“มะแพหว่า” ถอดรหัสตำนานผีสาวชุดเหลืองแบกโลง สู่โศกนาฏกรรมและนัตผู้พิทักษ์แห่งเมียนมา

เปิดความจริง “มะแพหว่า” ถอดรหัสตำนานผีสาวชุดเหลืองแบกโลง สู่โศกนาฏกรรมและนัตผู้พิทักษ์แห่งเมียนมา

        เรื่องเล่าสยองขวัญเกี่ยวกับวิญญาณหญิงสาวในชุดสีเหลืองที่แบกโลงศพเดินลัดเลาะไปตามความมืด แล้วหยุดลงตรงหน้าบ้านที่มีเด็กเล็กเพื่อพรากดวงวิญญาณ จนชาวบ้านต้องแก้เคล็ดด้วยการเขียนป้ายติดหน้าประตูว่า "เนื้อเด็กมันขม เนื้อสุนัขหวานกว่า" ถือเป็นหนึ่งในเรื่องเล่าพื้นบ้านพม่าที่สร้างความสะพรึงกลัวและชวนฉงนใจมาอย่างยาวนาน ทว่าเมื่อแกะรอยย้อนกลับไปสู่บันทึกดั้งเดิม ภาพลักษณ์ของภูตผีผู้โหดเหี้ยมกลับพลิกผันสู่เรื่องราวโศกนาฏกรรมของหญิงสาวผู้ตกเป็นเหยื่อ และสถานะที่แท้จริงในฐานะ "นัต" หรือเทพารักษ์ผู้คุ้มครองสุสาน

จุดเริ่มต้นจากเมืองแปรสู่ชีวิตใหม่ริมทะเลสาบ

        เรื่องราวดั้งเดิมย้อนกลับไปในยุคราชวงศ์คองบอง ราวช่วงรัชสมัยของพระเจ้าจักกิวงศ์ (พ.ศ. 2362–2380) ตัวตนดั้งเดิมของหญิงสาวไม่ได้ชื่อมะแพหว่า แต่มีชื่อว่า มะแทอู เป็นชาวเมืองแปรที่อาศัยอยู่กับพี่ชายชื่อ หม่องกะยันสิต หลังจากที่ทั้งคู่ต้องสูญเสียบิดามารดาไป

        ต่อมาเมื่อเมืองแปรเกิดเหตุการณ์กบฏขึ้น และพี่ชายมีส่วนพัวพันกับกลุ่มผู้ก่อการ ทำให้ทั้งสองต้องหลบหนีโทษประหารชีวิต ล่องเรือลี้ภัยไปตามแม่น้ำอิรวดี จนกระทั่งมาตั้งรกรากในชุมชนเล็กๆ แถบทะเลสาบใกล้กับนครย่างกุ้ง เพื่อความปลอดภัยในการเริ่มต้นชีวิตใหม่ ทั้งสองจึงเปลี่ยนชื่อเสียงเรียงนาม โดยพี่ชายใช้ชื่อว่า หม่องซานเม ยึดอาชีพเป็นชาวประมง ส่วนน้องสาวเปลี่ยนชื่อเป็น มะแพหว่า

โศกนาฏกรรมริมน้ำและแรงกรรมที่มองไม่เห็น

        แม้จะได้เริ่มต้นชีวิตใหม่ แต่วิถีชีวิตที่แร้นแค้นกลับสร้างความกดดันให้แก่หม่องซานเม อดีตข้าราชการที่ไม่สามารถปรับตัวรับสภาพความเป็นอยู่แบบคนหาเช้ากินค่ำได้ เขาหันไปพึ่งพาสุราจนกลายเป็นคนติดเหล้า

        ในคืนฝนตกคืนหนึ่ง มะแพหว่าออกตามหาพี่ชายที่หายตัวไปริมทะเลสาบหลายวัน เมื่อพบว่าพี่ชายกำลังเมามายอย่างหนัก นางจึงพยายามพูดเตือนสติ ทว่าความมึนเมาบันดาลโทสะให้หม่องซานเมพลั้งมือทำร้ายและสังหารน้องสาวแท้ๆ ของตนเองริมเสาไม้ชายน้ำ

        เมื่อสร่างเมาและตระหนักถึงสิ่งที่ทำลงไป หม่องซานเมรีบซ่อนร่างน้องสาวไว้ และจมอยู่กับความเศร้าโศก เพื่อนฝูงจึงชักชวนให้เขาเดินทางไปไหว้พระมหาเจดีย์ชเวดากองเพื่อความสบายใจ ทว่าเมื่อไปถึง เบื้องหน้าของเขากลับมองไม่เห็นองค์พระเจดีย์สีทองอร่ามที่เพื่อนๆ กำลังกราบไหว้ ความรู้สึกผิดบาปทำให้เขาเชื่อว่าเป็นผลแห่งกรรมหนักที่สังหารน้องสาว เขาจึงนำแผ่นทองคำเปลวที่เตรียมไว้ กลับไปปิดที่เสาไม้จุดเกิดเหตุริมทะเลสาบเพื่อขอขมา ก่อนที่ในเวลาต่อมาเขาจะจบชีวิตลงด้วยพิษสุราเรื้อรัง

การกำเนิดของ “นัต” ผู้พิทักษ์แห่งสุสาน

        อานิสงส์จากการปิดทองคำเปลวและการเสียชีวิตอย่างไม่เป็นธรรม ส่งผลให้ดวงวิญญาณของมะแพหว่ากลายเป็นดวงวิญญาณศักดิ์สิทธิ์ หรือที่ชาวพม่าเรียกว่า นัต

        ดวงวิญญาณของนางได้ไปเข้าฝันเจ้าอาวาสวัดแห่งหนึ่งเพื่อขอที่พักพิง ทางเจ้าอาวาสจึงอนุญาตให้นางอาศัยอยู่ในสุสานของชุมชน โดยมอบหมายหน้าที่สำคัญให้เป็นผู้เฝ้าดูแลสุสาน เพื่อป้องกันไม่ให้โจรเข้ามาลักลอบขุดขโมยทรัพย์สินมีค่าที่ฝังไปพร้อมกับร่างของผู้เสียชีวิตตามธรรมเนียมโบราณ นับแต่นั้นมาชาวบ้านจึงมักพบเห็นหญิงสาวนุ่งห่มอาภรณ์สีเหลืองเดินตรวจตราอยู่ภายในสุสาน

        ต่อมาในรัชสมัยของพระเจ้าธาราวดี ข่าวการปรากฏตัวของนางล่วงรู้ไปถึงราชสำนัก จึงมีพระราชโองการแต่งตั้งให้ นัตมะแพหว่า เป็นวิญญาณผู้ดูแลสุสานอย่างเป็นทางการ ขณะที่พี่ชายของนางก็ได้รับการเคารพในฐานะนัตคุ้มครองชาวประมงเช่นกัน ซึ่งในบันทึกพื้นบ้านดั้งเดิมนี้ ไม่มีส่วนใดระบุเลยว่านางแบกโลงศพ หรือมีพฤติกรรมทำร้ายเด็กทารก

การบิดเบือนสู่ตำนานเมืองและความตื่นตระหนกในยุค 90

        ภาพจำของมะแพหว่าในฐานะผีร้ายเริ่มก่อตัวขึ้นในช่วงปลายยุค 1990 เมื่อพระภิกษุรูปหนึ่งได้นำเรื่องเล่าในนิทานพื้นบ้านมาเทศนา โดยอ้างถึงนิมิตฝันว่าเห็นหญิงสาวชุดเหลืองมาบอกว่าจะออกมากินเนื้อเด็กทารก และตนได้เจรจาขอให้นางเปลี่ยนไปกินเนื้อสุนัขแทน

        คำเทศนานั้นแพร่สะพัดอย่างรวดเร็วจนกลายเป็นกระแสความตื่นตระหนกในสังคม ผู้ปกครองต่างพากันทำป้ายข้อความติดไว้หน้าบ้านเพื่อป้องกันบุตรหลาน ข่าวลือที่ถูกเล่าขานต่อๆ กันมาได้แต่งเติมจินตนาการเรื่องการแบกโลงศพและการล่าวิญญาณเด็ก จนกระทั่งกลบเรื่องราวดั้งเดิมทางประวัติศาสตร์และวรรณกรรมพื้นบ้านไปเกือบหมดสิ้น

        เรื่องราวของมะแพหว่าคือภาพสะท้อนของการเปลี่ยนผ่านทางคติชนวิทยา ที่แสดงให้เห็นว่าพลังแห่งความกลัวและข่าวลือสามารถบิดเบือนเรื่องเล่าดั้งเดิมได้อย่างสิ้นเชิง จากโศกนาฏกรรมของหญิงสาวผู้บริสุทธิ์ที่ได้รับการยกย่องเป็นนัตผู้พิทักษ์สุสานตามความเชื่อท้องถิ่น กลับถูกปรุงแต่งให้กลายเป็นภูตผีปีศาจแบกโลงศพที่มุ่งร้ายต่อเด็ก

        การสืบค้นย้อนกลับไปยังแก่นแท้ของตำนานจึงไม่เพียงช่วยคลี่คลายภาพลวงตาทางความเชื่อ แต่ยังทำให้เข้าใจบริบทสังคม ความผูกพันต่อเรื่องวิญญาณ และการใช้กุศโลบายเพื่อควบคุมพฤติกรรมของผู้คนในแต่ละยุคสมัยได้อย่างลึกซึ้ง