นักโทษคดีร้ายแรงทำไมถึงมีโอกาสลดโทษและออกมาสร้างความวุ่นวาย? เปิดระบบของกรมราชทัณฑ์ที่คนทั่วไปควรรู้

คำถามว่า “นักโทษคดีร้ายแรงทำไมถึงมีโอกาสออกจากเรือนจำก่อนครบกำหนด?” กลายเป็นประเด็นที่สังคมตั้งคำถามอยู่เป็นระยะ โดยเฉพาะเมื่อมีข่าวผู้พ้นโทษกลับมาก่อเหตุซ้ำ แต่ในทางกฎหมายต้องแยกให้ชัดว่า การลดวันต้องโทษ การพักการลงโทษ และการอภัยโทษ เป็นคนละกระบวนการ และไม่ได้หมายความว่านักโทษทุกคนจะได้รับสิทธิโดยอัตโนมัติ

ตามพระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2560 ระบบราชทัณฑ์ไม่ได้มีหน้าที่เพียงควบคุมผู้ต้องขัง แต่ยังมีภารกิจด้านการแก้ไขและพัฒนาพฤตินิสัย เพื่อให้ผู้ต้องขังสามารถกลับคืนสู่สังคมได้ กฎหมายจึงเปิดช่องให้ผู้ต้องขังที่เข้าเกณฑ์ได้รับประโยชน์บางอย่าง เช่น การลดวันต้องโทษจำคุก ภายใต้หลักเกณฑ์ที่กำหนด 

การลดวันต้องโทษไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะผู้ต้องขัง “ติดคุกมานาน” แต่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมและการปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ของราชทัณฑ์ โดยมีคณะกรรมการและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องพิจารณา ไม่ใช่เจ้าหน้าที่คนใดคนหนึ่งสามารถตัดสินใจปล่อยตัวได้ตามใจ 

อีกระบบหนึ่งคือ การพักการลงโทษ ซึ่งเป็นการปล่อยผู้ต้องขังออกจากเรือนจำก่อนครบกำหนดภายใต้เงื่อนไขและการควบคุมดูแล ไม่ใช่การยกเลิกความผิดหรือประกาศว่าผู้ต้องขังพ้นจากความผิดเดิม กรมราชทัณฑ์ยังมีคณะกรรมการที่ทำหน้าที่พิจารณาเรื่องการพักการลงโทษโดยเฉพาะ 

ส่วน การอภัยโทษ เป็นอีกกระบวนการหนึ่งที่แตกต่างออกไป โดยเมื่อมีการพระราชทานอภัยโทษหรือมีการลดโทษ จะต้องถือกำหนดโทษตามหมายแจ้งโทษฉบับใหม่ตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง 

ประเด็นสำคัญคือ “คดีร้ายแรง” ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีทางได้รับประโยชน์ตามกฎหมายเลยทุกกรณี แต่ผู้ต้องขังบางประเภทอาจมีข้อจำกัดหรือเงื่อนไขที่เข้มงวดกว่า โดยเฉพาะกลุ่มคดีที่กรมราชทัณฑ์กำหนดให้ต้องพิจารณาเป็นพิเศษ เอกสารของกรมราชทัณฑ์เองระบุว่าการพิจารณาเกี่ยวข้องกับกลุ่มนักโทษในคดีความผิดเกี่ยวกับเพศและคดียาเสพติดด้วย 

เหตุผลที่ระบบมีช่องทางเหล่านี้ก็เพราะแนวคิดของราชทัณฑ์สมัยใหม่ไม่ได้มองว่าการจำคุกมีเป้าหมายเพียง “ขังให้ครบวัน” แต่ต้องการให้ผู้ต้องขังได้รับการปรับพฤติกรรม ฝึกอาชีพ การศึกษา และเตรียมความพร้อมก่อนกลับเข้าสู่สังคม กรมราชทัณฑ์ระบุเรื่องการลดวันต้องโทษและการพักการลงโทษไว้เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการพัฒนาพฤตินิสัยและการลดโอกาสกระทำผิดซ้ำ 

อย่างไรก็ตาม จุดที่สังคมตั้งคำถามอย่างมีเหตุผลคือ เมื่อผู้ต้องขังได้รับการปล่อยตัวแล้ว ระบบติดตามและควบคุมหลังพ้นเรือนจำมีประสิทธิภาพเพียงใด เพราะการลดโทษไม่ได้รับประกันว่าบุคคลนั้นจะไม่กลับไปก่อเหตุซ้ำ กรมราชทัณฑ์จึงมีมาตรการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อย รวมถึงการปล่อยตัวตามเงื่อนไขในกรณีที่เข้าเกณฑ์

ข้อมูลล่าสุดของกรมราชทัณฑ์ยังแสดงให้เห็นว่าระบบราชทัณฑ์มีผู้ต้องขังจำนวนมาก โดยสถิติที่เผยแพร่ล่าสุดมีผู้ต้องราชทัณฑ์รวมกว่า 320,000 คน ทำให้การบริหารจัดการผู้ต้องขัง การจำแนกประเภท และการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยเป็นภารกิจขนาดใหญ่มาก 

ดังนั้น คำถามว่า “ทำไมคนคดีร้ายแรงถึงออกมาก่อเหตุได้อีก?” ไม่ควรสรุปง่าย ๆ ว่าเป็นเพราะ “กรมราชทัณฑ์ปล่อยตัวง่าย” แต่ควรมองทั้งกระบวนการ ตั้งแต่การจำแนกผู้ต้องขัง การลดวันต้องโทษ การพักการลงโทษ การอภัยโทษ ไปจนถึงระบบติดตามหลังพ้นเรือนจำ เพราะหากขั้นตอนใดมีช่องโหว่ ผลกระทบสุดท้ายไม่ได้เกิดกับระบบราชทัณฑ์เพียงอย่างเดียว แต่กระทบต่อ ความปลอดภัยของประชาชนโดยตรง