เสาคอนกรีตกลางกรุงสร้างไว้ทำไม? คำตอบไม่ได้มีแค่โฮปเวลล์

เมื่อสัญจรผ่านถนนสายสำคัญในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล หลายคนอาจเคยสังเกตเห็นเสาคอนกรีตขนาดใหญ่ตั้งเรียงรายโดยไม่มีคานหรือสะพานเชื่อมต่อ โดยเฉพาะบริเวณถนนวิภาวดีรังสิตและถนนประเสริฐมนูกิจ หรือที่คุ้นกันในชื่อถนนเกษตร–นวมินทร์

แม้เสาเหล่านี้จะมีลักษณะคล้ายกันและมักถูกเรียกรวมว่า “เสาตอม่อร้าง” แต่แท้จริงแล้วไม่ได้เกิดจากโครงการเดียวกัน

เสาตามแนววิภาวดีรังสิต มรดกจากโครงการโฮปเวลล์

เสาคอนกรีตที่ตั้งอยู่ตามแนวเขตทางรถไฟบริเวณถนนวิภาวดีรังสิต เป็นส่วนหนึ่งของ โครงการระบบการขนส่งทางรถไฟและถนนยกระดับในกรุงเทพมหานคร หรือที่รู้จักกันทั่วไปว่า โครงการโฮปเวลล์

โครงการนี้เป็นระบบทางรถไฟและถนนยกระดับซึ่งดำเนินการร่วมกันระหว่างกระทรวงคมนาคม การรถไฟแห่งประเทศไทย และบริษัท โฮปเวลล์ (ประเทศไทย) จำกัด โดยมีการลงนามในสัญญาสัมปทานเมื่อปี พ.ศ. 2533

เป้าหมายสำคัญคือการพัฒนาระบบคมนาคมบนแนวเขตทางรถไฟ ลดผลกระทบจากจุดตัดทางรถไฟ และรองรับการเดินทางในกรุงเทพฯ ซึ่งกำลังขยายตัวอย่างรวดเร็ว

อย่างไรก็ตาม โครงการก่อสร้างล่าช้ากว่าแผนและเผชิญปัญหาหลายด้าน ทั้งการส่งมอบพื้นที่ การอนุมัติแบบก่อสร้าง และการจัดหาเงินทุน กระทรวงคมนาคมจึงบอกเลิกสัญญาในเดือนมกราคม พ.ศ. 2541 หลังดำเนินโครงการมานานประมาณ 7 ปี

สิ่งที่หลงเหลืออยู่คือโครงสร้างคอนกรีตตามแนวทางรถไฟ ซึ่งกลายเป็นภาพจำของโครงการโฮปเวลล์ ส่วนหนึ่งถูกรื้อถอนเมื่อมีการพัฒนาโครงการรถไฟในพื้นที่เดิม เนื่องจากการนำโครงสร้างเก่ากลับมาใช้ต้องผ่านการตรวจสอบความแข็งแรงและความเหมาะสมกับแบบก่อสร้างใหม่

ตอม่อเกษตร–นวมินทร์สร้างไว้สำหรับทางด่วน

เสาตอม่อบนเกาะกลางถนนประเสริฐมนูกิจไม่ใช่ส่วนหนึ่งของโครงการโฮปเวลล์ แต่เป็นโครงสร้างที่เตรียมไว้รองรับ โครงการระบบทางด่วนขั้นที่ 3 สายเหนือ ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทย

เมื่อแนวทางด่วนเดิมไม่ได้ก่อสร้างต่อ เสาตอม่อจึงตั้งอยู่กลางถนนเป็นเวลานาน จนหลายคนเข้าใจว่าเป็นโครงการเดียวกับเสาโฮปเวลล์

ต่อมาภาครัฐมีแนวคิดนำแนวเส้นทางและโครงสร้างเดิมมาพิจารณาร่วมกับ โครงการรถไฟฟ้าสายสีน้ำตาล ช่วงแคราย–ลำสาลี (บึงกุ่ม) อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าเสาทุกต้นสามารถนำมาใช้งานได้ทันที เพราะต้องตรวจสอบทั้งสภาพโครงสร้าง อายุการใช้งาน และความสอดคล้องกับแบบวิศวกรรมของโครงการที่จะก่อสร้าง

ข้อมูลจากการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทยเมื่อวันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2567 ระบุว่า กระทรวงคมนาคมมอบหมายให้ศึกษาเพิ่มเติมเกี่ยวกับการบูรณาการรถไฟฟ้าสายสีน้ำตาลเข้ากับโครงการทางด่วนขั้นที่ 3 สายเหนือ ก่อนเสนอขออนุมัติโครงการต่อไป

ดังนั้น หากพบเสาคอนกรีตตามแนวถนนวิภาวดีรังสิตและถนนประเสริฐมนูกิจ ไม่ควรเรียกรวมว่า “เสาโฮปเวลล์” ทั้งหมด เพราะเสาทั้งสองกลุ่มมีที่มา เจ้าของโครงการ และวัตถุประสงค์ในการก่อสร้างแตกต่างกัน

การดำรงอยู่ของเสาตอม่อเหล่านี้จึงไม่เพียงบอกเล่าประวัติศาสตร์คมนาคมของกรุงเทพฯ แต่ยังสะท้อนความสำคัญของการวางแผนระยะยาว การประสานงานระหว่างหน่วยงาน และการตรวจสอบความพร้อมก่อนเริ่มโครงการขนาดใหญ่