เปิดสถิติ 10 ปี ประเทศไหน “ชอบขนมไทย” ที่สุด

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความเกี่ยวกับตลาดขนมไทยและการส่งออกสินค้าอาหารของไทย จึงเกิดคำถามขึ้นมาว่า แท้จริงแล้วประเทศใดกันแน่ที่นิยมซื้อขนมหวานจากประเทศไทยมากที่สุด?

หลายคนอาจนึกถึงประเทศเพื่อนบ้านอย่างเมียนมา ลาว กัมพูชา หรือมาเลเซีย เพราะอยู่ใกล้ประเทศไทยและมีรสนิยมด้านอาหารที่ใกล้เคียงกัน แต่เมื่อเปิดข้อมูลการค้าระหว่างประเทศมาพิจารณาอย่างจริงจัง กลับพบภาพที่น่าสนใจไม่น้อย

สหรัฐอเมริกา คือหนึ่งในตลาดใหญ่ที่สุดของขนมหวานจากไทย และในหลายปีที่ผ่านมาเคยขึ้นมาเป็นตลาดอันดับ 1 ของไทยในหมวดสินค้านี้

อย่างไรก็ตาม ก่อนจะไปดูตัวเลข ต้องทำความเข้าใจกันก่อนว่า ในสถิติศุลกากรระหว่างประเทศไม่ได้มีหมวดสินค้าเฉพาะที่ใช้ชื่อว่า “ขนมไทย” ดังนั้น การเปรียบเทียบครั้งนี้จึงใช้พิกัดศุลกากร HS 170490 ซึ่งเป็นกลุ่ม “ขนมหวานที่ทำจากน้ำตาล ไม่ประกอบด้วยโกโก้ รวมถึงไวท์ช็อกโกแลต” เป็นตัวแทนของตลาดขนมหวานประเภทหนึ่งจากไทย

ตัวเลขจึงไม่ได้หมายความว่าเป็นยอดส่งออกเฉพาะทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง ขนมชั้น หรือขนมไทยโบราณทั้งหมด แต่เป็นข้อมูลที่ช่วยให้เห็นภาพว่า ตลาดต่างประเทศใดรับซื้อสินค้าขนมหวานจากไทยมากที่สุด

เปิดตัวเลขย้อนหลัง เห็นตลาดขนมหวานไทยชัดขึ้น

ในปี 2560 ไทยส่งออกสินค้ากลุ่ม HS 170490 ไปยังตลาดโลกประมาณ 165 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยสหรัฐอเมริกาเป็นตลาดอันดับต้น ๆ ของไทย ขณะที่กัมพูชา จีน เมียนมา และญี่ปุ่นก็เป็นตลาดสำคัญเช่นกัน

ปี 2561 จีนขยับขึ้นมาเป็นตลาดสำคัญมากขึ้น โดยมูลค่าการส่งออกของไทยไปจีนในหมวดดังกล่าวอยู่ในระดับใกล้เคียงกับสหรัฐฯ

ปี 2562 จีนยังคงมีบทบาทสูง โดยไทยส่งออกสินค้ากลุ่มนี้ไปจีนประมาณ 29.8 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่สหรัฐฯ อยู่ที่ประมาณ 22 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

แต่หลังจากนั้นภาพของตลาดเริ่มเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด

ปี 2563 สหรัฐอเมริกากลับขึ้นมาเป็นตลาดอันดับ 1 ของไทยในหมวด HS 170490 ด้วยมูลค่าประมาณ 25.4 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

ปี 2564 ตัวเลขขยับขึ้นอย่างโดดเด่น โดยไทยส่งออกสินค้ากลุ่มนี้ไปสหรัฐฯ ประมาณ 35.5 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

ปี 2565 เพิ่มขึ้นเป็นประมาณ 38.1 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

ปี 2566 สหรัฐฯ ยังคงครองตลาดสำคัญ โดยไทยส่งออกไปประมาณ 37.5 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

และในปี 2567 สหรัฐฯ ยังคงเป็นตลาดอันดับ 1 ของไทยในหมวด HS 170490 ด้วยมูลค่าประมาณ 34.13 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือคิดเป็นเงินไทยระดับกว่าพันล้านบาท ขณะที่จีนอยู่ที่ประมาณ 20.36 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เมียนมา 13.38 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และญี่ปุ่น 12.59 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

ตัวเลขดังกล่าวทำให้เห็นชัดว่า ตลาดสหรัฐฯ ไม่ใช่ตลาดเล็ก ๆ สำหรับขนมจากไทย แต่เป็นตลาดสำคัญที่มีมูลค่าการซื้อขายระดับหลายสิบล้านดอลลาร์ต่อปี

แล้วทำไม “สหรัฐฯ” ถึงกลายเป็นตลาดใหญ่?

คำตอบส่วนหนึ่งอยู่ที่ขนาดของตลาด

สหรัฐอเมริกาเป็นหนึ่งในตลาดผู้บริโภคขนมหวานที่ใหญ่ที่สุดของโลก และมีประชากรหลากหลายเชื้อชาติ ทำให้สินค้าจากเอเชียสามารถเข้าไปสร้างตลาดเฉพาะกลุ่มได้

ขณะเดียวกัน ผู้บริโภคจำนวนหนึ่งไม่ได้มองขนมจากไทยเป็นเพียงของฝากจากนักท่องเที่ยวอีกต่อไป แต่สามารถพบสินค้าเหล่านี้ได้ผ่านร้านค้าเอเชีย ซูเปอร์มาร์เก็ต ร้านค้าออนไลน์ และช่องทางจำหน่ายสินค้าอาหารนำเข้า

ข้อมูลปี 2567 ยังสะท้อนภาพที่น่าสนใจว่า สหรัฐฯ นำเข้าสินค้ากลุ่ม HS 170490 จากไทยประมาณ 53.4 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่จีนนำเข้าจากไทยประมาณ 47.2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เมื่อใช้ข้อมูลฝั่งประเทศผู้นำเข้า ซึ่งตัวเลขอาจแตกต่างจากข้อมูลฝั่งผู้ส่งออกได้ตามวิธีการบันทึกทางการค้า

พูดง่าย ๆ ก็คือ ตลาดอเมริกันมีความต้องการสินค้ากลุ่มขนมหวานจากไทยในระดับสูงจริง

แต่ประเทศเพื่อนบ้านก็ยังสำคัญ

แม้สหรัฐฯ จะโดดเด่น แต่ไม่ได้หมายความว่าประเทศในเอเชียไม่ชอบขนมจากไทย

ตรงกันข้าม ประเทศเพื่อนบ้านยังเป็นตลาดสำคัญอย่างมาก เนื่องจากมีระยะทางใกล้ ต้นทุนการขนส่งต่ำ และผู้บริโภคคุ้นเคยกับรสชาติแบบเอเชีย

ในปี 2567 ไทยส่งออกสินค้ากลุ่ม HS 170490 ไปจีนประมาณ 20.36 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เมียนมาประมาณ 13.38 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ญี่ปุ่นประมาณ 12.59 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และฮ่องกงประมาณ 12.15 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

หากมองในภาพรวมจึงเห็นได้ว่า ตลาดขนมจากไทยไม่ได้กระจุกตัวอยู่ประเทศใดประเทศหนึ่ง แต่กระจายอยู่ทั้งอเมริกา เอเชีย และตลาดต่างประเทศอื่น ๆ

ขนมไทยกำลังเดินทางไกลกว่าที่คิด

สิ่งที่น่าสนใจคือ เมื่อก่อนคนไทยอาจมองขนมไทยว่าเป็นของกินที่เกี่ยวข้องกับตลาด งานบุญ งานมงคล หรือของฝากสำหรับนักท่องเที่ยว

แต่วันนี้ภาพเปลี่ยนไปมาก

ขนมและของหวานที่ผลิตในประเทศไทยสามารถเดินทางข้ามมหาสมุทรไปวางจำหน่ายในสหรัฐฯ ได้ และสร้างมูลค่าการส่งออกระดับหลายสิบล้านดอลลาร์

นี่จึงเป็นอีกมุมหนึ่งของอาหารไทยที่น่าจับตามอง

เพราะคำว่า “อาหารไทย” ไม่ได้หมายถึงเพียงต้มยำ ผัดไทย แกงเขียวหวาน หรือส้มตำเท่านั้น

ความหวานแบบไทย ๆ ก็มีพื้นที่ในตลาดโลกเช่นกัน

แล้วขนมไทยโบราณอย่างทองหยิบ–ทองหยอดล่ะ?

ตรงนี้ต้องแยกให้ออก

ข้อมูล HS 170490 ไม่ได้หมายถึงขนมไทยโบราณทุกชนิดโดยตรง เพราะระบบศุลกากรจัดสินค้าตามลักษณะ ส่วนประกอบ และพิกัดสินค้า

ดังนั้น หากนำตัวเลขนี้ไปเขียนว่า

“สหรัฐฯ ซื้อทองหยิบ ทองหยอด และขนมไทยทั้งหมดมากที่สุดในโลก”

ถือว่าเป็นการสรุปเกินกว่าข้อมูลที่มี

แต่ถ้าเขียนว่า

“สหรัฐฯ เป็นตลาดส่งออกขนาดใหญ่ของสินค้าขนมหวานจากไทยในหมวด HS 170490”

ข้อความนี้ตรงกับข้อมูลสถิติมากกว่า และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้

ในมุมมองของผู้เขียน เห็นว่าเรื่องนี้สะท้อนให้เห็นสิ่งหนึ่งที่น่าสนใจมาก นั่นคือ ของกินที่คนไทยคุ้นเคยและอาจมองว่าเป็นเรื่องธรรมดา กลับมีคุณค่าในสายตาของผู้บริโภคต่างประเทศ

ขนมไทยมีจุดแข็งหลายอย่าง ทั้งรูปลักษณ์ สีสัน วัตถุดิบ กลิ่นหอม และเรื่องราวทางวัฒนธรรม

โดยเฉพาะขนมที่มีเอกลักษณ์ชัดเจน หากนำมาพัฒนาบรรจุภัณฑ์ให้ทันสมัย เพิ่มมาตรฐานการผลิต ยืดอายุสินค้า และปรับรสชาติให้เหมาะกับตลาดต่างประเทศ ก็มีโอกาสเติบโตได้อีกมาก

ผู้เขียนมองว่า ขนมไทยไม่ควรถูกมองเป็นเพียงของหวานหลังอาหาร แต่สามารถพัฒนาให้เป็นสินค้าทางวัฒนธรรมที่สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้

และที่น่าสนใจที่สุดก็คือ ประเทศที่รับซื้อขนมหวานจากไทยในมูลค่าสูง ไม่ได้มีเพียงประเทศเพื่อนบ้านที่อยู่ติดกัน

แต่มีตลาดใหญ่อย่าง สหรัฐอเมริกา อยู่ด้วย

นี่อาจเป็นเครื่องเตือนใจคนไทยว่า สิ่งที่เรากินมาตั้งแต่เด็ก สิ่งที่เห็นอยู่ตามตลาดและร้านขนมทั่วไป อาจมีศักยภาพมากกว่าที่เราคิด

เพราะบางครั้ง “ขนมไทยหนึ่งชิ้น” อาจไม่ได้มีคุณค่าแค่ความอร่อย แต่ยังพาเรื่องราวของประเทศไทยเดินทางไปไกลถึงอีกซีกโลกได้อีกด้วย

แหล่งที่มาของข้อมูล :

1. World Bank – World Integrated Trade Solution (WITS) / UN Comtrade ข้อมูลการส่งออกสินค้าของประเทศไทย หมวด HS 170490 “Sugar confectionery (including white chocolate), not containing cocoa” โดยข้อมูลปี 2567 ระบุว่าไทยส่งออกสินค้ากลุ่มนี้ไปทั่วโลกมูลค่า 179.72 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และตลาดสหรัฐฯ เป็นตลาดปลายทางอันดับ 1 ของไทยที่ประมาณ 34.13 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

2. UN Comtrade ผ่าน WITS ข้อมูลฝั่งประเทศผู้นำเข้าในปี 2567 ระบุว่าสหรัฐฯ นำเข้าสินค้ากลุ่ม HS 170490 จากไทยประมาณ 53.40 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และจีนนำเข้าจากไทยประมาณ 47.17 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

3. World Bank – WITS / UN Comtrade ใช้สำหรับตรวจสอบข้อมูลการค้าแยกตามประเทศ คู่ค้า ปี และพิกัดสินค้า HS 170490