ทำไมกินเผ็ดแล้วบางคนถึงรู้สึกฟินเหมือนลอยได้?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เคยไหม กินส้มตำ ยำ หรือก๋วยเตี๋ยวชามเผ็ดจนเหงื่อไหลเต็มหน้า น้ำตาซึม ปากร้อนเหมือนโดนไฟ แต่พอวางช้อนกลับรู้สึกโล่ง เบาสบาย และมีความสุขแปลกๆ บางคนถึงขั้นบอกว่ากำลังเคลิ้มเหมือนลอยได้ ทั้งที่ในจานมีเพียงพริกกับเครื่องปรุงธรรมดา

ตัวการหลักคือแคปไซซิน สารที่ทำให้พริกมีรสเผ็ด สารชนิดนี้ไม่ได้เพิ่มอุณหภูมิในปากจริงๆ แต่ไปจับกับตัวรับชื่อ TRPV1 ซึ่งอยู่บนปลายประสาทรับความร้อนและความเจ็บปวด ตัวรับเดียวกันนี้ทำงานตอนร่างกายสัมผัสของร้อนจัด จึงส่งสัญญาณไปยังสมองว่าในปากกำลังเจอความร้อนและการระคายเคือง

สมองจึงสั่งให้ร่างกายรับมือทันที เหงื่อออก หน้าแดง น้ำมูกไหล น้ำตาซึม หรือรู้สึกหัวใจเต้นแรงขึ้น ลักษณะเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าพริกกำลังทำให้ร่างกายร้อนจนเป็นไข้ แต่เป็นปฏิกิริยาระบายความร้อนและตอบสนองต่อสัญญาณแสบร้อนที่เส้นประสาทส่งขึ้นไป

เมื่อสมองรับรู้ว่ามีความเจ็บ ร่างกายอาจปล่อยเอนดอร์ฟิน ซึ่งเป็นสารที่ช่วยลดความรู้สึกปวดและทำให้เกิดความผ่อนคลายหลังผ่านช่วงแสบร้อนมาแล้ว จังหวะที่ความเผ็ดเริ่มลดลงจึงให้ความรู้สึกคล้ายหลุดพ้นจากความทรมาน กลายเป็นความโล่ง เบา และฟินขึ้นมาได้ โดยเฉพาะคนที่ชอบความเผ็ดหรือคุ้นกับอาหารรสจัด

ส่วนโดปามีนอาจเกี่ยวข้องกับวงจรรางวัล ความคาดหวัง และความพอใจจากการกิน แต่ไม่ควรเหมารวมว่าพริกทำให้สารนี้พุ่งแรงทุกครั้ง ความรู้สึกหลังมื้อเผ็ดขึ้นกับปริมาณแคปไซซิน ความชอบส่วนตัว ประสบการณ์เดิม อารมณ์ในตอนนั้น รวมถึงบรรยากาศที่กำลังกินด้วย ถ้าเป็นมื้ออร่อยกับคนสนิท ความสุขจากอาหารก็ยิ่งซ้อนทับกับความรู้สึกดีทางสังคม

อาการฟินหลังอาหารเผ็ดจึงไม่ใช่อาการเมาหรือการลอยตัวแบบสารเสพติด แต่เป็นส่วนผสมของสัญญาณเจ็บ การระบายความร้อน การลดปวด และความพอใจจากการเอาชนะความเผ็ด สมองเหมือนรับรู้ว่าเหตุการณ์อันตรายผ่านไปแล้ว จึงเปลี่ยนความตึงเครียดให้กลายเป็นความสบายชั่วคราว

ถึงจะชอบความรู้สึกนี้ ก็ไม่ควรเร่งกินเผ็ดเกินขีดจำกัดเพื่อไล่ตามความฟิน เพราะแคปไซซินมากเกินไปอาจทำให้ปวดท้อง แสบร้อนกลางอก คลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสียได้ คนที่มีกรดไหลย้อน ลำไส้แปรปรวน หรือโรคทางเดินอาหารควรสังเกตอาการของตัวเองเป็นพิเศษ

ถ้าเผ็ดจนแสบปาก การดื่มนม โยเกิร์ต หรือกินอาหารที่มีไขมันเล็กน้อยมักช่วยชะล้างแคปไซซินได้ดีกว่าน้ำเปล่า เพราะแคปไซซินละลายในไขมัน น้ำจึงช่วยได้จำกัด หากมีอาการหน้ามืด เป็นลม เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก อาเจียนไม่หยุด หรือปวดท้องรุนแรง ควรหยุดกินและพบแพทย์ ไม่ควรฝืนเพียงเพราะอยากได้ความเคลิ้มหลังมื้อเผ็ด