5 ต้นไม้ยอดฮิตที่เชื่อว่า “ไล่งู” แต่ความจริงอาจไม่เป็นอย่างที่คิด

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งเกี่ยวกับต้นไม้และสมุนไพรที่หลายคนนิยมปลูกไว้รอบบ้าน เพราะเชื่อว่าจะช่วยป้องกันงูไม่ให้เลื้อยเข้ามาในบริเวณบ้านได้

อ่านผ่าน ๆ ก็ดูน่าเชื่ออยู่ไม่น้อย เพราะพืชหลายชนิดมีกลิ่นฉุนหรือมีกลิ่นหอมจากน้ำมันหอมระเหย จึงเกิดคำถามตามมาว่า ถ้าปลูกกันเป็นแนวรอบบ้าน งูจะไม่เข้าจริงหรือ?
เรื่องนี้ผู้เขียนมองว่าเป็นเรื่องที่ควรแยก “ความเชื่อ” ออกจาก “ข้อเท็จจริง” ให้ชัดเจน เพราะถ้าใครกำลังจะเสียเงินซื้อพืชมาปลูกโดยหวังให้เป็นกำแพงป้องกันงู อาจต้องคิดใหม่เสียก่อน

ข้อมูลจากโครงการ UC Statewide Integrated Pest Management ของมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนียระบุว่า ยังไม่มีพืชชนิดใดที่พิสูจน์แล้วว่าสามารถไล่งูได้อย่างมีประสิทธิภาพ และแม้แต่สารไล่งูเชิงพาณิชย์หลายชนิดก็ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะรับรองประสิทธิผลจนแนะนำให้ใช้ได้

ดังนั้น 5 ชนิดต่อไปนี้ หากจะปลูกก็ปลูกได้ แต่ควรปลูกเพราะความสวยงามหรือประโยชน์ด้านอาหารมากกว่า ไม่ควรซื้อเพียงเพราะหวังว่าจะทำให้งูไม่กล้าเข้าบ้าน

1. ตะไคร้ กลิ่นแรงจริง แต่ไม่ได้หมายความว่าไล่งูได้

ตะไคร้เป็นพืชที่คนไทยคุ้นเคยกันดี ทั้งปลูกง่าย ดูแลไม่ยาก และนำไปประกอบอาหารได้หลากหลาย จึงไม่แปลกที่จะมีคนนำตะไคร้มาเชื่อมโยงกับการป้องกันงู
เมื่อใบหรือลำต้นถูกขยี้ กลิ่นของตะไคร้จะชัดเจนขึ้น จึงมีการบอกต่อกันว่ากลิ่นดังกล่าวอาจทำให้งูไม่อยากเข้าใกล้
แต่ต้องย้ำว่า กลิ่นแรงสำหรับคน ไม่ได้แปลว่าจะเป็นสารไล่งูที่มีประสิทธิภาพ
การปลูกตะไคร้รอบบ้านจึงไม่ได้รับประกันว่างูจะไม่เลื้อยผ่าน และหากปล่อยให้กอตะไคร้ขึ้นหนาทึบจนมีใบแห้งสะสม บริเวณดังกล่าวก็อาจกลายเป็นมุมอับที่ทำให้ตรวจพบสัตว์ได้ยากขึ้น
หากจะปลูก ผู้เขียนมองว่าปลูกไว้ทำอาหารคุ้มค่ากว่าปลูกเพื่อไล่งูเสียอีก

2. มะนาว ปลูกดี มีประโยชน์ แต่ไม่ใช่กำแพงกันงู

อีกชนิดที่มักถูกพูดถึงคือมะนาว เพราะใบและเปลือกมีสารให้กลิ่นเฉพาะตัว และเมื่อขยี้ใบหรือผิวมะนาว กลิ่นจะเด่นชัดขึ้น
แต่เช่นเดียวกับตะไคร้ การที่พืชมีกลิ่นหอมระเหยไม่ได้หมายความว่าต้นมะนาวที่ปลูกอยู่ในสวนจะสร้าง “เขตห้ามงูผ่าน” ได้

ที่สำคัญคือ หากปลูกต้นไม้รอบบ้านแล้วปล่อยให้กิ่ง ใบไม้ และวัสดุต่าง ๆ กองสะสมบริเวณโคนต้นจนรก สิ่งที่ควรเป็นสวนสวยอาจกลับกลายเป็นแหล่งหลบซ่อนของสัตว์ขนาดเล็กได้
ดังนั้น หากมีมะนาวอยู่แล้วก็ไม่จำเป็นต้องถอนทิ้ง เพียงแต่ควรดูแลสวนให้โปร่ง เก็บผลที่ร่วง และตัดแต่งกิ่งไม่ให้รกจนเกินไป

3. สะระแหน่หรือมิ้นต์ กลิ่นชัด แต่หลักฐานเรื่องไล่งูยังไม่ชัด

สะระแหน่เป็นอีกหนึ่งพืชที่มักถูกนำมาแนะนำในโลกออนไลน์ เนื่องจากใบมีกลิ่นค่อนข้างแรง โดยเฉพาะเมื่อขยี้หรือสัมผัส

หลายคนจึงตั้งข้อสังเกตว่ากลิ่นดังกล่าวอาจทำให้งูไม่อยากเข้ามาใกล้
แต่ตรงนี้ต้องระวัง เพราะ ความเชื่อหรือประสบการณ์ของคนบางกลุ่มไม่ใช่หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ว่าพืชชนิดนั้นสามารถป้องกันงูได้

สะระแหน่จึงปลูกได้ตามปกติ จะปลูกในกระถางหรือแปลงเล็ก ๆ ก็ได้ แต่ไม่ควรคิดว่าการวางกระถางสะระแหน่เรียงรอบบ้านจะเป็นกำแพงป้องกันงู
ถ้าปลูกเพื่อใช้ประกอบอาหารและเพิ่มความเขียวให้สวน ถือว่ามีประโยชน์มากกว่า

4. โหระพา หอมจริง แต่ยังไม่มีหลักฐานว่าเป็น “ตัวไล่งู”

โหระพาเป็นสมุนไพรที่มีกลิ่นเฉพาะตัว และเมื่อใบถูกขยี้ กลิ่นจะยิ่งชัดเจน จึงถูกนำไปเชื่อมโยงกับความเชื่อเรื่องการไล่งูเช่นเดียวกับพืชที่มีกลิ่นหอมชนิดอื่น

แต่หลักฐานที่มีอยู่ในปัจจุบันไม่ได้ยืนยันว่าการปลูกโหระพารอบบ้านจะทำให้งูหลีกเลี่ยงพื้นที่นั้น

ดังนั้นใครที่มีโหระพาอยู่แล้วก็ปลูกต่อได้เลย เพราะนำไปประกอบอาหารได้สารพัด แต่ไม่ควรวางใจว่าโหระพาจะทำหน้าที่แทนการป้องกันบ้าน

ผู้เขียนเห็นว่าเรื่องนี้สำคัญมาก เพราะถ้าเจ้าของบ้านคิดว่า “มีโหระพาแล้ว งูคงไม่เข้าหรอก” ก็อาจละเลยการอุดช่องว่างหรือการจัดสวน ซึ่งเป็นมาตรการที่มีประโยชน์กว่า

5. เชฟเฟลรา ไม้ประดับยอดนิยม แต่เรื่องไล่งูต้องฟังหูไว้หู

เชฟเฟลราเป็นไม้ประดับที่ได้รับความนิยม เนื่องจากมีใบสวยและใช้ตกแต่งบ้านหรือสวนได้

แต่เมื่อพูดถึงคุณสมบัติในการไล่งู เรื่องนี้ต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะข้อมูลที่เผยแพร่ตามเว็บไซต์ต่าง ๆ มีความแตกต่างกัน และบางครั้งมีการนำชื่อพืชหลายชนิดมาเรียกปะปนกัน
ที่สำคัญคือ ยังไม่มีหลักฐานน่าเชื่อถือเพียงพอที่จะสรุปว่าเชฟเฟลราสามารถป้องกันงูได้

ดังนั้น หากชอบเชฟเฟลราและต้องการปลูกเป็นไม้ประดับ ก็ปลูกได้ตามความเหมาะสม แต่ไม่ควรซื้อโดยหวังว่าจะใช้แทนมาตรการป้องกันงู
แล้วทำไม “ต้นไม้ไล่งู” ถึงกลายเป็นความเชื่อที่แพร่หลาย?

ผู้เขียนมองว่า จุดเริ่มต้นน่าจะมาจากเรื่องง่าย ๆ คือ พืชหลายชนิดมีกลิ่นแรง และคนเราจึงคาดเดาว่าสัตว์ที่มีระบบรับความรู้สึกแตกต่างจากมนุษย์อาจไม่ชอบกลิ่นเหล่านั้น

แต่ปัญหาคือ การที่ใบไม้ถูกขยี้แล้วมีกลิ่นแรง ไม่ได้พิสูจน์ว่าต้นไม้ทั้งต้นสามารถปล่อยสารในระดับที่ทำให้งูหลีกเลี่ยงพื้นที่ได้

ยิ่งไปกว่านั้น ต่อให้กลิ่นบางชนิดรบกวนงูได้ในสถานการณ์หนึ่ง ก็ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถป้องกันงูที่กำลังตามหาอาหารหรือกำลังหาที่หลบซ่อนได้ตลอดเวลา

พูดกันตรง ๆ ก็คือ ถ้าบ้านหลังหนึ่งมีหนูจำนวนมาก มีหญ้ารก มีไม้กองอยู่ข้างบ้าน และมีช่องว่างให้สัตว์เลื้อยคลานเข้าไปได้ การปลูกสมุนไพรกลิ่นแรงเพิ่มอีกหลายแถวก็ไม่ได้แก้ปัญหาที่ต้นเหตุ

ถ้าอย่างนั้น จะป้องกันงูเข้าบ้านอย่างไรถึงจะมีเหตุผลกว่า?
เรื่องนี้มีคำแนะนำจากหน่วยงานด้านสัตว์ป่าที่น่าสนใจกว่าการไล่งูด้วยต้นไม้มาก

หลักสำคัญคือ ทำให้บริเวณบ้านไม่น่าสนใจสำหรับงูและสัตว์ที่เป็นอาหารของงู

มหาวิทยาลัย Utah State แนะนำให้ตัดหญ้าให้สั้น ตัดแต่งต้นไม้และพุ่มไม้ไม่ให้รกติดกับบ้าน เก็บกองฟืน ไม้ และวัสดุต่าง ๆ ให้ห่างจากตัวบ้าน รวมถึงลดแหล่งอาหารของสัตว์ที่งูตามล่า เช่น หนู กบ และสัตว์ขนาดเล็ก

นอกจากนี้ยังควรตรวจสอบรอยแตกและช่องว่างบริเวณฐานบ้าน ผนัง และจุดต่าง ๆ ที่อาจเป็นทางเข้า เพราะการ “ปิดทางเข้า” เป็นแนวทางที่ตรงกับสาเหตุมากกว่าการหวังพึ่งกลิ่นจากต้นไม้

พูดง่าย ๆ คือ
อย่าถามเพียงว่า “ปลูกอะไรแล้วงูจะไม่เข้า” แต่ควรถามว่า “ทำอย่างไรบ้านจึงไม่น่าเข้าไปอยู่สำหรับงู”
คำถามหลังนี้ต่างหากที่สำคัญกว่า
อีกเรื่องที่อยากเตือนกันไว้เลย คือ “ลูกเหม็นไล่งู”

เรื่องนี้เป็นความเชื่อที่พบเห็นกันมานาน และบางบ้านถึงขั้นนำลูกเหม็นไปโรยรอบบ้าน หวังให้กลิ่นฉุนทำให้งูหนี
แต่ข้อมูลจาก National Pesticide Information Center ระบุชัดว่า ลูกเหม็นไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อเป็นสารไล่งู และมีผลต่อการไล่งูน้อยหรือแทบไม่มีผลตามวัตถุประสงค์ดังกล่าว
ที่สำคัญกว่านั้น ลูกเหม็นเป็นสารกำจัดแมลง และเมื่อใช้กลางแจ้ง ไอระเหยสามารถทำให้คน สัตว์เลี้ยง และสัตว์ป่าได้รับสารเคมีโดยไม่จำเป็น

ดังนั้น ผู้เขียนไม่แนะนำให้เอาลูกเหม็นไปโรยรอบบ้านเพียงเพราะหวังว่าจะไล่งู

แล้วถ้าเจองูอยู่ในบ้าน ควรทำอย่างไร?

สิ่งแรกที่ควรทำคือ อย่าเข้าไปจับ อย่าใช้มือเขี่ย และอย่าพยายามตีงู
ควรพาเด็กและสัตว์เลี้ยงออกจากบริเวณนั้น รักษาระยะห่าง และหากสามารถทำได้อย่างปลอดภัยให้แยกพื้นที่ไม่ให้งูเข้าไปยังส่วนอื่นของบ้าน
หากจำเป็นต้องนำงูออก

ควรติดต่อผู้ที่มีความชำนาญในการจับหรือเคลื่อนย้ายสัตว์แทนการเสี่ยงเข้าไปจัดการด้วยตัวเอง เพราะข้อมูลด้านสัตว์ป่าระบุว่าการพยายามจับ รบกวน หรือฆ่างูเป็นช่วงที่อาจเกิดการกัดได้มากขึ้น

ผู้เขียนมองว่า เรื่อง “ต้นไม้ไล่งู” อย่าเพิ่งเชื่อเพียงเพราะแชร์กันเยอะ
ในมุมมองของผู้เขียนเห็นว่า ตะไคร้ มะนาว สะระแหน่ โหระพา และเชฟเฟลรา ไม่จำเป็นต้องถูกมองว่าเป็นต้นไม้ไร้ประโยชน์ เพราะแต่ละชนิดก็มีประโยชน์ในด้านของตัวเอง

ตะไคร้และโหระพานำไปประกอบอาหารได้ มะนาวใช้ในครัวได้ สะระแหน่ปลูกไว้ใช้เป็นสมุนไพรหรือเพิ่มความเขียวให้บ้าน ส่วนเชฟเฟลราก็เป็นไม้ประดับที่ช่วยตกแต่งพื้นที่
แต่สิ่งที่ไม่ควรทำคือ ซื้อพืชเหล่านี้เพราะเชื่อว่าจะกลายเป็นกำแพงไล่งูรอบบ้าน

เพราะข้อมูลทางวิชาการที่ตรวจสอบได้ในขณะนี้ยังไม่สนับสนุนแนวคิดดังกล่าว

ถ้าจะปลูกก็ปลูกเถอะครับ แต่ปลูกเพราะชอบและใช้ประโยชน์จากต้นไม้เหล่านั้นจะดีกว่า

ส่วนเรื่องป้องกันงู ให้เน้น ตัดหญ้า เก็บกองวัสดุ ลดแหล่งอาหารของงู อุดช่องทางเข้า และจัดสวนให้โปร่ง ซึ่งเป็นแนวทางที่มีเหตุผลและสอดคล้องกับคำแนะนำจากหน่วยงานด้านสัตว์ป่ามากกว่า

สุดท้ายแล้ว การป้องกันงูที่ดีอาจไม่ใช่การหาว่า “ต้นไหนงูเกลียดที่สุด” แต่คือการทำให้รอบบ้าน ไม่มีอาหาร ไม่มีที่หลบซ่อน และไม่มีช่องทางให้มันเข้ามา

นี่อาจเป็นวิธีที่ธรรมดาที่สุด แต่ในความเห็นของผู้เขียน กลับเป็นวิธีที่ควรให้ความสำคัญที่สุด

แหล่งที่มาของข้อมูล :

UC Statewide Integrated Pest Management Program (University of California) — ข้อมูลเรื่องงูและการจัดการบริเวณบ้าน ระบุว่าไม่มีพืชที่พิสูจน์แล้วว่าสามารถไล่งูได้ และไม่แนะนำสารไล่งูที่ยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ

National Pesticide Information Center (NPIC) — ข้อมูลเกี่ยวกับงูและการใช้สารไล่งู รวมถึงข้อเท็จจริงว่าลูกเหมือนไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อไล่งูและไม่ควรนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์

National Pesticide Information Center (NPIC) — ข้อมูลเกี่ยวกับความเสี่ยงของลูกเหม็นต่อคน สัตว์เลี้ยง และสัตว์ป่าเมื่อใช้กลางแจ้งหรือใช้ผิดจากฉลาก

Utah State University Extension — คำแนะนำเกี่ยวกับการจัดสภาพแวดล้อมรอบบ้าน เช่น ตัดหญ้า ตัดแต่งพุ่มไม้ เก็บกองไม้และวัสดุ ลดแหล่งอาหารของงู และอุดช่องทางเข้า

California Department of Fish and Wildlife — ข้อมูลเกี่ยวกับการลดความขัดแย้งระหว่างคนกับงู และข้อควรระวังเมื่อพบงูใกล้บ้าน