ทำไมเขาชะโงกถูกมองเป็นจุดยุทธศาสตร์ หากไทยต้องรับศึกเวียดนาม

ครั้งหนึ่งในช่วงที่สถานการณ์อินโดจีนตึงเครียดอย่างหนัก มีคำบอกเล่าจากนายทหารที่เคยผ่านเหตุการณ์ว่า เขาชะโงก จังหวัดนครนายก ถูกมองเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญ หากประเทศไทยต้องเผชิญสถานการณ์รบขนาดใหญ่กับกองทัพเวียดนาม

คำกล่าวที่ว่าเขาชะโงกเคยถูกเตรียมเป็น “ฐานทัพลับ” สำหรับการรบแตกหักนั้น ยังไม่มีเอกสารหรือแหล่งข้อมูลปฐมภูมิระบุอยู่ในต้นฉบับ จึงควรเข้าใจในฐานะคำบอกเล่าที่เชื่อมโยงกับบริบทด้านความมั่นคงของไทยในเวลานั้น มากกว่าจะฟันธงว่าเป็นแผนทางทหารที่ได้รับการยืนยันอย่างเป็นทางการ

ชายแดนตะวันออกในวันที่เวียดนามเข้ากัมพูชา

หลังปี พ.ศ. 2521 หรือ ค.ศ. 1978 เวียดนามส่งกำลังเข้าสู่กัมพูชาและโค่นล้มรัฐบาลเขมรแดงของ พล พต สถานการณ์ดังกล่าวทำให้แนวชายแดนไทย–กัมพูชากลายเป็นพื้นที่เผชิญหน้าที่ไทยต้องจับตาอย่างใกล้ชิด

กองกำลังเขมรแดงที่พ่ายแพ้ส่วนหนึ่งถอยร่นเข้ามาใกล้ชายแดน ขณะที่กองทัพเวียดนามเดินหน้าปฏิบัติการติดตามกลุ่มต่อต้าน ส่งผลให้เกิดเหตุปะทะและการรุกล้ำบริเวณแนวชายแดนไทยเป็นระยะ

พื้นที่ด้านจังหวัดปราจีนบุรี ซึ่งต่อมาบางส่วนแยกเป็นจังหวัดสระแก้ว รวมถึงจันทบุรี จึงมีความสำคัญอย่างมากต่อฝ่ายความมั่นคง เพราะเป็นแนวทางด้านตะวันออกที่เชื่อมต่อเข้าสู่พื้นที่ตอนในของประเทศได้

ตลอดทศวรรษ 2520 สถานการณ์บริเวณชายแดนยังคงตึงเครียด และเกิดการปะทะระหว่างกำลังไทยกับเวียดนามหลายครั้ง หนึ่งในเหตุการณ์ที่ถูกกล่าวถึงมากคือ สมรภูมิช่องบก จังหวัดอุบลราชธานี ในช่วง พ.ศ. 2528–2530 ซึ่งสะท้อนว่าสถานการณ์ในเวลานั้นไม่ได้เป็นเพียงภัยคุกคามในทางทฤษฎี แต่มีการเผชิญหน้าทางทหารเกิดขึ้นจริง

ทำไมเขาชะโงกจึงถูกมองว่ามีความสำคัญ

ท่ามกลางบรรยากาศเช่นนั้น กองทัพไทยต้องเตรียมพื้นที่และกำลังสำหรับรองรับสถานการณ์หลายระดับ เขาชะโงกจึงถูกเชื่อมโยงกับแนวคิดเรื่องการตั้งรับในพื้นที่ตอนในของประเทศ

พื้นที่ดังกล่าวเป็นที่ตั้งของ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และมีภูมิประเทศเป็นภูเขาสลับซับซ้อน เชื่อมต่อกับแนวเทือกเขาใหญ่ อีกทั้งนครนายกอยู่ไม่ไกลจากกรุงเทพฯ เมื่อพิจารณาจากมุมมองทางภูมิประเทศ จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่พื้นที่แห่งนี้จะถูกมองว่ามีคุณค่าทางยุทธศาสตร์

ภูเขาและป่าไม้สามารถเอื้อต่อการตั้งรับ การกระจายกำลัง และการใช้ภูมิประเทศเป็นเครื่องกำบัง ขณะที่ช่องทางคมนาคมระหว่างนครนายก ปราจีนบุรี และพื้นที่ใกล้เคียงมีความสำคัญต่อการเคลื่อนย้ายกำลังพลและยุทโธปกรณ์

ด้วยเหตุนี้ แนวคิดที่ว่าเขาชะโงกอาจเป็นพื้นที่ตั้งรับหากแนวชายแดนด้านตะวันออกไม่สามารถต้านทานข้าศึกได้ จึงสอดคล้องกับลักษณะภูมิประเทศ แม้รายละเอียดว่าเคยมีแผนกำหนดพื้นที่นี้เป็น “ฐานที่มั่นสุดท้ายก่อนถึงกรุงเทพฯ” อย่างเป็นทางการหรือไม่นั้น ยังต้องมีหลักฐานเพิ่มเติมมารองรับ

จากความตึงเครียดสู่การคลี่คลาย

ความขัดแย้งในอินโดจีนไม่ได้จำกัดอยู่เพียงไทยกับเวียดนามเท่านั้น จีนเปิดฉากโจมตีเวียดนามทางตอนเหนือในปี พ.ศ. 2522 ขณะที่เวียดนามยังต้องรับมือกับสถานการณ์ในกัมพูชาและแรงกดดันจากนานาชาติ

ต่อมาสถานการณ์ค่อย ๆ เปลี่ยนแปลง และกองทัพเวียดนามถอนกำลังออกจากกัมพูชาในช่วงปลายทศวรรษ 2530 ทำให้ภัยคุกคามต่อแนวชายแดนไทยในรูปแบบเดิมลดลงตามลำดับ

สงครามเต็มรูปแบบระหว่างไทยกับเวียดนามจึงไม่เกิดขึ้น แต่ช่วงเวลานั้นยังคงเป็นหนึ่งในห้วงประวัติศาสตร์ด้านความมั่นคงที่สำคัญของไทย

สำหรับเรื่องราวของเขาชะโงก ประเด็นที่น่าสนใจจึงไม่ใช่เพียงคำว่า “ฐานทัพลับ” หากแต่คือการมองย้อนกลับไปว่า ในวันที่สถานการณ์ชายแดนตะวันออกตึงเครียดอย่างหนัก ภูมิประเทศ เส้นทางคมนาคม และพื้นที่ตอนในของประเทศถูกนำมาคิดเป็นส่วนหนึ่งของการเตรียมรับสถานการณ์เลวร้ายที่สุดอย่างไร