หน้าแรก ตรวจหวย เว็บบอร์ด ควิซ แชร์ลิ้ง Page อัลบั้ม คำคม Glitter เกมถอดรหัสภาพ คำนวณ การเงิน ราคาทองคำ กินอะไรดี
ข้อตกลงการใช้บริการนโยบายความเป็นส่วนตัวนโยบายเนื้อหานโยบายการสร้างรายได้About Usติดต่อเว็บไซต์แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม

ดวงจันทร์ด้านไกลไม่ได้มืดอย่างที่คิด เราแค่ไม่เคยเห็นมัน

เขียนโดย พีรพัฒน์ พีพี

ทุกคืนที่เงยหน้ามองดวงจันทร์ เราเห็นหน้าเดิมเสมอ ลายกระต่ายบนดวงจันทร์ที่คนไทยคุ้นตาอยู่ที่เดิมไม่เคยเปลี่ยน ไม่ว่าจะดูเมื่อ 10 ปีก่อนหรือคืนนี้ ทั้งที่ดวงจันทร์โคจรรอบโลกตลอดเวลา คำตอบไม่ได้อยู่ที่ดวงจันทร์หยุดนิ่ง แต่อยู่ที่มันหมุนรอบตัวเองช้าพอดีกับที่โคจรรอบโลก จนด้านที่หันมาหาเราไม่เคยเปลี่ยนเลย และด้านที่หันหนีเราไปก็มีชื่อที่ชวนเข้าใจผิดที่สุดชื่อหนึ่งของวงการดาราศาสตร์ นั่นคือ "ด้านมืดของดวงจันทร์" ทั้งที่ด้านนั้นไม่ได้มืดเลย

🌕 ดวงจันทร์หมุนรอบตัวเองจริง แต่หมุนช้าพอดีกับวงโคจร

ความเข้าใจผิดแรกที่ต้องแก้คือดวงจันทร์ไม่ได้หยุดนิ่ง มันหมุนรอบตัวเองจริง แต่ใช้เวลาหมุน 1 รอบเท่ากับโคจรรอบโลก 1 รอบพอดี คือราว 27.3 วันทั้งคู่ นักดาราศาสตร์เรียกภาวะนี้ว่า synchronous rotation หรือ tidal locking ลองนึกภาพคนเดินวนรอบโต๊ะโดยหันหน้าเข้าหาโต๊ะตลอดเวลา เดินครบรอบก็เท่ากับหันตัวครบรอบพอดี ดวงจันทร์ทำแบบนั้นกับโลก ถ้าดวงจันทร์ไม่หมุนรอบตัวเองเลย เราจะเห็นทุกด้านของมันสลับกันไปตลอดเดือน ตรงกันข้ามกับที่เห็นจริง สาเหตุที่ล็อกแบบนี้เกิดจากแรงโน้มถ่วงของโลกดึงด้านใกล้ของดวงจันทร์แรงกว่าด้านไกล ทำให้ตัวดวงจันทร์ยืดเป็นป่องน้ำขึ้นน้ำลงเล็กน้อย แรงบิดจากป่องที่เยื้องศูนย์ค่อยๆ เบรกการหมุนของดวงจันทร์ตั้งแต่ยุคแรกเริ่ม จนการหมุนช้าลงมาตรงกับวงโคจรแล้วค้างอยู่แบบนั้นมาหลายพันล้านปี และล็อกนี้ไม่ได้สมบูรณ์ 100% การโยกเยกเล็กน้อยของดวงจันทร์ที่เรียกว่า libration ทำให้บางครั้งเราเห็นขอบของด้านไกลแวบๆ สาเหตุส่วนหนึ่งคือวงโคจรของดวงจันทร์ไม่ได้เป็นวงกลมสมบูรณ์ ความเร็วโคจรจึงเปลี่ยนไปตามตำแหน่ง ในขณะที่ความเร็วหมุนรอบตัวเองเกือบคงที่ รวมแล้วมนุษย์บนโลกเห็นพื้นผิวดวงจันทร์ได้เกินครึ่งเล็กน้อยเมื่อรวมช่วงเวลาทั้งหมด ไม่ใช่แค่ครึ่งเดียวเป๊ะๆ

🌑 "ด้านมืด" เป็นชื่อที่ชวนเข้าใจผิด ด้านไกลก็มีกลางวันกลางคืน

นี่คือจุดที่ชื่อเรียกทำให้คนเข้าใจผิดกันมากที่สุด NASA ระบุไว้ชัดว่าไม่มีด้านมืดถาวรของดวงจันทร์ ด้านไกลได้รับแสงอาทิตย์เท่ากับด้านใกล้ทุกประการ ดวงจันทร์ครึ่งหนึ่งได้รับแสงอาทิตย์เสมอ อีกครึ่งหนึ่งอยู่ในเงา ด้านที่สว่างเปลี่ยนไปตามตำแหน่งโคจร เมื่อด้านใกล้ของเราเป็นคืนจันทร์ดับ ด้านไกลกำลังเป็นกลางวันเต็มดวง และเมื่อเราเห็นพระจันทร์เต็มดวง ด้านไกลกำลังมืดสนิท แต่ละจุดบนดวงจันทร์ไม่ว่าด้านใกล้หรือด้านไกลล้วนมีกลางวันและกลางคืนสลับกัน ช่วงละราว 2 สัปดาห์เหมือนกันหมด คำว่า "ด้านมืด" ที่ถูกต้องในทางวิทยาศาสตร์จึงควรแปลว่ามืดในแง่ที่เราไม่เคยเห็น ไม่ใช่ไม่มีแสง ส่วนในเพลงหรือวัฒนธรรมป็อปจะเรียกแบบนั้นต่อไปก็ไม่ผิดอะไร แต่ถ้าพูดกันด้วยข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ ชื่อที่ถูกคือ "ด้านไกล" ไม่ใช่ "ด้านมืด" ส่วนข้างขึ้นข้างแรมที่เราเห็นใช้เวลา 29.5 วัน นานกว่า 27.3 วันที่ดวงจันทร์โคจรรอบโลก เพราะโลกเคลื่อนที่รอบดวงอาทิตย์ไปด้วย ดวงจันทร์จึงต้องใช้เวลาอีก 2 วันกว่าเพื่อกลับมาอยู่มุมเดิมเทียบกับแสงอาทิตย์

☄️ ด้านไกลหน้าตาต่างกันมาก หลุมเต็มไปหมด แทบไม่มีทะเลลาวา

เมื่อมนุษย์เห็นด้านไกลครั้งแรกก็ต้องแปลกใจ เพราะมันไม่เหมือนด้านที่เราคุ้นตาเลย ด้านใกล้มีรอยด่างสีเข้มขนาดใหญ่ที่เราเรียกลายกระต่าย นั่นคือทะเลลาวาโบราณที่เรียกว่า maria ซึ่งปกคลุมด้านใกล้ราว 31% ของพื้นผิว แต่ด้านไกลแทบไม่มี maria เลย ปกคลุมเพียงราว 1% เท่านั้น แทนที่ด้วยหลุมอุกกาบาตทุกขนาดซ้อนกันแน่นเต็มไปหมด จนดูขรุขระและสว่างกว่าด้านใกล้เล็กน้อย เพราะไม่มีพื้นที่มืดของ maria มากนัก คำอธิบายที่นักวิทยาศาสตร์ยอมรับกันคือทั้งสองด้านถูกอุกกาบาตชนด้วยจำนวนใกล้เคียงกัน ไม่ใช่โลกคอยบังด้านใกล้ไว้อย่างที่หลายคนคิด แต่เปลือกของด้านใกล้บางกว่า ลาวาจากใต้เปลือกจึงไหลขึ้นมากลบหลุมจำนวนมากจนกลายเป็นที่ราบเรียบสีเข้ม ส่วนด้านไกลเปลือกหนากว่า ลาวาขึ้นมาไม่ถึง หลุมอุกกาบาตจึงอยู่ครบเหมือนเดิม และด้านไกลยังเป็นที่ตั้งของแอ่ง South Pole-Aitken หนึ่งในโครงสร้างชนกระแทกที่ใหญ่และเก่าแก่ที่สุดในระบบสุริยะ กว้างราว 2,500 กิโลเมตร เป็นรอยแผลขนาดยักษ์ที่ยังรอให้นักวิทยาศาสตร์ไปไขปริศนาต่อ ทะเลลาวาเล็กๆ ที่พอมีอยู่บนด้านไกลก็ได้รับชื่อจากผู้ค้นพบ เช่น ทะเลมอสโก (Mare Moscoviense) ที่โซเวียตตั้งชื่อตามภาพถ่ายของลูนา 3

🚀 มนุษย์เห็นด้านไกลครั้งแรกปี 1959 ลงจอดครั้งแรกปี 2019

ด้านไกลของดวงจันทร์เป็นดินแดนที่มนุษย์ไม่เคยเห็นด้วยตาเปล่ามานานนับพันปี จนกระทั่งวันที่ 7 ตุลาคม 1959 ยานลูนา 3 ของสหภาพโซเวียตบินอ้อมไปด้านหลังดวงจันทร์แล้วถ่ายภาพกลับมา 29 ภาพ ครอบคลุมด้านไกลราว 70% ภาพถ่ายด้วยฟิล์มที่ล้างอัตโนมัติบนยานแล้วส่งกลับโลกได้ 17 ภาพ ภาพที่ได้เบลอและมีสัญญาณรบกวน แต่ก็เพียงพอให้เห็นว่าด้านไกลแทบไม่มีทะเลลาวา maria และเต็มไปด้วยหลุมอุกกาบาต นับเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่มนุษย์เห็นอีกครึ่งหนึ่งของดวงจันทร์ จากนั้นต้องรออีก 60 ปีกว่าจะมีใครลงจอดที่นั่น เพราะด้านไกลหันหนีโลกตลอดเวลา สัญญาณวิทยุส่งตรงจากโลกไปไม่ถึง ยานต้องสื่อสารผ่านดาวเทียมถ่ายทอดสัญญาณที่ลอยอยู่หลังดวงจันทร์ วันที่ 3 มกราคม 2019 ยานฉางเอ๋อ 4 ของจีนทำสำเร็จเป็นยานลำแรกที่ลงจอดนุ่มบนด้านไกล ในหลุมอุกกาบาตฟอน คาร์มาน ภายในแอ่ง South Pole-Aitken แล้วปล่อยรถโรเวอร์อวี้ทู่ 2 ออกสำรวจพื้นผิว และในปี 2024 ยานฉางเอ๋อ 6 เก็บตัวอย่างดินจากด้านไกลกลับโลกได้เป็นครั้งแรก ด้านไกลจึงไม่ใช่ดินแดนที่ไม่มีใครแตะต้องอีกต่อไป และนักวิทยาศาสตร์ยังสนใจมันเป็นพิเศษอีกเหตุผลหนึ่ง ด้านไกลหันหนีคลื่นวิทยุจากโลกตลอดเวลา จึงเงียบพอจะใช้ฟังสัญญาณวิทยุจางๆ จากอวกาศลึกที่บนโลกฟังไม่ชัด

✅ สรุปที่จำไปใช้ได้

ดวงจันทร์หมุนรอบตัวเอง 1 รอบในเวลา 27.3 วัน เท่ากับโคจรรอบโลก 1 รอบพอดี จึงหันด้านเดิมมาหาโลกเสมอเพราะ tidal locking ด้านไกลได้รับแสงอาทิตย์เท่ากับด้านใกล้ มีกลางวันกลางคืนช่วงละราว 2 สัปดาห์เหมือนกัน แค่เราไม่เคยเห็น ไม่ใช่ไม่มีแสง ด้านไกลเต็มไปด้วยหลุมอุกกาบาต แทบไม่มีทะเลลาวา maria ปกคลุมเพียงราว 1% เทียบกับด้านใกล้ราว 31% มนุษย์เห็นด้านไกลครั้งแรกจากภาพถ่ายลูนา 3 ปี 1959 และลงจอดครั้งแรกด้วยฉางเอ๋อ 4 ปี 2019 ครั้งต่อไปถ้าได้ยินใครพูดถึง "ด้านมืดของดวงจันทร์" ให้รู้ไว้ว่าด้านนั้นไม่เคยมืด แค่หันหนีเราไปเท่านั้นเอง

แหล่งที่มา: NASA Science (Top Moon Questions; The Moon From the Other Side; First Photo of the Lunar Far Side); CNSA (Chang'e 4); Discover Magazine (Why We See Only One Side of the Moon's Surface); Wikipedia (Far side of the Moon)
อ้างอิง: https://science.nasa.gov/moon/top-moon-questions/
อ้างอิง: https://science.nasa.gov/resource/the-moon-from-the-other-side/
อ้างอิง: https://science.nasa.gov/resource/first-photo-of-the-lunar-far-side/
อ้างอิง: https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465719/c6805106/content.html
อ้างอิง: https://www.discovermagazine.com/why-we-see-only-one-side-of-the-moons-surface-46413
อ้างอิง: https://en.wikipedia.org/wiki/Far_side_(Moon)
⚠ แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม 
พีรพัฒน์ พีพี's profile
มีผู้เข้าชมแล้ว 1 ครั้ง
เขียนโดย พีรพัฒน์ พีพี
เขียนบทความเกร็ดความรู้ เรื่องเล่า และ fact-check บน Postjung เน้นเช็กข้อเท็จจริงจากแหล่งทางการก่อนเผยแพร่ทุกครั้ง
เป็นกำลังใจให้เจ้าของกระทู้โดยการ VOTE และ SHARE
Hot Topic ที่น่าสนใจอื่นๆ
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5สูตรคำนวณหาแนวทาง งวด 1/12/69ทำความรู้จัก "เอิญ วัดใหญ่" เจ้าพ่อคลังศัพท์ขวัญใจเจน Z เปิดลายแทงวลีฮิตติดเทรนด์ต้นไม้กลายเป็นหิน (Petrified Wood) ขนาดมหึมา อยู่ที่ไหนเรามีคำตอบมาให้คุณแล้วย้อนรอยวิถีคนเดินทางไกลในสยามเมื่อ 300 ปีก่อน ไร้โรงแรม-ร้านอาหาร กินและนอนกันอย่างไรทำไมสัตว์ทะเลทรายส่วนใหญ่จึงออกหากินตอนกลางคืน?เด็กชายวัย 11 ปี เหวี่ยงเบ็ดคันใหม่ครั้งแรก กลับได้ปลากระเบนยักษ์หนักเกือบ 100 กิโลกรัม!รวมเลขสัตว์นำโชค วันที่ 1 ธันวาคม 2569ทำไม ตะแกรงปิ้งย่างบาร์บีคิว ถึงต้องวางเส้นลวดเหล็กเรียงขนานกันแทนการสานเป็นตาข่าย?เลขเด็ด เลขมาเเรง เลขดัง ชุดที่ 12 งวดวันที่ 1 ธันวาคม 2569ทำไม ถุงมือยางทางการแพทย์ ถึงต้องม้วนขอบข้อมือให้เป็นวงแหวนหนาขึ้นมา?
ดู Hot Topic ทั้งหมด
กระทู้อื่นๆในบอร์ด สาระ เกร็ดน่ารู้
ลูกบิดประตูทองเหลืองช่วยลดเชื้อโรคได้อย่างไร และทำไมยังต้องทำความสะอาดตัวเลขใต้ขวดและกล่องพลาสติกบอกชนิดวัสดุ ไม่ใช่ระดับความปลอดภัยในการใช้ซ้ำทำไม "กระจกหน้ากากดำน้ำ" ถึงต้องทำช่องจมูกยื่นนูนออกมาครอบจมูกไว้ด้วย?นักรีดพิษงู! อาชีพเสี่ยงตาย เบื้องหลังเซรุ่มช่วยชีวิต
ตั้งกระทู้ใหม่