วิตามินไม่ได้มีแค่ A B C D แล้วตัวอักษรอื่นหายไปไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาพูดถึงวิตามิน หลายคนนึกเป็นลำดับเหมือนตัวเลือกข้อสอบ A B C D แล้วก็มักสงสัยต่อว่า ถ้าไล่ตามตัวอักษรจริง ๆ วิตามินมีถึงตัวไหนกันแน่ ทำไมไม่เคยได้ยินวิตามิน F, G, H, I หรือ J แบบชัดเจน

คำตอบสั้นที่สุดคือ ปัจจุบันมนุษย์ยอมรับว่าเรามีวิตามินจำเป็น 13 ชนิด ไม่ได้เรียงครบทุกตัวอักษร เพราะชื่อวิตามินเกิดจากประวัติการค้นพบที่ยาวนาน บางสิ่งเคยถูกคิดว่าเป็นวิตามิน ก่อนจะพบภายหลังว่าไม่ใช่ หรือเป็นเพียงสารชนิดเดียวกับวิตามินที่มีชื่ออยู่แล้ว

วิตามินที่ใช้กันจริงมีอะไรบ้าง

กลุ่มที่คุ้นหูคือวิตามิน A, C, D, E และ K ส่วนวิตามิน B ไม่ได้มีแค่ตัวเดียว แต่เป็นกลุ่มใหญ่ที่แยกย่อยออกไป ได้แก่ B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 และ B12

• วิตามิน A เกี่ยวข้องกับการมองเห็น ภูมิคุ้มกัน และผิวหนัง

• วิตามิน C ช่วยสร้างคอลลาเจน ช่วยให้ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็ก และทำหน้าที่เป็นสารต้านอนุมูลอิสระ

• วิตามิน D สำคัญต่อกระดูก การดูดซึมแคลเซียม และการทำงานหลายด้านของร่างกาย

• วิตามิน E เป็นสารต้านอนุมูลอิสระที่ละลายในไขมัน

• วิตามิน K มีบทบาทกับการแข็งตัวของเลือดและสุขภาพกระดูก

ส่วนตระกูล B มีหน้าที่หลากหลาย ตั้งแต่ช่วยให้ร่างกายเปลี่ยนอาหารเป็นพลังงาน ดูแลระบบประสาท ไปจนถึงการสร้างเม็ดเลือดแดง ตัวเลขที่กระโดดข้ามไปมา เช่น ไม่มี B4, B8, B10 หรือ B11 ในรายชื่อหลัก ไม่ได้แปลว่าร่างกายลืมนับ แต่เป็นร่องรอยจากยุคที่นักวิทยาศาสตร์กำลังแยกสารอาหารออกจากกันทีละชนิด

เมื่อก่อนสารบางตัวถูกตั้งชื่อว่าเป็นวิตามิน B เพราะพบร่วมกันในอาหารหรือมีผลคล้ายกัน ต่อมาจึงพบว่าแท้จริงแล้วบางตัวไม่จำเป็นต่อมนุษย์ บางตัวร่างกายสร้างเองได้ หรือบางตัวเป็นสารเดียวกับวิตามินที่มีชื่อแล้ว จึงถูกถอดออกจากรายชื่อหรือเปลี่ยนชื่อไป

แล้ววิตามิน F, G, H, I และ J ล่ะ

ตัวอักษรเหล่านี้มีประวัติน่าสนใจมากกว่าจะเป็นคำตอบเดียวตรง ๆ

วิตามิน G เคยเป็นชื่อเก่าของสารที่ภายหลังรู้จักกันว่าไรโบฟลาวิน หรือวิตามิน B2 ขณะที่ วิตามิน H เคยใช้เรียกไบโอติน ซึ่งปัจจุบันคือวิตามิน B7

ส่วนคำว่า วิตามิน F เคยถูกใช้กับกรดไขมันจำเป็นบางกลุ่ม แต่ปัจจุบันจัดเป็นกรดไขมัน ไม่ใช่วิตามิน และ วิตามิน I กับ J ก็เป็นชื่อที่เคยถูกเสนอหรือใช้เรียกสารบางชนิดในอดีต ก่อนหลักฐานภายหลังจะไม่รองรับให้เป็นวิตามินจำเป็นตามนิยามสมัยใหม่

ที่จริงชื่อ “วิตามิน” เองก็มีที่มาเก่าแก่ เดิมนักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าสารอาหารกลุ่มนี้เป็น amine จึงเรียกว่า vitamine ต่อมาพบว่าไม่ใช่ทุกชนิดเป็น amine คำจึงถูกตัดตัว e ออก เหลือเป็น vitamin ที่เราใช้กันทุกวันนี้ ชื่อเรียกเลยไม่ได้ถูกออกแบบให้เป็นระบบสมบูรณ์ตั้งแต่ต้น แต่ค่อย ๆ สะสมตามความรู้ของแต่ละยุค

จุดที่คนมักเข้าใจผิดคือคิดว่าต้องกินให้ครบจากขวด

วิตามินเป็นสารอาหารจำเป็นจริง แต่คำว่า “จำเป็น” ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องซื้อวิตามินทุกตัวมากินทุกวัน ร่างกายส่วนใหญ่ควรเริ่มจากอาหารที่หลากหลายก่อน เช่น ผักผลไม้ ธัญพืช ถั่ว ไข่ ปลา นม เนื้อสัตว์ หรืออาหารทางเลือกที่เสริมสารอาหารอย่างเหมาะสม

อาหารหนึ่งชนิดไม่ได้แบกวิตามินทุกตัวไว้คนเดียว ส้มมีชื่อเสียงเรื่องวิตามิน C แต่ไม่ได้แทนวิตามิน D ไข่มีหลายสารอาหารแต่ก็ไม่ใช่คำตอบทั้งหมด ผักใบเขียวดีมาก แต่ก็ไม่จำเป็นต้องกินผักชนิดเดิมจนจานเขียวทุกมื้อ ความหลากหลายต่างหากที่ทำให้สารอาหารค่อย ๆ เติมกันเป็นทีม

วิตามินบางชนิดละลายในน้ำ เช่น กลุ่ม B และ C ร่างกายสะสมได้น้อยกว่ากลุ่มที่ละลายในไขมัน ขณะที่ A, D, E และ K สามารถสะสมได้มากกว่า จึงไม่ควรคิดว่า “ยิ่งกินเยอะยิ่งดี” โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์เสริมอาหารขนาดสูง เพราะอาจมีผลเสียหรือรบกวนยาบางชนิดได้

คนบางกลุ่มอาจต้องได้รับคำแนะนำเฉพาะ เช่น ผู้ตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ ผู้ที่กินมังสวิรัติแบบเคร่ง ผู้ที่มีโรคเกี่ยวกับการดูดซึมอาหาร หรือผู้ที่แพทย์ตรวจพบว่าขาดสารอาหาร การเลือกกินเสริมในกรณีเหล่านี้ควรดูปริมาณและเหตุผลให้ชัด ไม่ใช่หยิบตามตัวอักษรที่คุ้นหูบนชั้นวาง

สรุปว่า วิตามินมีถึง K แต่ไม่ครบทุกตัวอักษร

รายชื่อที่ใช้จริงจบที่วิตามิน K พร้อมวิตามิน B แปดชนิด โดยตัวอักษรที่หายไประหว่างทางเป็นเหมือนรอยขีดแก้ในสมุดบันทึกของวิทยาศาสตร์ บางชื่อถูกย้าย บางชื่อถูกยกเลิก และบางชื่อกลายเป็นสารอาหารคนละกลุ่ม

ดังนั้น ครั้งหน้าที่เห็นวิตามิน B12 หรือวิตามิน K อย่าเพิ่งสงสัยว่าตัวอักษรอื่นหล่นหายไปไหน มันไม่ได้หายจากร่างกายเรา แต่หายไปจากการจัดหมวดหมู่เมื่อมนุษย์รู้จักสารอาหารเหล่านั้นดีขึ้นต่างหาก และบนโต๊ะอาหารธรรมดา ๆ ที่มีไข่ ผัก ผลไม้ ปลา หรือถั่ว ก็มีเรื่องของตัวอักษรเหล่านี้ซ่อนอยู่มากกว่าที่คิด