ทำไมคนเกาหลีจึงหลีกเลี่ยงการเขียนชื่อด้วยหมึกแดง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

กระดาษรายชื่อวางอยู่บนโต๊ะประชุม ปากกาสีแดงอยู่ใกล้มือที่สุด และคนที่กำลังจะเขียนก็ไม่ได้คิดอะไรเป็นพิเศษ แต่ถ้าชื่อที่กำลังจะถูกเขียนเป็นชื่อของเพื่อนร่วมงานชาวเกาหลี บรรยากาศอาจเปลี่ยนได้ทันที เพราะสำหรับหลายคน การเขียนชื่อของคนที่ยังมีชีวิตด้วยหมึกแดง ไม่ใช่แค่เลือกสีผิด แต่เป็นการกระทำที่ชวนให้นึกถึงลางร้ายและความตาย

ความเชื่อนี้มักถูกเรียกว่า “ข้อห้ามหมึกแดง” ในเกาหลีใต้ ภาพจำของมันตรงไปตรงมาอย่างน่าประหลาด: ชื่อคนเป็นที่เขียนด้วยสีแดงอาจถูกตีความว่าเป็นการแช่ง หรืออย่างน้อยก็ไม่ให้เกียรติผู้ถูกเขียนชื่อ ความแรงของปฏิกิริยาแตกต่างกันตามวัย ครอบครัว และความเชื่อส่วนตัว แต่ในที่ทำงานหรือโรงเรียน การเลี่ยงปากกาสีแดงเมื่อเขียนชื่อคนคือมารยาทที่ปลอดภัยที่สุด

ลองนึกถึงสถานการณ์ง่าย ๆ เช่น ครูใช้ปากกาแดงวงคำตอบผิดแล้วเผลอเขียนชื่อนักเรียนกำกับ หรือเพื่อนต่างชาติทำป้ายชื่อด้วยปากกาสีสด แม้ผู้เขียนไม่มีเจตนาร้าย คนที่เห็นอาจรีบขอให้เปลี่ยนสี นี่ไม่ใช่เพราะเชื่อว่าหมึกมีอำนาจทำให้ใครเสียชีวิตจริง ๆ แต่เพราะชื่อเป็นสิ่งแทนตัวบุคคล และสีแดงในบริบทนี้มีน้ำหนักทางสัญลักษณ์สูงมาก

สิ่งที่ควรระวังคือ เรื่องเล่าต้นกำเนิดมีหลายทางและยังไม่มีข้อสรุปเดียว พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านแห่งชาติเกาหลีระบุว่ามีคำอธิบายแพร่หลายหลายแบบ บ้างโยงไปจีนโบราณ บ้างเล่าเรื่องจากต่างวัฒนธรรม แต่สิ่งที่ยืนยันได้มากกว่าคือตามธรรมเนียมมีการใช้สีแดงกับชื่อผู้ตาย และใช้แก้คำเขียนผิด จึงไม่ควรเล่าต่อแบบฟันธงว่ามีเหตุการณ์เดียวที่เป็นต้นตอของข้อห้ามทั้งหมด

อีกจุดที่น่าสนใจคือ สีแดงไม่ได้เป็นสีต้องห้ามในทุกเรื่องของเกาหลี ตรงกันข้าม สีแดงยังใช้ในเครื่องรางและพิธีที่มุ่งขับไล่สิ่งไม่ดี และการประทับตราส่วนตัวด้วยหมึกแดงก็เป็นสิ่งที่พบได้ตามปกติ ความต่างสำคัญอยู่ที่ การเขียนชื่อคนเป็นด้วยลายมือ ไม่ใช่การใช้สีแดงทุกชนิด

งานวิจัยเชิงเปรียบเทียบที่สำรวจคนเกาหลี จีน และญี่ปุ่นรวม 1,252 คน ยังพบว่าการเขียนชื่อด้วยสีแดงเป็นข้อห้ามที่ปรากฏในพื้นที่วัฒนธรรมอักษรจีนทั้งสามประเทศ ดังนั้นมันไม่ใช่ “คำสาปเฉพาะเกาหลี” อย่างที่เรื่องเล่าบนอินเทอร์เน็ตบางแห่งชอบกล่าว แต่ในเกาหลีใต้ความเชื่อนี้เป็นที่รับรู้กว้างและถูกพูดถึงในฐานะมารยาททางสังคมอยู่เสมอ

ถ้าต้องเขียนชื่อชาวเกาหลีบนบัตร เอกสารโน้ต หรือกระดานงาน เลือกหมึกดำหรือน้ำเงินไว้ก่อนจะดีที่สุด ส่วนปากกาแดงใช้เน้นหัวข้อ แก้ไขข้อความ หรือทำสัญลักษณ์อื่นได้ตามบริบท เพียงอย่านำมาเขียนชื่อเจ้าตัวโดยไม่จำเป็น

ข้อห้ามนี้จึงไม่ใช่หลักฐานว่าคนเกาหลีทุกคนเชื่อเรื่องเหนือธรรมชาติเท่ากัน และไม่ใช่คำสาปที่เกิดผลจริง มันคือร่องรอยของความหมายที่สีหนึ่งแบกไว้ในสังคมมานานพอจะกลายเป็นความรู้สึกร่วม เข้าใจไว้สักนิดก็ช่วยให้การสื่อสารกับคนต่างวัฒนธรรมไม่สะดุดจากเรื่องเล็ก ๆ บนปลายปากกา