อุณหภูมิร่างกายเฉลี่ยอาจต่ำกว่า 37 องศาเซลเซียส

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ตัวเลข 37 องศาเซลเซียสเป็นค่ากลางที่คนทั่วโลกคุ้นเคยจากตำราการแพทย์มานาน แต่ไม่ใช่ตัวเลขตายตัวที่ร่างกายมนุษย์ทุกคนต้องมีตลอดเวลา งานศึกษาขนาดใหญ่ในช่วงหลายทศวรรษหลังพบว่า ค่าเฉลี่ยอุณหภูมิที่วัดในช่องปากของผู้ใหญ่หลายกลุ่มอยู่ใกล้ 36.6 องศาเซลเซียส และบางชุดข้อมูลพบช่วงเฉลี่ยราว 36.4–36.6 องศาเซลเซียส

ประเด็นสำคัญอยู่ที่คำว่า อุณหภูมิที่วัดได้ เพราะอุณหภูมิแกนกลางกับอุณหภูมิบริเวณผิวหนังหรือรักแร้ไม่ใช่ค่าเดียวกัน อุณหภูมิแกนกลางหมายถึงความร้อนภายในร่างกาย ซึ่งมักประเมินจากบริเวณที่ใกล้เนื้อเยื่อภายในมากกว่า ส่วนการวัดทางปาก รักแร้ หน้าผาก หรือหู ล้วนให้ตัวเลขแตกต่างกันตามตำแหน่ง เครื่องมือ และวิธีวัด ดังนั้นการนำค่า 36.6 องศาเซลเซียสจากการวัดทางปากไปเรียกว่าอุณหภูมิแกนกลางของมนุษย์ทุกคนจึงคลาดเคลื่อนได้

เลข 37 องศาเซลเซียสมาจากข้อมูลทางการแพทย์ในอดีต ซึ่งเก็บจากคนจำนวนมากด้วยเครื่องมือและวิธีการที่แตกต่างจากยุคปัจจุบัน เมื่อมีการรวบรวมข้อมูลสมัยใหม่ นักวิจัยพบว่าค่ากลางลดลงเล็กน้อยในหลายประชากร งานศึกษาหนึ่งที่ใช้ข้อมูลจากสหรัฐอเมริกาหลายช่วงเวลา พบแนวโน้มอุณหภูมิเฉลี่ยลดลงตามยุคเกิดของประชากร แต่ผลเช่นนี้สะท้อนค่าเฉลี่ยของกลุ่ม ไม่ได้หมายความว่าร่างกายของทุกคนกำลังเย็นลงเท่ากัน

มีหลายคำอธิบายที่อาจเกี่ยวข้องกับแนวโน้มดังกล่าว การติดเชื้อเรื้อรังลดลง การรักษาสุขภาพช่องปากดีขึ้น สุขอนามัยและวัคซีนพัฒนาขึ้น รวมถึงการเข้าถึงการรักษาโรคอักเสบดีขึ้น ปัจจัยเหล่านี้อาจทำให้ระดับการอักเสบพื้นฐานของประชากรลดลง เมื่อระบบภูมิคุ้มกันไม่ต้องทำงานหนักตลอดเวลา อัตราการเผาผลาญและความร้อนที่ร่างกายสร้างในภาวะพักอาจเปลี่ยนตามไปด้วย

การวัดอุณหภูมิในโรงพยาบาลหรือที่บ้านจึงต้องมองร่วมกับวิธีวัดเสมอ เครื่องวัดทางปากอาจให้ค่าต่างจากรักแร้ และเครื่องวัดหน้าผากอาจได้รับผลจากเหงื่อ ลม แสงแดด หรืออุณหภูมิของห้อง หากเปรียบเทียบตัวเลขจากคนละตำแหน่งแล้วสรุปว่าใครมีอุณหภูมิต่ำหรือสูงกว่า อาจทำให้เกิดความเข้าใจผิดได้

ระบบปรับอากาศก็อาจมีส่วนต่อวิถีชีวิต แต่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะยืนยันว่าเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้อุณหภูมิเฉลี่ยของมนุษย์ลดลง เครื่องปรับอากาศช่วยลดความร้อนจากสิ่งแวดล้อม ทำให้ร่างกายไม่ต้องระบายความร้อนมากในช่วงพัก แต่การเปลี่ยนแปลงระดับประชากรมีปัจจัยซับซ้อน ทั้งอายุ น้ำหนัก สุขภาพ ยา เวลาในการวัด และลักษณะของกลุ่มตัวอย่าง

อุณหภูมิร่างกายยังเปลี่ยนขึ้นลงตามนาฬิกาชีวภาพ โดยมักต่ำกว่าในช่วงเช้ามืดหรือหลังตื่นนอน และสูงขึ้นเล็กน้อยในช่วงบ่ายถึงเย็น การออกกำลังกาย อาหารร้อน เครื่องดื่มเย็น ความเครียด การนอนหลับไม่พอ รอบเดือน และการใช้ยาบางชนิดก็มีผลได้เช่นกัน ตัวเลข 36.4 องศาเซลเซียสในตอนเช้าจึงอาจเป็นค่าปกติของบุคคลหนึ่ง ขณะที่อีกคนหนึ่งมีค่า 37.1 องศาเซลเซียสโดยยังไม่มีความผิดปกติ

สิ่งที่มีประโยชน์กว่าการยึดติดกับเลข 37 คือการรู้ค่าพื้นฐานของตนเองในช่วงที่สุขภาพปกติ ควรวัดด้วยเครื่องเดิม ตำแหน่งเดิม และช่วงเวลาใกล้เคียงกันหลายวัน แล้วสังเกตแนวโน้ม หากวัดทางปาก ควรพักหลังรับประทานอาหาร ดื่มน้ำร้อน หรือดื่มน้ำเย็นสักระยะหนึ่ง ไม่ควรวัดทันทีหลังออกกำลังกายหรือเพิ่งกลับจากกลางแจ้ง เพราะค่าที่ได้อาจสะท้อนกิจกรรมก่อนหน้าแทนอุณหภูมิพื้นฐาน

อุณหภูมิ 36.5 หรือ 36.6 องศาเซลเซียสไม่ได้แปลว่าร่างกายอ่อนแอ และอุณหภูมิ 37 องศาเซลเซียสก็ไม่ได้แปลว่ามีไข้เสมอไป การประเมินไข้ต้องดูอาการร่วมและวิธีวัด โดยแนวทางทั่วไปมักใช้ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไปเป็นเกณฑ์อุณหภูมิสูงในผู้ใหญ่ แต่เกณฑ์อาจแตกต่างตามตำแหน่งที่วัด อายุ โรคประจำตัว และคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์

วิธีวัดที่สม่ำเสมอช่วยลดความสับสนได้มาก หากใช้เครื่องวัดทางปาก ควรวางปลายเครื่องใต้ลิ้น ปิดปากให้สนิท และรอจนเครื่องแจ้งผล หากใช้เครื่องวัดรักแร้ ควรให้ปลายเครื่องสัมผัสผิวหนังโดยตรง ไม่วางทับเสื้อผ้า ส่วนเครื่องวัดหน้าผากต้องใช้ตามระยะและตำแหน่งที่คู่มือกำหนด การเช็ดเหงื่อและหลีกเลี่ยงลมจากพัดลมก่อนวัดช่วยให้ผลใกล้เคียงขึ้น

ถ้าอุณหภูมิสูงต่อเนื่องร่วมกับหอบเหนื่อย ซึมลง สับสน เจ็บหน้าอก คอแข็ง ขาดน้ำ หรือมีอาการรุนแรง ควรพบแพทย์ทันที ส่วนอุณหภูมิต่ำกว่า 35 องศาเซลเซียสต่อเนื่อง โดยเฉพาะเมื่อมีหนาวสั่นมาก พูดไม่ชัด ง่วงผิดปกติ หรือสับสน ก็เป็นสัญญาณที่ไม่ควรรอดูเองนาน

หลักฐานปัจจุบันจึงสนับสนุนว่า ค่าเฉลี่ยอุณหภูมิร่างกายที่วัดทางปากของบางประชากรอาจต่ำกว่า 37 องศาเซลเซียส แต่ยังไม่ควรสรุปว่าอุณหภูมิแกนกลางของมนุษย์ทุกคนลดลงเหลือ 36.4–36.6 องศาเซลเซียส หรือโทษระบบปรับอากาศเพียงสาเหตุเดียว ตัวเลขบนเครื่องวัดเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการประเมินสุขภาพ ต้องพิจารณาวิธีวัด เวลา อาการ และค่าพื้นฐานเฉพาะบุคคลร่วมกันเสมอ