จังหวัดไหนมีนักเรียนน้อยที่สุดในไทย เปิดตัวเลขปี 2568 อันดับ 1 มีไม่ถึง 30,000 คน

ถ้าเอาจังหวัดทั้งประเทศมาเรียงกันตามจำนวนผู้เรียน จังหวัดไหนจะมีนักเรียนน้อยที่สุด?

คำตอบจากข้อมูลการศึกษา ปีการศึกษา 2568 คือ สมุทรสงคราม จังหวัดเล็ก ๆ ในภาคกลางที่มีนักเรียนและนักศึกษารวม 29,781 คน จากสถานศึกษา 159 แห่ง

ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายถึงเฉพาะเด็กนักเรียนในโรงเรียนเท่านั้น แต่รวมผู้เรียนจากหลายสังกัด ทั้งการศึกษาขั้นพื้นฐาน เอกชน อาชีวศึกษา การศึกษานอกระบบ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และอุดมศึกษา

จังหวัดไหนมีนักเรียนน้อยที่สุดในไทย?

จังหวัดสมุทรสงคราม เป็นจังหวัดที่มีจำนวนผู้เรียนรวมอยู่ในระดับต่ำสุดของประเทศ เมื่อใช้ตัวชี้วัด “นักเรียน/นักศึกษารวมทุกสังกัด” ปีการศึกษา 2568

ข้อมูลของสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดสมุทรสงครามระบุว่า มีสถานศึกษารวม 159 แห่ง และมีนักเรียน/นักศึกษารวม 29,781 คน

เมื่อมองในภาพใหญ่ ตัวเลขนี้น่าสนใจเพราะทั้งจังหวัดมีประชากร 184,569 คน ในปี 2568 ขณะที่ประชากรวัยเรียนตั้งแต่แรกเกิดถึง 21 ปีอยู่ที่ 35,592 คน

จึงเห็นได้ว่า “จำนวนประชากรทั้งจังหวัด” กับ “จำนวนผู้เรียนในระบบการศึกษา” เป็นคนละตัวเลข และไม่ควรนำมาแทนกันโดยตรง

29,781 คน มาจากการศึกษาระดับไหนบ้าง?

ตัวเลข 29,781 คนไม่ได้กระจุกอยู่เฉพาะโรงเรียนประถมและมัธยม แต่กระจายอยู่หลายระดับ

ข้อมูลดังกล่าวมาจากตารางจำนวนนักเรียน/นักศึกษาจำแนกตามระดับการศึกษาและสังกัด ปีการศึกษา 2568 ของจังหวัดสมุทรสงคราม

ที่น่าสนใจคือ กลุ่มที่มีจำนวนมากที่สุดไม่ใช่ระดับประถมศึกษา แต่เป็นกลุ่ม มัธยมศึกษา/ปวช. จำนวน 12,507 คน

รองลงมาคือประถมศึกษา 10,407 คน และก่อนประถมศึกษา 3,357 คน

ถ้าแยกตามสังกัด ใครมีนักเรียนมากที่สุด?

เมื่อมองตามหน่วยงานที่จัดการศึกษา ตัวเลขก็ยิ่งเห็นภาพชัดขึ้น

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสมุทรสงครามมีนักเรียน 9,026 คน

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสมุทรสาคร–สมุทรสงครามมี 6,493 คน

ส่วนโรงเรียนเอกชนมี 3,558 คน และอาชีวศึกษามี 3,038 คน

ขณะที่สำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้ หรือ สกร. มีผู้เรียน 2,281 คน

ยังมีผู้เรียนในสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และระดับอุดมศึกษาอีกด้วย

เมื่อนำทุกสังกัดมารวมกันจึงได้ตัวเลข 29,781 คน

แล้วถ้านับเฉพาะเด็กนักเรียน ไม่รวมมหาวิทยาลัยล่ะ?

จุดนี้ต้องระวังเป็นพิเศษ

คำว่า “นักเรียน” ที่คนทั่วไปใช้ อาจหมายถึงเด็กในโรงเรียนตั้งแต่อนุบาลถึงมัธยม แต่ชุดข้อมูลจังหวัดใช้คำว่า “นักเรียน/นักศึกษา” และรวมผู้เรียนระดับอาชีวศึกษา การศึกษานอกระบบ และอุดมศึกษาเข้าไปด้วย

ดังนั้นตัวเลข 29,781 คนจึงไม่ควรถูกเขียนแบบเหมารวมว่าเป็น “เด็กนักเรียนในโรงเรียนทั้งหมด”

นี่เป็นเหตุผลที่บทความสถิติต้องระบุ Metric ให้ชัดเจน

ถ้าจะเปรียบเทียบจังหวัดอื่น ต้องใช้เกณฑ์เดียวกัน คือ ปีการศึกษาเดียวกัน + ขอบเขตผู้เรียนเดียวกัน + สังกัดเดียวกันหรือรวมทุกสังกัดเหมือนกัน

ไม่เช่นนั้นอาจเกิดกรณีที่จังหวัดหนึ่งนับเฉพาะโรงเรียน แต่อีกจังหวัดหนึ่งนับรวมมหาวิทยาลัย แล้วนำตัวเลขมาเทียบกัน ซึ่งจะทำให้ผลคลาดเคลื่อน

ทำไมสมุทรสงครามจึงมีจำนวนผู้เรียนไม่ถึง 30,000 คน?

คำตอบส่วนหนึ่งมองได้จากขนาดประชากร

จังหวัดสมุทรสงครามมีประชากร 184,569 คน ในปี 2568 และเป็นจังหวัดที่มีขนาดประชากรไม่ใหญ่นัก

เมื่อประชากรทั้งหมดมีขนาดเล็ก จำนวนประชากรวัยเรียนและจำนวนผู้เรียนก็มีแนวโน้มอยู่ในระดับต่ำตามไปด้วย

แต่ไม่ควรสรุปจากตัวเลขนี้เพียงอย่างเดียวว่า จังหวัดมีปัญหาการศึกษาหรือโรงเรียนขาดนักเรียน

เพราะจำนวนผู้เรียนยังขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น โครงสร้างอายุของประชากร การย้ายถิ่น ที่ตั้งของสถานศึกษา การเดินทางไปเรียนต่างจังหวัด และประเภทของการศึกษา

ตัวเลขเล็ก ไม่ได้แปลว่าระบบการศึกษาเล็กตามไปทุกด้าน

แม้จำนวนผู้เรียนรวมจะมีเพียง 29,781 คน แต่จังหวัดยังมีสถานศึกษาหลากหลายรูปแบบ

ข้อมูลปีการศึกษา 2568 ระบุสถานศึกษารวม 159 แห่ง มีทั้งโรงเรียนประถม มัธยม โรงเรียนเอกชน อาชีวศึกษา สกร. ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก และสถาบันระดับอุดมศึกษา

ในจำนวนนี้ โรงเรียนสังกัด สพป. สมุทรสงครามมี 66 แห่ง และมีนักเรียน 9,026 คน

ส่วนโรงเรียนมัธยมในสังกัด สพม.สมุทรสาคร–สมุทรสงครามมี 9 แห่ง มีนักเรียน 6,493 คน

จึงเห็นได้ว่า แม้จังหวัดจะมีประชากรไม่มาก แต่ระบบการศึกษายังคงครอบคลุมตั้งแต่เด็กเล็กไปจนถึงระดับอุดมศึกษา

เรื่องที่ต้องจำก่อนนำตัวเลขไปเปรียบเทียบ

“จังหวัดที่มีนักเรียนน้อยที่สุด” ไม่ได้มีความหมายเดียวเสมอไป

ถ้าถามว่า จังหวัดไหนมีนักเรียน/นักศึกษารวมทุกสังกัดน้อยที่สุด จะใช้ Metric หนึ่ง

แต่ถ้าถามว่า

• จังหวัดไหนมีเด็กอายุ 3–18 ปีน้อยที่สุด

• จังหวัดไหนมีนักเรียนระดับประถมน้อยที่สุด

• จังหวัดไหนมีนักเรียนมัธยมน้อยที่สุด

• จังหวัดไหนมีโรงเรียนจำนวนน้อยที่สุด

• จังหวัดไหนมีนักเรียนต่อโรงเรียนต่ำที่สุด

คำตอบอาจแตกต่างกัน

ดังนั้น เวลาพูดถึง “อันดับนักเรียนรายจังหวัด” ต้องดูทั้ง ปีข้อมูล ขอบเขตระดับการศึกษา และสังกัด ก่อนเสมอ

สรุป

คำตอบของคำถาม “จังหวัดไหนมีนักเรียนน้อยที่สุดในไทย?” จากข้อมูลปีการศึกษา 2568 คือ จังหวัดสมุทรสงคราม เมื่อใช้ตัวชี้วัดนักเรียน/นักศึกษารวมทุกสังกัด

ทั้งจังหวัดมีผู้เรียนรวม 29,781 คน และมีสถานศึกษารวม 159 แห่ง

ตัวเลขที่น่าสนใจไม่ได้อยู่แค่การเป็นจังหวัดที่มีผู้เรียนน้อย แต่ยังสะท้อนภาพอีกด้านว่า จังหวัดที่มีประชากรขนาดเล็กก็ยังมีระบบการศึกษาครบตั้งแต่ระดับปฐมวัย ประถม มัธยม อาชีวศึกษา การศึกษานอกระบบ ไปจนถึงอุดมศึกษา

และนี่คือเหตุผลที่ตัวเลข “นักเรียน” บอกอะไรได้มากกว่าการจัดอันดับ เพราะเมื่อเอาไปเชื่อมกับประชากร โครงสร้างอายุ และจำนวนสถานศึกษา เราจะเห็นภาพของจังหวัดได้ชัดขึ้นกว่าเดิม