9 อาชีพในอดีต ที่เคยมีอยู่แทบทุกชุมชน แต่วันนี้เริ่มหายไป

9 อาชีพในอดีต ที่เคยมีอยู่แทบทุกชุมชน แต่วันนี้เริ่มหายไป

ในอดีต หลายอาชีพเคยเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันในชุมชนไทย เพราะเกิดขึ้นจากความจำเป็นด้านการเดินทาง การซ่อมแซม การผลิตของใช้ และความบันเทิง แต่เมื่อเทคโนโลยี สินค้าอุตสาหกรรม และรูปแบบการใช้ชีวิตเปลี่ยนไป อาชีพเหล่านี้จำนวนหนึ่งจึงค่อย ๆ ลดบทบาทลง บางอาชีพยังไม่สูญหายไปทั้งหมด แต่กลับพบเห็นได้ยากกว่าที่เคย

1. คนถีบสามล้อ

สามล้อถีบเคยเป็นพาหนะรับจ้างสำคัญของหลายเมืองและชุมชน โดยเฉพาะการเดินทางระยะใกล้ไปตลาด โรงเรียน หรือทำธุระ แต่เมื่อรถจักรยานยนต์ รถยนต์ และระบบขนส่งสมัยใหม่เข้ามาแทนที่ จำนวนผู้ใช้บริการและผู้ประกอบอาชีพก็ลดลงอย่างมาก กรณีเชียงใหม่ Thai PBS รายงานว่าสามล้อถีบเคยพบเห็นได้ทั่วไป แต่ปัจจุบันจำนวนลดลงเหลือเพียงไม่กี่สิบคัน และแทบไม่มีคนรุ่นใหม่เข้ามาสืบทอด ทำให้อาชีพคนถีบสามล้อค่อย ๆ กลายเป็นภาพหายากของสังคมไทย

2. คนฉายหนังกลางแปลง

หนังกลางแปลงเคยเป็นความบันเทิงสำคัญของงานวัด งานบุญ และงานประจำปีในชุมชน คนฉายต้องมีความรู้เรื่องเครื่องฉาย การจัดการฟิล์มหรือสื่อภาพยนตร์ รวมถึงระบบเสียง แต่เมื่อโทรทัศน์ โรงภาพยนตร์ และสื่อดิจิทัลเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน บทบาทของหนังกลางแปลงแบบดั้งเดิมก็ลดลง ปัจจุบันยังมีการฉายในบางงานและบางพื้นที่ แต่คนฉายหนังในรูปแบบเดิมไม่ได้เป็นอาชีพที่พบเห็นทั่วไปเหมือนในอดีต

3. พ่อค้าแม่ค้าหาบเร่

ภาพพ่อค้าแม่ค้าใช้ไม้คานหาบของเดินขายตามหมู่บ้านและชุมชนเคยเป็นเรื่องธรรมดา เพราะช่วยนำสินค้าไปถึงผู้บริโภคโดยตรงในยุคที่ร้านค้าถาวรและการเดินทางยังไม่สะดวก แต่เมื่อร้านสะดวกซื้อ ตลาดขนาดใหญ่ และบริการจัดส่งสินค้าเข้าถึงผู้คนมากขึ้น การค้าขายแบบหาบเร่จึงลดจำนวนลง ปัจจุบันยังพบผู้ค้าบางส่วนใช้รูปแบบนี้อยู่ แต่ภาพการหาบสินค้าตระเวนไปตามชุมชนอย่างที่คนรุ่นก่อนคุ้นเคยเริ่มพบเห็นได้น้อยลงมาก

4. ช่างปะหม้อ

ในอดีตเมื่อหม้อหรือภาชนะโลหะเกิดรูรั่ว ผู้คนมักเลือกซ่อมเพื่อใช้งานต่อ ช่างปะหม้อจึงเคยเป็นอาชีพที่พบเห็นได้ตามชุมชน โดยเฉพาะช่างที่เดินทางไปตามหมู่บ้านเพื่อรับงานบัดกรี แต่เมื่อเครื่องครัวใหม่มีราคาซื้อหาได้ง่ายขึ้น การซ่อมของใช้จึงลดความนิยมลง Thai PBS NOW เคยนำเสนอเรื่อง “คุณตาบัดกรี” ช่างปะหม้อจากชัยนาท ซึ่งเป็นตัวอย่างของผู้ที่ยังยึดอาชีพดั้งเดิมนี้ไว้และสะท้อนว่าอาชีพช่างปะหม้อแบบเก่ากำลังกลายเป็นสิ่งที่พบเห็นได้ยากมาก

5. ช่างจักสานเครื่องใช้จากไม้ไผ่

ตะกร้า กระบุง กระด้ง และเครื่องจักสานต่าง ๆ เคยเป็นของใช้สำคัญของครัวเรือนไทย หลายชุมชนจึงมีผู้ที่สามารถจักสานของใช้ได้เองหรือทำเป็นอาชีพ ข้อมูลของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรสะท้อนว่าการจักสานเคยเป็นภูมิปัญญาที่ใช้ผลิตทั้งภาชนะในครัวเรือนและเครื่องมือจับปลา แต่เมื่อสินค้าพลาสติกและสินค้าอุตสาหกรรมมีราคาถูกและหาซื้อง่าย งานจักสานเพื่อใช้ในชีวิตประจำวันก็ลดลง ปัจจุบันช่างจำนวนมากจึงต้องปรับตัวไปสู่งานหัตถกรรมและสินค้าชุมชนมากขึ้น

6. ช่างปั้นหม้อดินเผา

การปั้นหม้อเคยเป็นอาชีพสำคัญของชุมชนที่มีแหล่งดินเหมาะสม เพราะหม้อดินและภาชนะดินเผาเป็นของใช้จำเป็นในครัวเรือน ข้อมูลของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรระบุว่าบางชุมชนเคยใช้การปั้นหม้อทั้งเพื่อใช้เองและขายเป็นรายได้ แต่เมื่อภาชนะสมัยใหม่เข้ามาแทนที่ อาชีพนี้จึงลดบทบาทลงและบางพื้นที่เริ่มเลือนหายไป อย่างไรก็ตาม หลายชุมชนยังคงรักษาภูมิปัญญาการปั้นหม้อไว้ในฐานะงานหัตถกรรมและสินค้าท้องถิ่น

7. ช่างทอผ้าพื้นบ้าน

ในอดีตการทอผ้าเป็นทักษะสำคัญของหลายครัวเรือน โดยเฉพาะในชนบทที่มีการทอผ้าไว้ใช้นุ่งห่ม แลกเปลี่ยน หรือจำหน่าย ข้อมูลชุมชนของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรบันทึกว่าการทอผ้าไหมเป็นอาชีพที่ถ่ายทอดจากรุ่นปู่ย่าตายายและเคยเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตชุมชน แต่เมื่อผ้าสำเร็จรูปจากโรงงานมีราคาถูกและหาซื้อได้ง่าย การทอผ้าเพื่อใช้ในชีวิตประจำวันก็ลดลง แม้ปัจจุบันงานทอยังคงมีอยู่ แต่ส่วนใหญ่กลายเป็นงานหัตถกรรมและผลิตภัณฑ์เชิงวัฒนธรรมมากขึ้น

8. ช่างทำร่มกระดาษสา

ร่มทำมือเคยเป็นของใช้ที่มีความสำคัญในบางชุมชน โดยเฉพาะภาคเหนือที่มีการนำวัสดุธรรมชาติและกระดาษสามาผลิตเป็นร่ม แต่เมื่อร่มสำเร็จรูปจากโรงงานมีราคาถูกและผลิตได้จำนวนมาก ความจำเป็นของการทำร่มแบบดั้งเดิมจึงลดลง ปัจจุบันงานทำร่มแบบเก่ายังคงเหลืออยู่ในชุมชนที่มีชื่อเสียงด้านหัตถกรรม แต่บทบาทเปลี่ยนจากของใช้ประจำวันไปสู่สินค้าเพื่อการท่องเที่ยว ของที่ระลึก และงานอนุรักษ์ภูมิปัญญา

9. ช่างทำเครื่องเขิน

เครื่องเขินเคยเป็นงานช่างฝีมือสำคัญในบางชุมชน โดยนำไม้หรือไม้ไผ่มาขึ้นรูปแล้วเคลือบด้วยยางรักเพื่อทำเป็นภาชนะและของใช้ แต่กระบวนการผลิตต้องใช้ทักษะสูง ใช้เวลานาน และอาศัยความรู้เฉพาะด้าน เมื่อสินค้าอุตสาหกรรมเข้ามาแทนที่ เครื่องเขินในฐานะของใช้ทั่วไปจึงลดบทบาทลง งานประเภทนี้ยังคงมีผู้สืบทอดในบางพื้นที่ แต่กลายเป็นงานหัตถกรรมเฉพาะทางที่พบเห็นได้น้อยกว่าสมัยก่อน และมีคุณค่าในฐานะมรดกภูมิปัญญาของชุมชน