ความเชื่อผีปอบ มีมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5

หลังจากที่เราศึกหาข้อมูลเรื่องผีปอบชาวไทยเรามีความเชื่อมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 มาแล้ว

       เรื่องราวของ ผีปอบ ในสมัยรัชกาลที่ 5 มีความสำคัญมากในทางประวัติศาสตร์ เพราะเป็นยุคแรกที่มีการ บันทึกหลักฐานอย่างเป็นลายลักษณ์อักษร โดยส่วนราชการและนิตยสารสยาม
​ตำนาน "ปอบตาพวง" บันทึกปอบเคสแรกในประวัติศาสตร์
​คดีผีปอบที่มีชื่อเสียงที่สุดในสมัยรัชกาลที่ 5 คือกรณีของ "ตาพวง" ซึ่งถูกจารึกไว้ในหนังสือ "วชิรญาณวิเศษ" (เล่มที่ 8 แผ่นที่ 10) พิมพ์เผยแพร่เมื่อช่วง พ.ศ. 2427–2448 ในชื่อบทความว่า "อำนาจผีปอบ"
​จุดเริ่มต้น (พ.ศ. 2435 / ร.ศ. 111): ณ เมืองอุตรดิตถ์ มีชายต่างถิ่นชื่อ "ตาพวง" (คาดว่าเป็นชาวลาว) ล่องแพมาอาศัยอยู่ที่วัดปากฝาง ตาพวงมีลักษณะแปลกกว่าคนทั่วไป คือ ผมหงอกขาวทั้งศีรษะ ผิวพรรณสะอาดสะอ้าน รูปร่างดี และมีบุคลิกกล้าหาญผิดมนุษย์

​           ข้อกล่าวหา: หลังตาพวงมาอยู่ได้ไม่นาน ชาวบ้านในพื้นที่ก็เกิดป่วยซม เซื่องซึม ไร้เรี่ยวแรงติดต่อกัน 3 ราย หมอผีในหมู่บ้านจึงทายทักว่าเกิดจาก "ผีปอบเข้า" ด้วยความหวาดกลัวคนแปลกหน้า ชาวบ้านจึงลงความเห็นว่าตาพวงคือผีปอบ

​          การขับไล่: ชาวบ้านและพระสงฆ์ร่วมมือกันขับไล่ด้วยการ จุดไฟเผากระท่อม ของตาพวงกลางวันแสกๆ ต่อมาขณะจะนำตัวตาพวงไปสอบสวนที่เมืองลับแล เขากลับหายตัวไปอย่างไร้ร่องรอยในคืนก่อนเดินทาง และไม่มีใครพบเห็นอีกเลย
​ลักษณะความเชื่อเรื่องผีปอบในยุคนั้น  

​           รากเหง้าความเชื่อเรื่องผีปอบในยุคนั้น
​ตามความเชื่อพื้นบ้านที่ถูกบันทึกและถ่ายทอดในสมัยรัชกาลที่ 5 ผีปอบเกิดจาก 2 สาเหตุหลัก:
​ผิดครู / คาถาอาคมแตก: เกิดจากคนที่เรียนวิชาไสยศาสตร์ คาถาอาคม หรือคุณไสย แต่รักษาข้อห้าม (ภาษาอีสานเรียกว่า "คะลำ") ไม่ได้ ทำให้มนต์ดำย้อนกลับเข้าตัว จนวิชาครอบงำร่าง เปลี่ยนให้กลายเป็นปอบ

​           ปอบเชื้อ (การสืบเชื้อสาย): เชื่อว่าผีปอบสามารถถ่ายทอดสืบต่อกันในสายเลือดได้ มักผ่านทางบรรพบุรุษสู่ลูกหลาน
​สะท้อนมุมมองสังคมในยุครัชกาลที่ 5
​การที่เรื่องผีปอบถูกบันทึกไว้ในวารสารชั้นสูงอย่าง วชิรญาณ ในสมัยรัชกาลที่ 5 สะท้อนภาพสังคมไทยในขณะนั้นว่า:

​          โรคระบาดกับความเชื่อ: ในยุคที่การแพทย์แผนปัจจุบันยังขยายไปไม่ถึงหัวเมืองไกลๆ เวลาเกิดโรคระบาดหรือการป่วยตายปริศนา (เช่น อหิวาตกโรค หรือไข้ป่า) ชาวบ้านมักจะอธิบายปรากฏการณ์นั้นด้วยเรื่องไสยศาสตร์และผีสาง

​           กลไกทางสังคม: ความเชื่อเรื่องผีปอบ มักถูกใช้เป็นกลไกทางสังคมในการจัดการกับ "คนนอก" หรือคนที่มีพฤติกรรมแปลกแยกจากชุมชน (เช่น ตาพวงที่เป็นคนแปลกหน้าเข้ามาใหม่) เพื่อขับไล่หรือกีดกันให้ออกไปจากหมู่บ้าน

​           ตำนานปอบตาพวงในสมัยรัชกาลที่ 5 จึงไม่ใช่แค่เรื่องเล่าสยองขวัญ แต่เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์สำคัญที่ทำให้เราเห็นถึงวิถีชีวิต ความเชื่อ และกลไกทางสังคมของคนไทยในอดีต