กลิ่นรอบคอเกิดจากเหงื่อ ไขมัน และจุลินทรีย์บนผิวหนัง

กลิ่นสาบบาง ๆ ที่ลอยขึ้นมาตอนใช้มือปาดเหงื่อรอบคอหรือหลังใบหู ไม่ได้แปลว่าร่างกายสกปรกเสมอไป กลิ่นแบบนี้เป็นผลจากของเหลว ไขมัน เซลล์ผิว และจุลินทรีย์บนผิวหนังมารวมกันในพื้นที่เล็ก ๆ โดยมีอุณหภูมิ ความชื้น และเส้นขนช่วยกักกลิ่นไว้ พอมือไปสัมผัสแล้วพาโมเลกุลกลิ่นขึ้นมาใกล้จมูก สมองจึงรับรู้ได้ชัดกว่าตอนนั่งอยู่เฉย ๆ

บริเวณหลังใบหูมีต่อมไขมันอยู่หนาแน่นพอสมควร ต่อมชนิดนี้ปล่อยซีบัมหรือไขมันเคลือบผิวออกมา เพื่อช่วยลดการสูญเสียน้ำและปกป้องผิว ไขมันเหล่านี้ประกอบด้วยสารหลายกลุ่ม ทั้งไตรกลีเซอไรด์ แวกซ์เอสเทอร์ สควาลีน และกรดไขมัน เมื่อซีบัมค้างอยู่ตามรอยพับ โคนเส้นผม หรือซอกหลังใบหู สารบางส่วนจะเปลี่ยนสภาพจากอากาศ แสง และเอนไซม์ของจุลินทรีย์ กลิ่นอ่อน ๆ จึงค่อย ๆ ชัดขึ้นเป็นกลิ่นมัน กลิ่นเปรี้ยว หรือกลิ่นสาบเฉพาะตัว

รอบคอมีต่อมเหงื่อชนิดเอคครีนทำงานอยู่มาก เหงื่อจากต่อมนี้มีน้ำ เกลือแร่ และสารละลายปริมาณเล็กน้อย หน้าที่หลักคือช่วยระบายความร้อน เหงื่อสด ๆ มักมีกลิ่นน้อยมาก แต่พอค้างบนผิวหนัง แบคทีเรียประจำถิ่นจะย่อยสารอินทรีย์บางชนิด แล้วสร้างโมเลกุลระเหยง่ายออกมา กลุ่มกรดไขมันสายสั้นและสารกำมะถันบางชนิดมีส่วนให้เกิดกลิ่นเปรี้ยว กลิ่นคาว หรือกลิ่นฉุนแบบที่คุ้นเคยจากเสื้อผ้าที่ชื้นนาน ๆ

ต่อมอะโพไครน์มักถูกพูดถึงเวลาคุยเรื่องกลิ่นกาย แต่ตำแหน่งที่มีความหนาแน่นสูงสุดของต่อมชนิดนี้อยู่แถวรักแร้และขาหนีบ ต่อมอะโพไครน์เริ่มทำงานเด่นขึ้นหลังวัยแรกรุ่น และตอบสนองต่อความเครียด ความกลัว ความเจ็บปวด การออกแรง หรืออารมณ์ตื่นเต้น เหงื่อจากต่อมนี้มีไขมันและโปรตีนมากกว่าเหงื่อเอคครีน ตอนเพิ่งออกจากต่อมยังไม่มีกลิ่นแรง จุลินทรีย์บนผิวต้องเปลี่ยนสารตั้งต้นเหล่านี้เสียก่อน กลิ่นจึงปรากฏขึ้น

เพราะฉะนั้น กลิ่นรอบคอและหลังใบหูไม่ได้มาจากต่อมอะโพไครน์เพียงอย่างเดียว ต่อมไขมัน เหงื่อเอคครีน แบคทีเรีย เชื้อรา เซลล์ผิวที่หลุดลอก เส้นผม และผลิตภัณฑ์ที่ทาผิว ล้วนมีส่วนผสมกลิ่นกันคนละชั้น บางคนมีกลิ่นมันชัด บางคนออกเปรี้ยว บางคนมีกลิ่นคล้ายเหล็กหรือกลิ่นอับ แม้ใช้สบู่ชนิดเดียวกัน ความแตกต่างมาจากพันธุกรรม อาหาร ฮอร์โมน อายุ สภาพอากาศ เสื้อผ้า และชนิดของจุลินทรีย์ที่อาศัยบนผิว

ยีน ABCC11 เป็นตัวอย่างหนึ่งที่ช่วยอธิบายความแตกต่างของกลิ่นกายและลักษณะขี้หู ยีนนี้เกี่ยวข้องกับการปล่อยสารตั้งต้นของกลิ่นบริเวณรักแร้ คนบางกลุ่มมีแบบแปรพันธุกรรมที่ทำให้สารตั้งต้นดังกล่าวออกมาน้อย จึงมีกลิ่นรักแร้อ่อนกว่าและมักมีขี้หูแห้ง ส่วนคนที่มีอีกแบบหนึ่งอาจมีกลิ่นชัดกว่า เรื่องนี้ไม่ได้ใช้ตัดสินความสะอาดของใคร แต่สะท้อนว่าร่างกายแต่ละคนมีเคมีผิวและระบบขับสารไม่เหมือนกัน

แล้วกลิ่นเหล่านี้เป็นฟีโรโมนเพื่อดึงดูดทางเพศจริงหรือไม่ คำว่า “ฟีโรโมน” ในชีววิทยาหมายถึงสารเคมีที่สิ่งมีชีวิตปล่อยออกมาแล้วส่งผลต่อสมาชิกชนิดเดียวกันอย่างจำเพาะ เช่น กระตุ้นพฤติกรรมหรือเปลี่ยนการตอบสนองทางสรีรวิทยาในสัตว์หลายชนิด สำหรับมนุษย์ นักวิจัยพบว่ากลิ่นกายอาจมีข้อมูลเกี่ยวกับความคุ้นเคย อารมณ์ สุขภาพ หรือความแตกต่างระหว่างแต่ละคน และกลิ่นยังมีผลต่อความรู้สึกชอบไม่ชอบได้ แต่ยังไม่มีหลักฐานหนักแน่นพอจะยืนยันว่ามนุษย์มีฟีโรโมนทางเพศตัวเดียวที่ทำหน้าที่เหมือนสวิตช์ดึงดูดคู่โดยอัตโนมัติ

ความรู้สึกว่ากลิ่นของใครบางคน “น่าดึงดูด” จึงน่าจะเกิดจากหลายองค์ประกอบรวมกัน ทั้งความทรงจำ ประสบการณ์ส่วนตัว ความใกล้ชิด ฮอร์โมน บริบทของสถานการณ์ และการตีความของสมอง กลิ่นธรรมชาติอาจช่วยให้จำคนคุ้นเคยได้ หรือทำให้รู้สึกอบอุ่นเมื่อเชื่อมโยงกับคนที่ไว้ใจ แต่การอธิบายว่ากลิ่นหลังใบหูทุกคนเป็นฟีโรโมนที่บรรพบุรุษใช้ดึงดูดทางเพศ ย่อมเกินกว่าหลักฐานที่มีอยู่

ความแรงของกลิ่นยังเปลี่ยนตามอากาศร้อนชื้นแบบบ้านเรา เหงื่อระเหยช้าลง เสื้อคอปิดกักไอชื้นไว้ และหมวกหรือผมยาวอาจทำให้หลังใบหูแห้งยาก หลังออกกำลังกายหรือเดินกลางแดด กลิ่นจึงชัดขึ้นเป็นพิเศษ หากใช้ปลายนิ้วถูบริเวณนั้น น้ำมันจากผิวจะติดมือและพาโมเลกุลกลิ่นออกมาใกล้จมูก ทำให้รู้สึกว่ากลิ่นแรงขึ้นทันที ทั้งที่ปริมาณเหงื่อไม่ได้เพิ่มมากในช่วงเวลานั้น

การดูแลทำได้ง่าย เริ่มจากล้างรอบคอและหลังใบหูด้วยผลิตภัณฑ์อ่อนโยน ล้างคราบเหงื่อและครีมกันแดดให้หมด แล้วซับให้แห้งโดยเฉพาะรอยพับ ไม่จำเป็นต้องขัดแรงหรือใช้น้ำหอมกลบกลิ่นหลายชั้น เพราะผิวระคายเคืองอาจทำให้คัน แสบ และเสียสมดุลของจุลินทรีย์มากขึ้น เสื้อผ้าที่เปียกเหงื่อควรเปลี่ยนเร็ว ผ้าเช็ดตัวควรตากให้แห้ง และปลอกหมอนควรซักสม่ำเสมอ

ถ้ากลิ่นเปลี่ยนฉับพลันและแรงผิดปกติ พร้อมมีผื่น คัน แดง เจ็บ ตุ่มหนอง น้ำเหลือง หรือแผล ควรให้แพทย์ตรวจ เพราะอาจเกี่ยวกับผิวหนังอักเสบ การติดเชื้อ หรือโรคบางชนิด กลิ่นรอบคอในวันที่อากาศร้อนมักเป็นเรื่องปกติของเคมีบนผิว ไม่ใช่หลักฐานว่าขาดสุขอนามัย และยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันเรื่องฟีโรโมนทางเพศ การมองกลิ่นกายตามกลไกจริงช่วยให้ดูแลผิวได้พอดี ไม่หลงเชื่อคำโฆษณา และไม่ต้องรู้สึกอายกับสิ่งที่ร่างกายสร้างขึ้นตามธรรมชาติ