เห็ดเป็นพืชหรือสัตว์กันแน่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ดอกเห็ดที่โผล่ขึ้นจากดินหลังฝนตกดูคล้ายต้นอ่อนขนาดจิ๋ว มีทั้งก้าน หมวก และสีสันเหมือนสิ่งที่งอกขึ้นจากพื้นดิน จึงมักถูกเรียกรวม ๆ ว่าเป็นพืช แต่รูปร่างภายนอกพาเราไปผิดทางพอสมควร เพราะส่วนที่เห็นนั้นเป็นเพียงส่วนสร้างสปอร์ของสิ่งมีชีวิตอีกกลุ่มหนึ่ง

เห็ดไม่ได้เป็นพืชและไม่ได้เป็นสัตว์ มันอยู่ในอาณาจักรฟังไจ หรือ Fungi ของตัวเอง เห็ด รา ยีสต์ และราขึ้นขนมปังอยู่ในกลุ่มใหญ่เดียวกัน แม้แต่คำว่า “เห็ด” ที่ใช้กันทั่วไปก็หมายถึงดอกหรือโครงสร้างสืบพันธุ์ที่โผล่ให้เห็น ไม่ใช่ตัวสิ่งมีชีวิตทั้งหมด

เหตุผลแรกที่แยกเห็ดออกจากพืชได้ชัดเจนคือ มันไม่มีคลอโรพลาสต์ จึงไม่สังเคราะห์แสงเพื่อสร้างอาหารจากแสงแดดแบบพืชสีเขียว ดอกเห็ดจึงโตได้ในที่ร่มและใต้เศษใบไม้ เพราะพลังงานของมันไม่ได้มาจากแสง แต่มาจากสารอินทรีย์ที่มีอยู่รอบตัว

สิ่งที่อยู่ใต้ดินต่างหากคือตัวหลัก

ใต้ก้อนดินหรือท่อนไม้ผุ มักมีเส้นใยขนาดเล็กแตกแขนงอยู่เต็มพื้นที่ เรียกว่าไฮฟา เมื่อเส้นใยจำนวนมากรวมกันจะเรียกว่าไมซีเลียม เครือข่ายนี้เป็นส่วนที่หาอาหารและเติบโตอยู่จริง ส่วนดอกเห็ดมีหน้าที่คล้ายจุดปล่อยสปอร์เพื่อขยายพันธุ์

วิธีหาอาหารของฟังไจฟังดูแปลกกว่าการกินของคนหรือสัตว์ทั่วไป มันปล่อยเอนไซม์ออกไปย่อยเศษไม้ ใบไม้ ซากสิ่งมีชีวิต หรือสารอินทรีย์ในบริเวณนั้นก่อน โมเลกุลที่ถูกย่อยจนเล็กจึงถูกดูดซึมกลับผ่านผิวเส้นใย กระบวนการนี้เรียกว่าการย่อยภายนอก แล้วจึงดูดซึมอาหารเข้าสู่ร่างกาย

ฟังไจจำนวนมากจึงมีบทบาทเป็นผู้ย่อยสลาย พวกมันช่วยแตกโครงสร้างของไม้ตายและเศษซาก ให้ธาตุคาร์บอน ไนโตรเจน และสารอาหารหมุนเวียนกลับไปสู่ดิน หากขาดผู้ย่อยสลาย กลิ่นป่าและพื้นดินที่เราเห็นอาจกลายเป็นชั้นซากพืชที่สลายตัวช้ากว่ามาก

แล้วเรื่องที่ว่าเห็ดใกล้สัตว์กว่าพืชล่ะ? หลักฐานระดับโมเลกุลและการสร้างแผนผังวิวัฒนาการพบว่า ฟังไจกับสัตว์มีบรรพบุรุษร่วมกันที่ใหม่กว่าบรรพบุรุษร่วมกับพืช นักชีววิทยาจัดทั้งสองสายไว้ในกลุ่มใหญ่ที่เรียกว่าโอพิสโธคอนตา ความใกล้ชิดนี้ไม่ได้แปลว่าเห็ดเป็นสัตว์ หรือเห็ดมีพฤติกรรมเหมือนสัตว์ เพียงบอกความสัมพันธ์บนกิ่งของวิวัฒนาการ

ยังมีลักษณะบางอย่างที่ชวนให้นึกถึงสัตว์ เช่น ฟังไจและสัตว์ต่างต้องรับสารอินทรีย์จากภายนอก ไม่ได้สร้างอาหารด้วยแสง และฟังไจสะสมคาร์โบไฮเดรตในรูปไกลโคเจนเช่นเดียวกับสัตว์ ต่างจากพืชที่สะสมแป้ง แต่ฟังไจก็มีผนังเซลล์และดำรงชีวิตต่างจากสัตว์ชัดเจน

ดังนั้น เห็ดที่เห็นบนจานอาหารหรือริมทางเดินในป่าไม่ได้อยู่กึ่งกลางระหว่างพืชกับสัตว์ มันเป็นตัวแทนเล็ก ๆ ของอาณาจักรฟังไจ กลุ่มสิ่งมีชีวิตที่ย่อยอาหารนอกตัวเองและคอยทำให้ซากในธรรมชาติกลับคืนเป็นทรัพยากรของระบบนิเวศ