เหรียญเก่าที่เลิกผลิตแล้วหายไปไหน? ทำไมบางชนิดแทบไม่เห็นในชีวิตประจำวัน

หลายคนอาจเคยเก็บเหรียญเก่าไว้ในกระปุก หรือเคยเจอเหรียญที่มีหน้าตาไม่เหมือนเหรียญที่ใช้กันในปัจจุบัน จนเกิดคำถามว่า เมื่อเหรียญบางชนิดเลิกผลิตแล้ว เหรียญเหล่านั้นหายไปไหน และยังสามารถนำมาใช้ซื้อของได้อยู่หรือไม่

ความจริงคือ การเลิกผลิตไม่ได้หมายความว่าเหรียญจะหายไปจากระบบทันที เหรียญที่ผลิตออกมาแล้วสามารถหมุนเวียนอยู่กับประชาชนได้อีกหลายปี บางส่วนถูกเก็บไว้ในกระปุกสะสม บางส่วนถูกนำไปแลกคืนกับหน่วยงานของรัฐ ขณะที่เหรียญที่ชำรุดก็จะถูกนำออกจากระบบ

กรมธนารักษ์มีข้อมูลการ จ่ายแลกและรับคืนเหรียญกษาปณ์หมุนเวียน แสดงให้เห็นว่าเหรียญจำนวนหนึ่งถูกนำกลับคืนเข้าสู่ระบบอย่างต่อเนื่อง โดยในข้อมูลเดือนเมษายน 2568 มีการรับคืนเหรียญ 10 บาท 5 บาท 2 บาท 1 บาท 50 สตางค์ และ 25 สตางค์ ขณะที่เหรียญ 10 สตางค์ 5 สตางค์ และ 1 สตางค์ไม่มีรายการจ่ายแลกหรือรับคืนในเดือนดังกล่าว 

สาเหตุที่เหรียญบางชนิดแทบไม่เห็นในชีวิตประจำวัน ยังเกี่ยวข้องกับ มูลค่าที่ต่ำลงเมื่อเทียบกับราคาสินค้า ปัจจุบันเหรียญ 10 สตางค์ 5 สตางค์ และ 1 สตางค์ยังมีสถานะเป็นชนิดราคาในระบบเหรียญกษาปณ์ แต่กรมธนารักษ์ระบุว่าใช้ในทางบัญชีเป็นหลัก ขณะที่เหรียญที่ใช้หมุนเวียนทั่วไปมีตั้งแต่ 25 สตางค์ขึ้นไป 

เหรียญบางรุ่นยังถูกยกเลิกเพราะเหตุผลด้านการใช้งาน เช่น เหรียญ 5 บาทรุ่นเก่าที่ผลิตในปี พ.ศ. 2515 มีรูปทรงเก้าเหลี่ยม และถูกยกเลิกเนื่องจากมีการปลอมแปลงจำนวนมาก ก่อนจะมีการผลิตเหรียญ 5 บาทรูปแบบใหม่ออกมาในเวลาต่อมา 

แล้วเหรียญที่ถูกถอนออกจากระบบไปอยู่ที่ไหน? ส่วนหนึ่งสามารถถูกนำกลับมา หลอมและนำโลหะไปใช้ประโยชน์ใหม่ โดยกรมธนารักษ์มีการดำเนินการขายทอดตลาดเหรียญกษาปณ์ถอนคืนและเหรียญกษาปณ์ชำรุดในลักษณะวัสดุโลหะด้วย 

แต่เหรียญเก่าบางส่วนกลับมีเส้นทางที่แตกต่างออกไป เพราะถูกเก็บไว้เป็น ของสะสมหรือหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เหรียญบางรุ่นมีอายุเป็นร้อยปีและมีคุณค่ามากกว่าราคาที่ระบุอยู่บนเหรียญ กรมธนารักษ์เองมีฐานข้อมูลเหรียญโบราณและราคาประเมินทรัพย์สินบางประเภท เช่น เหรียญในสมัยรัชกาลที่ 5 และเหรียญรุ่นเก่าอื่น ๆ 

ดังนั้น เหรียญเก่าที่เราแทบไม่เห็นไม่ได้หมายความว่าหายไปทั้งหมด บางเหรียญ ยังอยู่ในบ้านของนักสะสม บางส่วนถูกนำกลับคืน บางส่วนถูกคัดออกจากระบบ และบางส่วนกลายเป็นวัตถุทางประวัติศาสตร์

สิ่งที่เคยเป็นเพียงเงินเหรียญเล็ก ๆ สำหรับซื้อของในชีวิตประจำวัน เมื่อเวลาผ่านไปจึงอาจกลายเป็นของสะสมที่บอกเล่าเรื่องราวของเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และสังคมไทยในแต่ละยุคได้อย่างน่าสนใจ