ความลับของ "ภาพถ่ายหลอนๆ" ทำไมคนโบราณต้องถ่ายรูปคู่กับศพ?

ยามเปิดกรุรูปภาพโบราณในยุควิกตอเรีย (ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19) หลายคนอาจเคยสะดุ้งกับภาพถ่ายขาวดำของคนสมัยก่อนที่ยืนนิ่งแววตาสูญเสียความรู้สึก หรือภาพเด็กน้อยนอนหลับอยู่บนเบาะที่ดูงดงามราวกับเทพนิยาย แต่เมื่อเพ่งมองอย่างละเอียด กลับพบความลับอันชวนขนลุกว่า บุคคลในภาพเหล่านั้น "ไม่มีชีวิตอยู่แล้ว" ปรากฏการณ์นี้คือธรรมเนียมการถ่ายภาพคนตายที่เรียกว่า Post-Mortem Photography (หรือ Memento Mori) ซึ่งฟังดูสยดสยองในสายตาคนยุคปัจจุบัน แต่กลับเป็นประเพณีอันลึกซึ้งและเต็มไปด้วยความรักของคนในยุคนั้น

ในยุควิกตอเรีย เทคโนโลยีการถ่ายภาพเพิ่งถูกคิดค้นขึ้นและมีราคาแพงมหาศาล ภาพถ่ายหนึ่งภาพคือสิ่งหรูหราที่ชนชั้นกลางหรือคนธรรมดาทั่วไปไม่อาจไขว่คว้าได้ตลอดช่วงชีวิต ประกอบกับวิทยาการทางการแพทย์ในยุคนั้นยังไม่เจริญ อัตราการเสียชีวิตของเด็กเล็กจากโรคระบาดจึงสูงลิ่ว ครอบครัวส่วนใหญ่จึงไม่เคยมีโอกาสได้ถ่ายภาพเก็บไว้เป็นความทรงจำเลยแม้แต่ภาพเดียว ยามเมื่อบุคคลอันเป็นที่รัก ไม่ว่าจะเป็นลูกน้อยหรือคู่ชีวิต ต้องมาจากไปอย่างกะทันหัน ช่วงเวลาก่อนการนำร่างไปฝังใต้ผืนดิน จึงเป็น "โอกาสเดียวและโอกาสสุดท้าย" ที่ครอบครัวจะได้บันทึกเงาร่างและใบหน้าของคนที่รักเอาไว้ตลอดกาล

การถ่ายภาพคนตายในยุคนั้นถูกจัดฉากอย่างประดิดประดอย ช่างภาพจะใช้เทคนิคพิเศษเพื่อทำให้ร่างไร้วิญญาณดูเหมือนยังมีชีวิตมากที่สุด ตั้งแต่การจัดท่าทางให้เหมือนกำลังนอนหลับอย่างสงบ การใช้อุปกรณ์เหล็กยึดหลังและคอเพื่อดึงร่างให้ยืนขึ้น แต่งแต่งแต้มสีแดงลงบนพวงแก้มของภาพขาวดำ หรือแม้กระทั่งการเขียนสีลงบนเปลือกตาของศพเพื่อให้ดูเหมือนตากำลังเปิดอยู่ ครอบครัวจะแต่งตัวด้วยชุดที่ดีที่สุด และมายืนโพสท่าถ่ายรูปเคียงข้างศพของลูกหรือญาติพี่น้องอย่างแนบชิด โดยไม่มีท่าทีหวาดกลัว

ภาพถ่าย Memento Mori จึงไม่ใช่เรื่องของความพิเรนทร์หรือความหลงใหลในความตาย แต่คือสัญลักษณ์แห่งความอาลัยอาวรณ์ขั้นสุด เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจชิ้นสุดท้ายที่ช่วยยืนยันว่า บุคคลอันเป็นที่รักเคยมีตัวตนอยู่จริงบนโลกใบนี้ ก่อนที่กาลเวลาและร่างในตลับภาพจะถูกกลืนหายไปตลอดกาล