โอคุโนะชิมะเกาะกระต่ายของญี่ปุ่นที่ซ่อนอดีตโรงงานอาวุธเคมีไว้ใต้ภาพแสนน่ารัก

เกาะที่วันนี้เต็มไปด้วยกระต่าย เคยมีอดีตที่ต่างจากภาพตรงหน้าแทบคนละโลก

ถ้าเดินทางไปยัง เกาะโอคุโนะชิมะ ในจังหวัดฮิโรชิมะ ประเทศญี่ปุ่น ภาพแรกที่เจออาจทำให้รู้สึกเหมือนหลุดเข้าไปในอาณาจักรกระต่าย เพราะตามสนามหญ้า ทางเดิน และพื้นที่รอบเกาะมีกระต่ายจำนวนมากออกมาเดินเล่นอย่างอิสระ บางตัวคุ้นเคยกับนักท่องเที่ยวจนวิ่งเข้ามาหาเมื่อเห็นอาหาร ภาพเหล่านี้ทำให้โอคุโนะชิมะมีชื่อเล่นที่รู้จักกันแพร่หลายว่า เกาะกระต่าย

แต่เรื่องน่าสนใจจริงๆ ไม่ได้อยู่แค่จำนวนกระต่าย

โอคุโนะชิมะเป็นเกาะขนาดเล็กในทะเลเซโตะใน และอดีตของเกาะกลับหนักอึ้งกว่าบรรยากาศน่ารักในปัจจุบัน ช่วงก่อนและระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง ญี่ปุ่นใช้พื้นที่บนเกาะแห่งนี้ผลิตอาวุธเคมี โดยเฉพาะก๊าซพิษ ภายใต้ระบบที่มีการควบคุมข้อมูลอย่างเข้มงวด โรงงานดำเนินงานตั้งแต่ปลายทศวรรษ 1920 จนสงครามสิ้นสุดลงในปี 1945

ทำไมต้องเลือกเกาะเล็กๆ แห่งนี้

ทำเลของโอคุโนะชิมะเหมาะกับกิจกรรมที่ต้องการเก็บเป็นความลับ เพราะแยกออกจากพื้นที่ชุมชนและสามารถควบคุมการเข้าออกได้ง่ายกว่าโรงงานบนแผ่นดินใหญ่ ภายหลังสงคราม อาคารและสิ่งก่อสร้างหลายส่วนเกี่ยวข้องกับโครงการดังกล่าวหมดบทบาทลง แต่ซากบางแห่งยังคงอยู่ และปัจจุบันมีพิพิธภัณฑ์บนเกาะบอกเล่าประวัติศาสตร์ด้านอาวุธเคมี เพื่อไม่ให้อดีตช่วงนั้นเลือนหายไปกับกาลเวลา

ตรงนี้เองที่ทำให้โอคุโนะชิมะมีเสน่ห์ประหลาด เกาะเดียวกันมีทั้งภาพกระต่ายตัวกลมวิ่งบนสนามหญ้าและร่องรอยประวัติศาสตร์สงครามอยู่ห่างกันไม่กี่ช่วงเดิน

แล้วกระต่ายจำนวนมากมาจากไหน

เรื่องต้นกำเนิดของประชากรกระต่ายบนเกาะมีคำเล่าหลายแบบ จนเกิดความเข้าใจแพร่หลายว่ากระต่ายทั้งหมดอาจสืบเชื้อสายมาจากสัตว์ทดลองของโรงงานอาวุธเคมี แต่เรื่องนี้ ไม่ควรสรุปเป็นข้อเท็จจริง แหล่งข้อมูลด้านการท่องเที่ยวและประวัติศาสตร์จำนวนหนึ่งอธิบายไปในทิศทางว่า กระต่ายที่เห็นในยุคหลังเกี่ยวข้องกับกระต่ายที่นำมาปล่อยบนเกาะหลังสงครามมากกว่า โดยมีเรื่องเล่าว่านักเรียนท้องถิ่นนำกระต่ายมาปล่อยในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 ก่อนประชากรจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ

เมื่ออยู่บนเกาะที่มีสภาพแวดล้อมเอื้อต่อการดำรงชีวิต กระต่ายก็ขยายจำนวนจนกลายเป็นภาพจำของสถานที่ นักท่องเที่ยวจำนวนมากเดินทางมาเพราะอยากเห็นกระต่ายเหล่านี้ใกล้ๆ ส่งผลให้อดีตฐานผลิตอาวุธลับค่อยๆ มีภาพลักษณ์ใหม่ในฐานะแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติ

คำว่า “มีกระต่ายนับพันตัว” จึงต้องระวังนิดหนึ่ง

จำนวนกระต่ายบนเกาะไม่ใช่ตัวเลขคงที่ ประชากรเปลี่ยนแปลงตามช่วงเวลา สภาพแวดล้อม อาหาร โรค และปัจจัยอื่นๆ ตัวเลขที่เผยแพร่ในสื่อต่างๆ จึงแตกต่างกัน บางช่วงมีการกล่าวถึงจำนวนหลายร้อยตัวหรือสูงกว่านั้น การบอกว่าเกาะแห่งนี้มีกระต่ายป่าอยู่เต็มเกาะเป็นคำอธิบายภาพรวมที่เข้าใจง่ายกว่า ส่วนตัวเลขระดับ “นับพัน” ไม่ควรใช้เป็นจำนวนปัจจุบันแบบตายตัวโดยไม่มีข้อมูลสำรวจรองรับ

ความน่ารักมีเรื่องที่นักท่องเที่ยวต้องรับผิดชอบด้วย

กระต่ายบนโอคุโนะชิมะใช้ชีวิตอย่างอิสระ แต่ไม่ได้หมายความว่าการให้อาหารแบบไหนก็ได้จะเป็นผลดี การให้อาหารไม่เหมาะสมหรือทิ้งอาหารไว้ตามพื้นอาจสร้างปัญหาด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อม การเดินทางไปชมจึงควรมองกระต่ายเป็นสัตว์ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ ไม่ใช่อุปกรณ์ประกอบภาพถ่าย

• อย่าไล่จับหรืออุ้มกระต่ายโดยไม่จำเป็น

• ระวังการเดินและการปั่นจักรยาน เพราะกระต่ายอาจวิ่งตัดทางกะทันหัน

• ไม่ทิ้งขยะหรืออาหารเหลือตามพื้นที่ธรรมชาติ

• ปฏิบัติตามคำแนะนำบนเกาะเกี่ยวกับการให้อาหารและการดูแลสัตว์

สิ่งที่ทำให้โอคุโนะชิมะน่าจดจำจึงไม่ใช่แค่ประโยคว่า “ญี่ปุ่นมีเกาะกระต่าย” แต่เป็นการเปลี่ยนความหมายของสถานที่ผ่านกาลเวลา จากพื้นที่ซึ่งครั้งหนึ่งเกี่ยวข้องกับอาวุธเคมี กลายมาเป็นจุดหมายที่นักเดินทางจำนวนมากรู้จักผ่านภาพกระต่ายวิ่งเล่นกลางธรรมชาติ

บนเกาะเล็กๆ แห่งเดียว ความน่ารักกับบทเรียนจากสงครามอยู่ใกล้กันอย่างไม่น่าเชื่อ