เลือดในเส้นเลือดดำไม่ใช่สีน้ำเงินอย่างที่เราเคยเห็น

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลายคนเคยเชื่อว่าเลือดในเส้นเลือดดำเป็นสีน้ำเงิน เพราะมองเห็นเส้นเลือดใต้ผิวหนังเป็นแนวสีฟ้าหรือน้ำเงิน แต่ความจริงเลือดมนุษย์ไม่ได้เปลี่ยนเป็นสีน้ำเงินเมื่อออกซิเจนลดลง เลือดในร่างกายยังคงเป็นสีแดง เพียงแต่เฉดสีจะเข้มขึ้นจนดูคล้ำกว่าเดิม

เลือดแดงสดที่เราเห็นมักเป็นเลือดซึ่งมีออกซิเจนจับอยู่กับฮีโมโกลบินจำนวนมาก จึงมีสีแดงสดหรือแดงอมส้ม ส่วนเลือดที่ไหลกลับทางเส้นเลือดดำมีออกซิเจนน้อยลงและมีคาร์บอนไดออกไซด์มากขึ้น สีจึงกลายเป็นแดงเข้มคล้ายสีไวน์หรือสีแดงก่ำ ไม่ใช่สีน้ำเงินแบบหมึกหรือสีของน้ำทะเล

ฮีโมโกลบินคือโปรตีนที่อยู่ในเม็ดเลือดแดงและทำหน้าที่ขนส่งออกซิเจน สีของมันเปลี่ยนเฉดตามปริมาณออกซิเจนที่จับอยู่ แต่ไม่เคยเปลี่ยนไปเป็นสีน้ำเงิน เส้นเลือดที่อยู่ลึกกว่าผิวหนังจึงมีเลือดแดงคล้ำอยู่ภายใน แม้ภาพที่ตาเราเห็นจากด้านนอกจะดูเป็นอีกสีหนึ่งก็ตาม

เหตุผลสำคัญอยู่ที่การเดินทางของแสงผ่านผิวหนัง แสงบางส่วนทะลุลงไปถึงเส้นเลือด ขณะที่แสงอีกส่วนถูกดูดกลืนหรือกระเจิงกลับจากผิวหนัง ไขมัน และเนื้อเยื่อรอบข้าง สีแดงเดินทางผ่านชั้นผิวหนังได้ลึกกว่าและถูกดูดกลืนไว้มากกว่า ส่วนแสงในช่วงสีน้ำเงินและเขียวมีแนวโน้มกระเจิงกลับมาถึงดวงตาได้มากกว่า จึงทำให้เส้นเลือดดำดูเป็นสีฟ้าอมเขียว

ความลึกของเส้นเลือดก็มีผลเช่นกัน เส้นเลือดที่อยู่ตื้น ผิวหนังบาง หรือบริเวณที่มีไขมันใต้ผิวน้อย มักมองเห็นเป็นสีฟ้าชัดกว่า ขณะเดียวกันสีผิว แสงในห้อง อุณหภูมิร่างกาย และความแตกต่างระหว่างเส้นเลือดกับผิวรอบข้าง ก็ทำให้เฉดสีที่มองเห็นเปลี่ยนไปได้

นี่เป็นเรื่องของการรับรู้สีร่วมกับฟิสิกส์ของแสง ไม่ใช่การที่เลือดเปลี่ยนสีจริงในร่างกาย คล้ายกับวัตถุบางอย่างที่มีสีหนึ่งเมื่ออยู่กลางแดด แต่ดูเป็นอีกสีเมื่ออยู่ใต้หลอดไฟ ดวงตาไม่ได้เห็นเลือดโดยตรง แต่เห็นแสงที่ผ่านผิวหนังและสะท้อนกลับออกมา

การใช้คำว่าเส้นเลือดสีน้ำเงินจึงเป็นเพียงคำเรียกจากสิ่งที่มองเห็นบนผิว ไม่ใช่คำอธิบายสีของเลือด ถ้าเกิดบาดแผลและเลือดไหลออกมา เลือดจากเส้นเลือดดำจะยังเป็นสีแดงเข้ม ส่วนเลือดจากหลอดเลือดแดงมักมีสีแดงสดกว่า เพราะมีออกซิเจนอยู่มากกว่า

ร่างกายของเราจึงไม่ได้มีเลือดสองสีแบบที่ภาพวาดบางภาพทำให้เข้าใจ ความแตกต่างที่เห็นระหว่างเส้นเลือดแดงกับเส้นเลือดดำเกี่ยวข้องกับระดับออกซิเจน ส่วนความรู้สึกว่าเส้นเลือดใต้ผิวเป็นสีน้ำเงิน เกิดจากชั้นผิวหนังและแสงที่ช่วยกรองสีจนตาเราเห็นเป็นเช่นนั้น