ยุค 90 ฟังวิทยุ ทำไมแฟนคลับต้องโทรเข้าไปขอเพลงกับดีเจจนสายแทบไหม้

ถ้าโตมากับวิทยุเพลงช่วงปลายยุค 90 ต่อถึงยุค 2000 น่าจะจำบรรยากาศแบบนี้ได้ดี เปิดวิทยุทิ้งไว้บนโต๊ะอ่านหนังสือ ดีเจกำลังคุยสนุกๆ แล้วประกาศว่าใครอยากฟังเพลงอะไรโทรเข้ามาขอได้ จากนั้นหมายเลขโทรศัพท์ของสถานีก็ถูกอ่านซ้ำอีกครั้ง หลายคนรีบคว้าโทรศัพท์บ้าน กดเบอร์แล้วเจอเสียงสายไม่ว่าง ตื๊ด...ตื๊ด... วางแล้วโทรใหม่ ทำแบบนี้เป็นสิบรอบก็ยังยอม

รายการเพลงวัยรุ่น รวมถึงรายการแนวแฟนคลับที่หลายคนจำภาพบรรยากาศคล้ายรายการอย่าง “ชานมเย็น” ได้ จึงไม่ได้มีแค่หน้าที่เปิดเพลงให้ฟัง แต่เป็นเหมือนห้องแชตที่ใช้เสียงและโทรศัพท์แทนหน้าจอ

เหตุผลสำคัญมากคือ ตอนนั้นคนฟังเลือกเพลงเองไม่ได้ง่ายเหมือนตอนนี้

อยากฟังเพลงใหม่ของศิลปินที่ชอบ ไม่มีแอปให้ค้นชื่อแล้วกดเล่นทันที บางเพลงเพิ่งส่งเข้าสถานีวิทยุ ยังไม่มีเทปหรือซีดีวางขายด้วยซ้ำ ค่ายเพลงส่งซิงเกิลให้สถานีและดีเจเปิดเพื่อแนะนำเพลงใหม่ วิทยุจึงเป็นหนึ่งในช่องทางสำคัญมากของการค้นพบเพลง ถ้าพลาดช่วงที่เปิด ก็อาจต้องนั่งรออีกหลายชั่วโมง หรือรอวันถัดไปว่าจะได้ยินอีกไหม

ตรงนี้ทำให้คำว่า “ขอเพลง” มีความหมายจริงๆ อยากฟังเพลงนั้น ก็ต้องพยายามทำให้ดีเจเปิด

รูปแบบรายการเพลงตามคำขอมีอยู่จริงในงานวิทยุกระจายเสียง ผู้ฟังสามารถเขียนจดหมายหรือโทรศัพท์เข้ารายการ บางรายการให้คุยกับดีเจออกอากาศ บางแห่งรับชื่อเพลงไว้หลังไมค์แล้วนำไปจัดคิว การโทรติดจึงให้ความรู้สึกเหมือนผ่านด่านเล็กๆ ได้สำเร็จ

ความสนุกอีกชั้นคือการได้ยินเสียงตัวเองออกวิทยุ

“ฮัลโหล ชื่ออะไร โทรมาจากไหน”

แค่นี้ก็ใจเต้นแล้ว เพราะเสียงจากโทรศัพท์บ้านกำลังออกไปถึงคนฟังอีกจำนวนมาก บางคนขอเพลงให้คนที่แอบชอบ บางคนฝากถึงเพื่อนในโรงเรียน ฝากสุขสันต์วันเกิด หรือบอกให้ดีเจช่วยเปิดเพลงแทนความรู้สึก การขอเพลงจึงไม่ได้จบตรงเพลง แต่เป็นโซเชียลมีเดียแบบเสียงในช่วงที่อินเทอร์เน็ตยังไม่ได้อยู่ในกระเป๋าทุกคน

แล้วทำไมแฟนคลับถึงจริงจังกับเรื่องนี้มาก?

เพราะจำนวนคำขอเป็นหนึ่งในสัญญาณที่ทำให้เห็นว่าเพลงไหนกำลังมีคนสนใจ รายการและสถานีจำนวนหนึ่งมีชาร์ต มีการโหวต หรือรับคำขอจากผู้ฟัง เพลงที่มีกระแสย่อมมีโอกาสถูกพูดถึงและเปิดซ้ำ แฟนคลับจึงช่วยกันโทร ช่วยกันส่งข้อความ และชวนกันขอเพลงของศิลปินที่ติดตาม

หลักฐานจากบรรยากาศแฟนคลับในช่วงต้นทศวรรษ 2550 ยังพบการพูดถึงการส่ง SMS ขอเพลงจำนวนมาก และการชวนกัน “โหวต ขอ” เพื่อให้เพลงอยู่ในชาร์ตต่อ ส่วนศิลปินเองก็มีการฝากแฟนเพลงให้ช่วยขอเพลงตามสถานีวิทยุอยู่เรื่อยๆ เพราะการได้ออกอากาศหมายถึงโอกาสที่คนซึ่งยังไม่รู้จักศิลปินจะได้ยินเพลงด้วย

แต่มีรายละเอียดน่ารักปนวุ่นวายอยู่เรื่องหนึ่ง คือบางกลุ่มไม่ได้โทรหรือส่ง SMS ครั้งเดียวแล้วจบ มีการนัดกันเป็นเวลา กระจายกันไปหลายคลื่น จดชื่อดีเจแต่ละช่วงไว้ แล้วช่วยกันขอเพลง เหมือนทำภารกิจประจำวันของบ้านแฟนคลับ

ถึงขั้นมีดีเจเคยเล่าผ่านโซเชียลว่า เพลงใหม่บางเพลงมีแฟนคลับส่ง SMS ขอเข้ามาจำนวนมากตั้งแต่เช้า และดีเจสังเกตด้วยว่าหลังเปิดเพลงแล้วมีคนส่งข้อความกลับมาขอบคุณหรือบอกว่าได้ฟังอยู่จริงหรือเปล่า เพราะถ้ากระหน่ำขอแต่ไม่ได้เปิดวิทยุฟัง ความรู้สึกของคนจัดรายการก็อีกแบบหนึ่ง

นี่เป็นจุดที่ต่างจากการปั่นยอดในโลกสตรีมมิงพอสมควร การขอเพลงวิทยุมี “คนกลาง” เป็นมนุษย์ ดีเจเห็นข้อความ รับโทรศัพท์ จำชื่อแฟนคลับบางคนได้ และตัดสินใจจัดเพลงลงในช่วงรายการ ความสัมพันธ์ระหว่างคนฟังกับดีเจจึงใกล้กว่าการกดปุ่มบนแอปมาก

ลองนึกภาพอีกด้านหนึ่ง ตอนยังใช้แผ่นเสียงหรือซีดี การรับคำขอไม่ได้หมายความว่าดีเจกดค้นหาแล้วเพลงเล่นทันที คนจัดรายการต้องหาแผ่นจากชั้น เตรียมเพลงให้ถูกแทร็ก แล้วคุมจังหวะออกอากาศ เมื่อเข้าสู่ยุคไฟล์ MP3 และ WAV การค้นเพลงในคอมพิวเตอร์จึงง่ายขึ้นมาก ประสบการณ์ “ขอปุ๊บเปิดปั๊บ” ค่อยๆ เป็นไปได้มากขึ้น

โทรศัพท์มือถือและ SMS ก็เปลี่ยนวัฒนธรรมนี้อีกครั้ง จากเดิมที่ต้องแย่งโทรศัพท์บ้าน โทรเข้าสถานีแล้วลุ้นว่าสายจะว่างไหม ต่อมากลายเป็นส่งข้อความสั้นเข้าเบอร์รายการ ดีเจอ่านชื่อ อ่านข้อความ แล้วเปิดเพลงให้ ความรู้สึกยังคล้ายเดิม เพียงไม่ต้องนั่งกดโทรซ้ำจนจำหมายเลขสถานีได้ขึ้นใจ

แล้วทุกอย่างก็ค่อยๆ เปลี่ยนเมื่อเพลงออนไลน์เข้าถึงง่ายขึ้น

เมื่ออยากฟังเพลงไหนแล้วค้นหาได้ทันที เหตุผลพื้นฐานของการโทรไปบอกดีเจว่า “ขอเพลงนี้หน่อย” ก็ลดลง จากคนฟังต้องรอให้สถานีเลือกเพลง กลายเป็นคนฟังสร้างเพลย์ลิสต์ของตัวเองได้ทั้งวัน เพลงใหม่ก็ปล่อยตรงผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ ไม่จำเป็นต้องรอเปิดวิทยุเพื่อได้ยินครั้งแรกเหมือนเดิม

สิ่งที่หายไปพร้อมกันจึงไม่ใช่แค่การโทรขอเพลง แต่คือ ความรู้สึกว่าทุกคนกำลังรอฟังสิ่งเดียวกันในเวลาเดียวกัน

สมัยนั้นดีเจพูดว่า “เดี๋ยวช่วงหน้าเปิดให้” ก็ต้องอยู่กับคลื่นนั้นต่อ เปลี่ยนสถานีก็กลัวพลาด เข้าห้องน้ำยังต้องรีบกลับมา เพลงโปรดดังขึ้นเมื่อไร ความรู้สึกดีใจเกิดจากการรอ ไม่ใช่เพราะหาเพลงนั้นยากเพียงอย่างเดียว แต่เพราะไม่รู้แน่ว่าจะได้ฟังตอนไหน

ทุกวันนี้กดชื่อเพลงไม่กี่วินาทีก็เล่นได้ ความสะดวกชนะขาด แต่เสียงโทรศัพท์ที่ติดยาก ดีเจอ่านชื่อคนขอเพลงผิดบ้างถูกบ้าง การฝากเพลงให้ใครสักคน และแฟนคลับช่วยกันโทรจนเพลงได้ขึ้นชาร์ต กลายเป็นเสน่ห์เฉพาะของยุควิทยุที่สร้างซ้ำได้ยากมาก

บางทีเพลงเดียวกันที่เปิดจากสตรีมมิงวันนี้จึงให้ความรู้สึกไม่เหมือนตอนนั่งเฝ้าวิทยุเลย เพราะเมื่อก่อนกว่าจะได้ฟังเพลงโปรดหนึ่งรอบ ต้องมีทั้งการรอ การลุ้น และบางครั้งต้องโทรแข่งกับคนทั้งเมืองด้วย