เพียงเขียนหนังสือ แต่สร้างพื้นที่ให้คนเขียน

เมื่อพูดถึงการเปลี่ยนแปลงของวงการนักเขียนไทยในช่วงเวลานั้น ชื่อของ กุหลาบ สายประดิษฐ์ หรือ “ศรีบูรพา” ย่อมเป็นชื่อที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

กุหลาบเกิดเมื่อวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2448 และเริ่มมีความผูกพันกับการเขียนตั้งแต่วัยเรียน ก่อนจะก้าวเข้าสู่งานหนังสือและงานหนังสือพิมพ์อย่างจริงจัง

ในปี พ.ศ. 2468 เขาทำงานเป็นผู้ช่วยบรรณาธิการหนังสือ “เสนาศึกษาและแผ่วิทยาศาสตร์” และมีผลงานตีพิมพ์ในสื่อหลายแห่ง ก่อนที่จะก้าวออกจากเส้นทางราชการและเข้ามาสร้างงานด้านหนังสืออย่างเต็มตัวมากขึ้น

สิ่งที่น่าสนใจคือ กุหลาบไม่ได้หยุดอยู่เพียงการเขียนงานของตัวเอง

เขาเข้าไปสร้าง “พื้นที่” ให้กับคนเขียนหนังสือรุ่นเดียวกัน

ในปี พ.ศ. 2472 กุหลาบและกลุ่มเพื่อนร่วมกันจัดทำ “สุภาพบุรุษ” โดยฉบับปฐมฤกษ์ออกวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2472 และกุหลาบทำหน้าที่ทั้งเจ้าของและบรรณาธิการ

นี่ไม่ใช่เพียงเรื่องของนิตยสารฉบับหนึ่ง

แต่เป็นภาพของคนหนุ่มกลุ่มหนึ่งที่กำลังพยายามพิสูจน์ว่า

การเขียนหนังสือสามารถเป็น “งาน” ได้

ไม่ใช่เพียงเรื่องเล่น

ไม่ใช่เพียงกิจกรรมยามว่าง

และไม่ใช่สิ่งที่คนหนุ่มคนหนึ่งควรละทิ้งไปเพียงเพราะสังคมยังไม่แน่ใจว่ามันจะเลี้ยงชีวิตได้หรือไม่

“สุภาพบุรุษ” กับการรวมตัวของคนหนุ่มที่มีความฝัน

การเกิดขึ้นของ “คณะสุภาพบุรุษ” มีความสำคัญต่อประวัติศาสตร์วรรณกรรมและหนังสือพิมพ์ไทย เพราะกลุ่มคนเหล่านี้ต่อมากลายเป็นนักเขียนและนักหนังสือพิมพ์ที่มีชื่อเสียงหลายคน

แหล่งข้อมูลของสถาบันปรีดี พนมยงค์ระบุว่า ผลงานของกุหลาบในฐานะนักหนังสือพิมพ์ปรากฏอยู่ในสิ่งพิมพ์จำนวนมาก ตั้งแต่ “สาส์นสหาย” “สมานไมตรี” “เสนาศึกษาและแผ่วิทยาศาสตร์” “สุภาพบุรุษ” ไปจนถึง “บางกอกการเมือง” “ไทยใหม่” “ศรีกรุง” “ประชาชาติ” และสื่ออีกหลายฉบับในเวลาต่อมา

เส้นทางดังกล่าวทำให้เห็นชัดว่า นักเขียนในยุคนั้นไม่ได้อยู่ในโลกของวรรณกรรมเพียงอย่างเดียว

พวกเขาอยู่ในโลกของหนังสือพิมพ์ด้วย

และหนังสือพิมพ์เองก็กลายเป็นสนามสำคัญที่ทำให้คนเขียนสามารถฝึกฝนภาษา เรียนรู้สังคม แสดงความคิดเห็น และสร้างฐานผู้อ่านขึ้นมา

“สงครามชีวิต” ไม่ได้พูดถึงเพียงความรัก แต่พูดถึงความฝันของคนอยากเป็นนักเขียน

เมื่อพูดถึงกุหลาบ สายประดิษฐ์ ผลงานที่คนจำนวนมากนึกถึงคือ “ข้างหลังภาพ”

แต่ก่อนหน้าผลงานเรื่องนั้น มีนวนิยายสำคัญอีกเรื่องหนึ่งคือ “สงครามชีวิต”

นวนิยายเรื่องนี้ตีพิมพ์ครั้งแรกในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2475 ก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครองในวันที่ 24 มิถุนายนเพียงไม่นาน

ความน่าสนใจของ “สงครามชีวิต” ไม่ได้อยู่เพียงโครงเรื่องความรักระหว่าง ระพินทร์ ยุทธศิลป์ กับ เพลิน โรหิตบวร

แต่ตัวละครระพินทร์ยังเป็นชายหนุ่มผู้ยากจนที่มีความฝันอยากเป็นนักประพันธ์

หอภาพยนตร์อธิบายว่า ระพินทร์ได้รับแรงบันดาลใจจากการอ่าน “Poor People” ของ ฟีโอดอร์ ดอสโตเยฟสกี และเกิดความทะเยอทะยานที่จะเป็นนักประพันธ์ที่มีชื่อเสียง ก่อนจะเริ่มหัดเขียนนิยายจากชีวิตรักของตนเอง

ตรงนี้เองที่ทำให้ “สงครามชีวิต” มีความหมายซ้อนอยู่หลายชั้น

เพราะขณะที่ศรีบูรพากำลังเขียน “สงครามชีวิต” เขาก็สร้างตัวละครที่กำลังฝันอยากเป็นนักเขียนขึ้นมาในนวนิยายด้วย

กล่าวอย่างง่าย ๆ คือ

เรื่องของคนที่อยากเป็นนักเขียน ถูกเล่าอยู่ในงานของนักเขียนที่กำลังสร้างตัวตนของตัวเองในวงการหนังสือ

จึงไม่น่าแปลกใจที่เรื่องนี้ยังถูกหยิบมาพูดถึงจนถึงปัจจุบัน

“สงครามชีวิต” ในวันที่สังคมกำลังเปลี่ยนผ่าน

ต้องไม่ลืมว่า “สงครามชีวิต” ออกสู่สายตาผู้อ่านในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของสังคมสยาม

ปี พ.ศ. 2475 เป็นปีเดียวกับการเปลี่ยนแปลงการปกครอง

ขณะที่นวนิยายเรื่องนี้ตีพิมพ์ครั้งแรกในเดือนมิถุนายน ก่อนเหตุการณ์วันที่ 24 มิถุนายน

เนื้อหาของนวนิยายสะท้อนปัญหาความยากจน ความแตกต่างทางฐานะ และความไม่เท่าเทียมในสังคมผ่านชีวิตของตัวละคร

ดังนั้น การอ่าน “สงครามชีวิต” ในวันนี้จึงไม่ควรอ่านเพียงว่าเป็นนิยายรักเก่าเรื่องหนึ่ง

แต่ควรมองเห็นภาพของคนหนุ่มสาวในยุคที่กำลังตั้งคำถามกับชีวิตและสังคม

พวกเขาอยากมีชีวิตที่ดีขึ้น

อยากมีโอกาส

อยากเลือกเส้นทางชีวิตของตัวเอง

และในกรณีของระพินทร์ เขายังอยากเป็นนักเขียน

ความฝันเล็ก ๆ นี้จึงกลายเป็นอีกชั้นหนึ่งของ “สงครามชีวิต”

นักเขียนต้องต่อสู้กับอะไร?

หากถามว่านักเขียนในยุคนั้นต้องต่อสู้กับอะไร คำตอบคงไม่ได้มีเพียงเรื่องเงิน

แต่ยังมีเรื่อง “การยอมรับ”

เพราะการเขียนหนังสือเป็นงานที่ผลลัพธ์ไม่ได้ปรากฏทันที

ช่างฝีมือทำโต๊ะ คนมองเห็นโต๊ะ

ช่างทำรองเท้าทำรองเท้า คนมองเห็นรองเท้า

แต่คนเขียนหนังสือใช้เวลาหลายวัน หลายเดือน หรือบางครั้งหลายปี เพื่อสร้างสิ่งที่มองไม่เห็นในตอนแรก

ผลงานของเขามีเพียงตัวหนังสือเรียงอยู่บนกระดาษ

กว่าจะรู้ว่ามีคุณค่าเพียงใด ต้องมีคนอ่าน

และกว่าจะเปลี่ยนเป็นรายได้ ต้องมีคนยอมจ่ายเงินเพื่ออ่าน

ดังนั้น นักเขียนรุ่นก่อนจึงต้องต่อสู้สองด้านพร้อมกัน

ด้านหนึ่งคือการพิสูจน์ว่า ตัวเองเขียนได้

อีกด้านหนึ่งคือการพิสูจน์ว่า การเขียนเป็นงานที่มีคุณค่า

ภาพจำของ “นักประพันธ์ไส้แห้ง”

คำว่า “นักประพันธ์ไส้แห้ง” ฟังดูเป็นคำล้อเลียน แต่เมื่อมองย้อนกลับไปในบริบททางประวัติศาสตร์ กลับสะท้อนความจริงบางอย่าง

คือสังคมอาจยกย่องวรรณกรรม แต่ไม่ได้หมายความว่าคนเขียนจะมีชีวิตที่มั่นคง

การได้รับคำชมว่าเขียนดี ไม่ได้แปลว่าจะมีรายได้เพียงพอ

การมีชื่อเสียงไม่ได้แปลว่ามีเงินเก็บ

และการเป็นคนมีความสามารถก็ไม่ได้รับประกันว่าตลาดจะซื้อผลงาน

นี่เป็นเรื่องจริงที่แม้แต่คนทำงานเขียนในปัจจุบันก็คงเข้าใจดี

เพียงแต่รูปแบบของปัญหาเปลี่ยนไปตามยุคสมัย

จากโรงพิมพ์สู่หน้าจอ ความยากเปลี่ยนไป แต่ความฝันยังเหมือนเดิม

นักเขียนรุ่นก่อนต้องถือกระดาษเดินเข้าโรงพิมพ์

นักเขียนยุคนี้อาจถือโทรศัพท์มือถือ

นักเขียนรุ่นก่อนต้องรอว่าบรรณาธิการจะรับต้นฉบับหรือไม่

นักเขียนยุคนี้สามารถเผยแพร่เองได้

นักเขียนรุ่นก่อนต้องรอให้หนังสือออกวางแผง

นักเขียนยุคนี้สามารถปล่อยผลงานเป็นตอน ๆ ให้คนอ่านติดตามได้

ดูเหมือนว่าโลกจะง่ายขึ้นมาก

แต่ความจริงอีกด้านหนึ่งคือ เมื่อทุกคนสามารถเผยแพร่ได้ การแข่งขันก็สูงขึ้นตามไปด้วย

ในอดีต ปัญหาอาจเป็น “ไม่มีพื้นที่ให้ลงงาน”

วันนี้ปัญหากลายเป็น “มีงานมากเกินไปจนคนอ่านไม่รู้ว่าจะเลือกอ่านอะไร”

ดังนั้น นักเขียนยุคใหม่จึงยังต้องต่อสู้กับสิ่งเดียวกับนักเขียนรุ่นก่อน นั่นคือการทำให้ผู้อ่านเห็นว่า งานของเรามีคุณค่าและควรค่าแก่เวลาที่เขาจะมอบให้

สิ่งที่น่าประทับใจที่สุด คือภาพของคนที่ยังไม่มีชื่อเสียง

เมื่ออ่านเรื่องราวของนักเขียนรุ่นเยาว์ที่กุหลาบ สายประดิษฐ์ เคยกล่าวถึง สิ่งที่สะดุดใจผู้เขียนมากที่สุดไม่ใช่ชื่อเสียงของคนเหล่านั้นในภายหลัง

แต่คือภาพของคนธรรมดาก่อนที่จะมีชื่อเสียง

คนที่มีเรื่องสั้นอยู่ในกระเป๋า

คนที่พยายามแปลข่าวจากภาษาอังกฤษ แม้จะต้องใช้เวลานานเพราะยังมีศัพท์ที่ไม่รู้

คนที่เดินไปอยู่หน้าโรงพิมพ์

คนที่อยากเข้าไปเสนอผลงาน

แต่สุดท้ายกลับไม่กล้าเปิดประตูเข้าไป

ภาพเช่นนี้เป็นภาพที่คนอยากเป็นนักเขียนในทุกยุคสมัยน่าจะเข้าใจได้

เพราะการเริ่มต้นมักไม่ได้ยิ่งใหญ่

บางครั้งมันเริ่มจากกระดาษเพียงไม่กี่แผ่น

เริ่มจากเรื่องสั้นที่เขียนแล้วไม่มีใครอ่าน

เริ่มจากต้นฉบับที่ถูกปฏิเสธ

หรือเริ่มจากความคิดง่าย ๆ ว่า

“สักวันหนึ่ง ฉันอยากมีชื่ออยู่บนหน้าหนังสือ”

จากเด็กหนุ่มหน้าประตูโรงพิมพ์ สู่คนที่สร้างประวัติศาสตร์ด้วยตัวหนังสือ

สิ่งที่ทำให้เรื่องราวของกุหลาบและคนรุ่นเดียวกันน่าสนใจ คือพวกเขาไม่ได้เพียงรอให้สังคมเปิดประตูให้

พวกเขาพยายามสร้างประตูขึ้นมาเอง

การเกิดขึ้นของ “สุภาพบุรุษ” ในปี 2472 เป็นตัวอย่างสำคัญ

กุหลาบและเพื่อนร่วมงานไม่ได้รอให้มีสำนักพิมพ์ขนาดใหญ่มอบตำแหน่งนักเขียนให้ แต่รวมตัวกันสร้างสิ่งพิมพ์ของตัวเอง และเปิดพื้นที่ให้คนหนุ่มสาวได้ทำงานเขียน

หลังจากนั้น เส้นทางของกุหลาบก็เชื่อมโยงกับหนังสือพิมพ์อีกหลายฉบับ

ทั้ง “บางกอกการเมือง” “ไทยใหม่” “ศรีกรุง” และ “ประชาชาติ” เป็นต้น

นี่จึงเป็นภาพของคนที่ไม่ได้เพียงฝันอยากเป็นนักเขียน แต่พยายามทำให้วงการที่ตัวเองอยู่มีพื้นที่กว้างขึ้น

บทเรียนสำคัญจากคนรุ่นก่อน

เมื่อมองเรื่องทั้งหมดรวมกัน ผู้เขียนเห็นว่า สิ่งที่นักเขียนรุ่นก่อนฝากไว้ไม่ได้มีเพียงผลงานในหน้าหนังสือ

แต่คือแนวคิดว่า

อาชีพหนึ่งจะเกิดขึ้นได้อย่างมั่นคง ต้องมีคนกลุ่มหนึ่งยอมลงมือทำในวันที่สังคมยังไม่แน่ใจว่ามันจะเป็นอาชีพได้หรือไม่

หากคนรุ่นก่อนไม่ทำหนังสือ

หากไม่มีคนทำหนังสือพิมพ์

หากไม่มีคนสร้างนิตยสาร

หากไม่มีคนกล้าส่งต้นฉบับ

และหากไม่มีคนยืนยันว่าการเขียนเป็น “งาน”

วงการนักเขียนไทยก็คงไม่เดินทางมาถึงจุดที่เป็นอยู่ในวันนี้

กุหลาบ สายประดิษฐ์ จึงมีความสำคัญในฐานะทั้งนักประพันธ์และนักหนังสือพิมพ์ แต่สิ่งหนึ่งที่น่าสนใจไม่แพ้ผลงานของเขา คือการที่ชีวิตของเขาสะท้อนการเปลี่ยนผ่านจากยุคที่การประพันธ์ยังถูกมองว่าเป็นเรื่องเล่น ไปสู่ยุคที่การเขียนหนังสือสามารถเป็นเส้นทางชีวิตได้จริง

แล้ววันนี้ คนที่อยากเป็นนักเขียนยังต้อง “สู้” อยู่หรือไม่?

คำตอบคือยังต้องสู้ เพียงแต่สนามรบเปลี่ยนไป

นักเขียนสมัยก่อนต่อสู้กับโรงพิมพ์

นักเขียนสมัยนี้ต่อสู้กับความสนใจของผู้อ่าน

นักเขียนสมัยก่อนต้องรอพื้นที่ในหนังสือพิมพ์

นักเขียนสมัยนี้มีพื้นที่มากมาย แต่ต้องแข่งขันกับผลงานอีกนับไม่ถ้วน

นักเขียนสมัยก่อนต้องพิสูจน์ว่าตัวเองมีสิทธิ์ได้ตีพิมพ์

นักเขียนสมัยนี้ต้องพิสูจน์ว่าคนอ่านควรหยุดอยู่กับงานของตัวเอง

แต่แก่นแท้ยังเหมือนเดิม

คือ ต้องเขียน

ต้องเขียนอย่างสม่ำเสมอ

ต้องเรียนรู้

ต้องแก้ไขข้อผิดพลาด

ต้องยอมรับคำวิจารณ์

และต้องอดทนกับช่วงเวลาที่ผลงานยังไม่เป็นที่รู้จัก

เพราะไม่มีนักเขียนคนใดเริ่มต้นจากการเป็นนักเขียนชื่อดัง

ทุกคนเคยเป็นเพียงคนธรรมดาที่มีความฝัน

 

จาก “ไส้แห้ง” สู่ “อาชีพ” เส้นทางที่คนรุ่นก่อนช่วยกันเปิดไว้

วันนี้เราอาจคุ้นเคยกับคำว่า “นักเขียนอาชีพ” จนไม่ได้รู้สึกว่ามันเป็นเรื่องแปลก

แต่เมื่อย้อนกลับไปหลายสิบปีก่อน คำนี้ยังต้องอาศัยคนจำนวนหนึ่งช่วยกันสร้างความหมาย

กุหลาบ สายประดิษฐ์ และนักเขียนนักหนังสือพิมพ์ร่วมยุค คือส่วนหนึ่งของคนรุ่นที่ช่วยทำให้การเขียนมีพื้นที่ในสังคมไทยมากขึ้น

“สงครามชีวิต” จึงน่าสนใจไม่ใช่เพียงเพราะเป็นนวนิยายเก่าที่มีชื่อเสียง

แต่เพราะมันพาเราไปเห็นโลกของคนหนุ่มที่กำลังต่อสู้กับชีวิต และมีความฝันอยากเป็นนักประพันธ์อยู่ภายในเรื่องราวนั้นด้วย

ส่วนเรื่องราวของนักเขียนรุ่นเยาว์ที่พยายามเดินเข้าโรงพิมพ์ ก็ทำให้เห็นว่า นักเขียนที่ยิ่งใหญ่ในวันนี้ ล้วนเคยมีวันที่ยังไม่มีใครรู้จัก

และนั่นอาจเป็นสิ่งที่งดงามที่สุดของอาชีพนี้

เพราะก่อนที่จะมีหนังสืออยู่ในมือคนอ่าน

ก่อนที่จะมีชื่อบนปก

ก่อนที่จะมีรายได้จากตัวหนังสือ

ทุกอย่างล้วนเริ่มจากคนคนหนึ่งนั่งลง แล้วเขียนประโยคแรก

จากประโยคแรกกลายเป็นหนึ่งหน้า

จากหนึ่งหน้ากลายเป็นต้นฉบับ

จากต้นฉบับกลายเป็นหนังสือ

และจากหนังสือเล่มหนึ่ง อาจกลายเป็นความทรงจำของคนอีกหลายรุ่น

ดังนั้น หากวันนี้มีใครสักคนกำลังฝันอยากเป็นนักเขียน แล้วมีคนถามว่า

“เขียนหนังสือแล้วจะเป็นอาชีพได้จริงหรือ?”

บางทีคำตอบอาจไม่จำเป็นต้องรีบตอบด้วยคำพูด

เพราะประวัติศาสตร์ของนักเขียนไทยได้ตอบคำถามนี้มาแล้วส่วนหนึ่ง

คนรุ่นก่อนเคยเริ่มต้นจากศูนย์

เคยถูกมองว่าเป็นเพียงคนที่ “เล่น” กับหนังสือ

เคยถูกตั้งคำถามเรื่องรายได้

เคยต้องต่อสู้เพื่อให้มีพื้นที่เผยแพร่ผลงาน

แต่พวกเขายังเขียนต่อ

และเมื่อเวลาผ่านไป สิ่งที่พวกเขาสร้างไว้ก็กลายเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์วรรณกรรมไทย

จาก “ไส้แห้ง” สู่ “นักเขียนอาชีพ” จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของรายได้

แต่มันคือประวัติศาสตร์ของคนกลุ่มหนึ่งที่เคยเชื่อว่า ตัวหนังสือมีคุณค่า และความฝันของคนธรรมดาคนหนึ่งก็สามารถเปลี่ยนเป็นงานที่มีความหมายต่อสังคมได้

บางที “ภาพฝันอันแสนงาม” ของนักเขียนรุ่นก่อนจึงยังไม่เคยจางหาย

เพียงแต่วันนี้ เราอาจไม่ได้เห็นเด็กหนุ่มยืนเก้ ๆ กัง ๆ อยู่หน้าประตูโรงพิมพ์อีกแล้ว

เราเห็นเขาอยู่หลังหน้าจอ

มีต้นฉบับอยู่ในคอมพิวเตอร์

มีเรื่องราวอยู่ในหัว

และกำลังรวบรวมความกล้าเพื่อกดปุ่มเดียวกันกับที่นักเขียนรุ่นก่อนเคยรวบรวมความกล้าเพื่อเปิดประตู

ประตูบานแรกของความฝัน

และไม่ว่าเวลาจะผ่านไปอีกกี่สิบปี ประโยคสำคัญก็คงยังเหมือนเดิมว่า

คนที่อยากเป็นนักเขียน ต้องเริ่มจากการลงมือเขียน

 

ในมุมมองของผู้เขียนเห็นว่า เรื่องราวของนักเขียนรุ่นก่อนทำให้ผู้เขียนรู้สึกว่า คำว่า “นักเขียน” มีความหมายมากกว่าคนที่เขียนหนังสือเป็น

เพราะการเป็นนักเขียนในความหมายที่แท้จริง ยังหมายถึงการยอมรับความไม่แน่นอนและการยืนอยู่กับสิ่งที่ตัวเองเชื่อเป็นเวลานาน

กุหลาบ สายประดิษฐ์ ไม่ได้เกิดมาพร้อมชื่อ “ศรีบูรพา”

เขาเริ่มจากการเป็นเด็กนักเรียนที่สนใจหนังสือ เริ่มเขียน เริ่มทำงานด้านสิ่งพิมพ์ ก่อนจะค่อย ๆ สร้างชื่อและพื้นที่ของตัวเองขึ้นมา

เส้นทางดังกล่าวจึงมีข้อคิดที่น่าสนใจสำหรับคนรุ่นหลัง

อย่ามองความสำเร็จของนักเขียนจากวันที่เขามีชื่อเสียงแล้วเพียงอย่างเดียว

ควรมองย้อนกลับไปด้วยว่า ก่อนหน้านั้นเขาเคยเป็นใคร

เคยถูกปฏิเสธหรือไม่

เคยไม่มีคนอ่านหรือไม่

เคยสงสัยในตัวเองหรือไม่

และเคยมีวันที่ต้องรวบรวมความกล้าเพื่อเดินเข้าไปหา “ประตูบานแรก” หรือไม่

เพราะบางที ความแตกต่างระหว่างคนที่ทำความฝันสำเร็จกับคนที่ล้มเลิกความฝัน อาจไม่ใช่เรื่องของพรสวรรค์เพียงอย่างเดียว

แต่อาจเป็นเรื่องของการกลับมาเขียนต่อในวันที่ไม่มีใครสนใจ

กลับมาส่งต้นฉบับใหม่ในวันที่ต้นฉบับเก่าถูกปฏิเสธ

และยังเชื่อว่าสิ่งที่ตัวเองทำมีคุณค่า แม้วันนี้จะยังไม่มีใครมองเห็น

แหล่งที่มาของข้อมูล :

1. หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) ข้อมูลเกี่ยวกับ “สงครามชีวิต” ของศรีบูรพา ระบุว่านวนิยายตีพิมพ์ครั้งแรกในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2475 ก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครอง และอธิบายตัวละครระพินทร์ ยุทธศิลป์ รวมถึงความใฝ่ฝันที่จะเป็นนักประพันธ์

2. สถาบันปรีดี พนมยงค์ ข้อมูลประวัติและงานหนังสือพิมพ์ของกุหลาบ สายประดิษฐ์ ซึ่งรวบรวมผลงานของเขาในสิ่งพิมพ์หลายฉบับ รวมถึง “สุภาพบุรุษ” “บางกอกการเมือง” “ไทยใหม่” “ศรีกรุง” และ “ประชาชาติ”

3. สำนักพิมพ์สมมติ / บทความประวัติศาสตร์ศรีบูรพา ข้อมูลพัฒนาการของกุหลาบ สายประดิษฐ์ ตั้งแต่การทำงานด้านหนังสือ การเป็นผู้ช่วยบรรณาธิการ และการก่อตั้ง “คณะสุภาพบุรุษ” รวมถึงการออก “สุภาพบุรุษ” ในปี พ.ศ. 2472

4. สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย ข้อมูลประวัติพัฒนาการของหนังสือพิมพ์และนิตยสารไทย รวมถึงการขยายตัวของสื่อสิ่งพิมพ์ในช่วง พ.ศ. 2472–2475 และการเกิดขึ้นของนักหนังสือพิมพ์และนักเขียนที่เป็นสามัญชนจำนวนมาก

5. สมาคมการพิมพ์ไทย / บทความเกี่ยวกับหมอบรัดเลย์ ข้อมูลเกี่ยวกับบทบาทของแดน บีช แบรดลีย์ หรือหมอบรัดเลย์ ในการพัฒนาการพิมพ์และการเผยแพร่สิ่งพิมพ์ในสยาม

6. สถาบันปรีดี พนมยงค์ บทความเกี่ยวกับ “The Bangkok Recorder” ให้ข้อมูลว่าหมอบรัดเลย์มีบทบาทในการจัดทำสิ่งพิมพ์ภาษาไทยที่มีลักษณะเป็นหนังสือพิมพ์ และเผยแพร่ข่าวสาร ความรู้ และแนวคิดจากต่างประเทศในสยาม

7. หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) ข้อมูลเกี่ยวกับการสืบทอดแรงบันดาลใจจากศรีบูรพาสู่คนรุ่นหลัง โดยเฉพาะกรณีของเชิด ทรงศรี ผู้ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจาก “สงครามชีวิต” และเคยเขียนบทภาพยนตร์จากนวนิยายเรื่องนี้ แม้ไม่ได้สร้างเป็นภาพยนตร์เต็มเรื่องในเวลานั้น