รองเท้าเก็บไว้นานแล้วพื้นแตกร่วน ทั้งที่แทบไม่ได้ใส่: บางครั้ง “ไม่ใช้” ก็ไม่ได้แปลว่าไม่เสื่อม

รองเท้าบางคู่ซื้อมาแล้วใส่ไม่กี่ครั้ง จากนั้นก็เก็บไว้ในกล่องหรือบนชั้นอย่างดี ผ่านไปนาน ๆ พอหยิบกลับมาใช้อีกที กลับพบว่าพื้นเริ่มแตกร้าว มีเศษร่วงออกมา หรือหนักกว่านั้นคือพื้นแยกออกจากตัวรองเท้า

ฟังดูแปลก เพราะถ้าแทบไม่ได้เดิน พื้นก็น่าจะยังใหม่อยู่ไม่ใช่หรือ?

คำตอบคือ “การสึกจากการเดิน” กับ “การเสื่อมของวัสดุตามเวลา” เป็นคนละเรื่องกัน และในรองเท้าบางประเภท ตัวการสำคัญอาจอยู่ที่วัสดุที่เรียกว่า Polyurethane หรือ PU

PU คืออะไร แล้วทำไมถึงนิยมใช้ในรองเท้า?

Polyurethane หรือ PU เป็นวัสดุที่ถูกนำมาใช้กับพื้นหรือพื้นชั้นกลางของรองเท้าหลายประเภท เพราะสามารถทำให้มีน้ำหนักไม่มาก มีความยืดหยุ่น และช่วยรองรับแรงกระแทกได้ดี

แต่ต้องเน้นก่อนว่า ไม่ได้หมายความว่ารองเท้าทุกคู่ใช้ PU รองเท้าบางรุ่นอาจใช้ยาง EVA TPU หรือวัสดุชนิดอื่น รวมถึงอาจใช้วัสดุหลายชนิดประกอบกันในพื้นเดียว ดังนั้นอาการพื้นร่วนจึงไม่ควรถูกเหมารวมว่าเกิดจากสาเหตุเดียวทั้งหมด

สิ่งที่เกิดขึ้นเรียกว่า “Hydrolysis”

สำหรับ PU บางสูตร ปัญหาหนึ่งที่เกิดขึ้นได้เมื่อวัสดุมีอายุมากขึ้นคือ hydrolysis หรือการเสื่อมที่เกี่ยวข้องกับน้ำและความชื้น

อธิบายแบบไม่ต้องเปิดตำราเคมี คือ แม้รองเท้าจะวางอยู่เฉย ๆ ไอน้ำที่อยู่ในอากาศก็ยังมีโอกาสเข้าไปเกี่ยวข้องกับการเสื่อมของโครงสร้างพอลิเมอร์ เมื่อกระบวนการนี้ดำเนินต่อเนื่องเป็นเวลานาน คุณสมบัติทางกายภาพของ PU อาจลดลง จนวัสดุเริ่มแข็ง เปราะ แตก หรือร่วนได้

Safety Jogger อธิบายว่า hydrolysis ของ PU สามารถเกิดขึ้นได้ในช่วงเวลาหลายปี แม้รองเท้าจะอยู่ระหว่างการเก็บ และสภาพอากาศที่ร้อนหรือมีความชื้นสูงสามารถเร่งกระบวนการนี้ได้ ส่วน LOWA ก็ระบุถึงการเสื่อมตามธรรมชาติของพื้นกลาง PU ที่อาจเกิดขึ้นเมื่อเก็บรองเท้าไว้นานโดยไม่ได้ใช้งาน

จุดนี้จึงอธิบายภาพที่หลายคนเคยเจอได้ดีว่า ตัวรองเท้าด้านบนยังดูใหม่ แต่พื้นกลับเป็นส่วนที่พังก่อน

ทำไม “เก็บอย่างดี” ถึงยังเกิดขึ้นได้?

เพราะคำว่าเก็บอย่างดีในความหมายของเรา อาจหมายถึงไม่โดนฝุ่น ไม่โดนน้ำ และไม่มีใครหยิบไปใช้ แต่สำหรับวัสดุแล้ว ยังมีเรื่องของ เวลา อุณหภูมิ ความชื้น และสภาพอากาศในบริเวณที่เก็บ เข้ามาเกี่ยวข้อง

ตัวอย่างเช่น ตู้หรือกล่องที่ดูปิดมิดชิด ไม่ได้แปลว่าภายในไม่มีความชื้นเสมอไป โดยเฉพาะในสภาพอากาศร้อนชื้น หากเก็บรองเท้าที่ยังมีความชื้นอยู่ในพื้นที่อับ การเสื่อมของวัสดุบางชนิดก็อาจเกิดเร็วขึ้นได้

ผู้ผลิตอย่าง Hanwag ยังอธิบาย hydrolysis ว่าเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเสื่อมตามธรรมชาติของพื้นชั้นกลาง และแนะนำให้เก็บรองเท้าในบริเวณแห้ง มีอากาศถ่ายเท และหลีกเลี่ยงบริเวณที่ร้อนจัด

อย่างไรก็ตาม การดูแลเหล่านี้เป็นเพียงการช่วยลดปัจจัยเร่ง ไม่ใช่การรับประกันว่าพื้น PU จะไม่มีวันเสื่อม เพราะสูตรวัสดุ โครงสร้างพื้น อายุ และสภาพการเก็บของรองเท้าแต่ละคู่ไม่เหมือนกัน

ถ้าพื้นเริ่มร่วนแล้ว อย่าดูแค่ความสวย

อาการที่ควรสังเกต ได้แก่ พื้นมีรอยแตกผิดปกติ เนื้อวัสดุเริ่มเป็นผงหรือหลุดออกมาเป็นชิ้น พื้นชั้นกลางยุบหรือเปราะ รวมถึงพื้นรองเท้าเริ่มแยกออกจากส่วนอื่นของรองเท้า

ตรงนี้ไม่ใช่แค่ปัญหาว่า “รองเท้าดูเก่า” เพราะพื้นเป็นส่วนที่ต้องรับน้ำหนักและช่วยให้เรายืนหรือเดินได้มั่นคง หากโครงสร้างเริ่มเสียสภาพแล้ว การฝืนใส่อาจทำให้พื้นแตกหรือหลุดมากขึ้นระหว่างเดินได้

ถ้าพื้นร่วน แตก หรือแยกตัวจนไม่มั่นคง ไม่ควรแก้แบบชั่วคราวแล้วนำกลับไปเดินใช้งานทันที ทางปลอดภัยกว่าคือหยุดใช้และให้ร้านซ่อมรองเท้าหรือผู้ผลิตประเมินว่าสามารถเปลี่ยนพื้นหรือซ่อมอย่างเหมาะสมได้หรือไม่

แล้วรองเท้าที่เก็บไว้นานควรทำอย่างไร?

ก่อนหยิบรองเท้าที่ไม่ได้ใช้นานหลายปีมาใส่ทันที ลองตรวจพื้นรอบ ๆ คู่ก่อน ใช้นิ้วกดเบา ๆ ดูว่ามีรอยแตก ความเปราะ หรือส่วนที่เริ่มหลุดหรือไม่ โดยเฉพาะรองเท้าที่มีพื้นชั้นกลางหนาและไม่ทราบว่าวัสดุเป็นอะไร

ส่วนการเก็บ ควรยึดคำแนะนำของผู้ผลิตรองเท้ารุ่นนั้นเป็นหลัก โดยทั่วไปการเก็บในบริเวณแห้ง อากาศถ่ายเท ไม่ร้อนจัด และทำให้รองเท้าแห้งก่อนเก็บ เป็นแนวทางที่ผู้ผลิตหลายรายแนะนำ

เรื่องนี้จึงมีมุมที่น่าสนใจอยู่ตรงที่ ของที่ไม่ได้ใช้ก็ยังมีอายุของวัสดุ รองเท้าอาจดูใหม่จากภายนอกเพราะไม่มีรอยเดิน แต่สิ่งที่เกิดขึ้นภายในพื้นรองเท้าอาจเดินหน้าต่อไปตามเวลาโดยที่เราไม่ทันสังเกต

ครั้งต่อไปถ้ามีรองเท้าคู่เก่าที่เก็บไว้นาน อย่าเพิ่งดูแค่ว่าหนังหรือผ้ายังสวยหรือไม่ ลองพลิกดูพื้นด้วย เพราะบางครั้งส่วนที่ดูเงียบที่สุด อาจเป็นส่วนที่เปลี่ยนไปมากที่สุดแล้ว

ที่บ้านใครเคยเจอแบบนี้บ้างครับ? รองเท้ายังดูใหม่ แต่พอหยิบออกมาใส่ พื้นกลับแตกหรือร่วนเสียก่อน

หมายเหตุ: บทความนี้กล่าวถึงการเสื่อมของ PU ในรองเท้าบางประเภทเท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าพื้นรองเท้าทุกชนิดหรือรองเท้าทุกรุ่นจะเกิดอาการเดียวกัน