การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืดเป็นอาชีพที่สร้างรายได้ให้เกษตรกรไทยมาอย่างยาวนาน โดยข้อมูลกรมประมงระบุว่า ปี 2568 ไทยมีผลผลิตสัตว์น้ำจืดจากการเพาะเลี้ยงรวมประมาณ 491,413 ตัน คิดเป็นมูลค่ารวม 31,508.10 ล้านบาท

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวเป็นมูลค่าผลผลิตรวมของทั้งประเทศ ไม่ใช่รายได้หรือกำไรเฉลี่ยของฟาร์มแต่ละแห่ง เพราะผลตอบแทนจริงยังขึ้นอยู่กับขนาดพื้นที่ อัตรารอด ต้นทุนอาหาร ระยะเวลาการเลี้ยง ราคาหน้าฟาร์ม และช่องทางจำหน่าย

ต่อไปนี้คือสัตว์น้ำจืดเชิงพาณิชย์ 10 กลุ่มที่ควรศึกษา หากกำลังมองหาแนวทางทำฟาร์มสร้างรายได้

1. ปลานิลและปลาทับทิม

กรมประมงนับปลานิลและปลาทับทิมไว้ในกลุ่มเดียวกัน โดยเป็นสัตว์น้ำจืดที่มีปริมาณการผลิตสูงที่สุดของไทย การเลี้ยงจึงมีทั้งตลาดทั่วไป ตลาดร้านอาหาร และผู้รับซื้อรายใหญ่รองรับในหลายพื้นที่

ก่อนลงทุนควรตรวจสอบว่าตลาดในพื้นที่ต้องการปลาขนาดใด รับซื้อปลาเป็นหรือปลาน็อกน้ำแข็ง และกำหนดราคารับซื้อตามน้ำหนักหรือขนาดตัวอย่างไร

2. กุ้งก้ามกราม

กุ้งก้ามกรามเป็นสัตว์น้ำจืดที่มีมูลค่าผลผลิตรวมสูงเมื่อเทียบกับปริมาณการผลิต แต่ต้องใช้การจัดการบ่อ อาหาร คุณภาพน้ำ และขนาดกุ้งให้เหมาะกับความต้องการของตลาด

ต้นทุนอาหารเป็นปัจจัยสำคัญ หากให้อาหารมากเกินไปจะเพิ่มต้นทุนและกระทบคุณภาพน้ำ ขณะที่การให้อาหารไม่เพียงพอก็ทำให้กุ้งโตช้าและยืดระยะเวลาเลี้ยง

3. ปลาดุก

ปลาดุกเป็นสัตว์น้ำจืดที่มีปริมาณการผลิตสูงเป็นอันดับต้นของประเทศ โดยข้อมูลปี 2568 ระบุว่ามีผลผลิตประมาณ 85,054 ตัน

จุดที่ควรพิจารณาคือราคาลูกพันธุ์ ค่าอาหาร ความหนาแน่นในการปล่อย และตลาดรับซื้อ เพราะแม้จะหมุนรอบการผลิตได้ แต่การแข่งขันด้านราคาก็ค่อนข้างสูงในบางพื้นที่

4. ปลาตะเพียน

ปลาตะเพียนสามารถเลี้ยงเป็นปลาเศรษฐกิจหรือเลี้ยงร่วมกับปลาชนิดอื่นได้ ก่อนเริ่มเลี้ยงควรสำรวจว่าตลาดในพื้นที่รับซื้อปลาสด ปลาเป็น หรือปลาแปรรูป

ข้อมูลกรมประมงปี 2567 บันทึกผลผลิตปลาตะเพียนทั่วประเทศประมาณ 21,980 ตัน มูลค่ารวมกว่า 1,066 ล้านบาท

5. ปลาสลิด

ปลาสลิดมีช่องทางเพิ่มมูลค่าจากการแปรรูป เช่น ปลาแห้ง ปลาเค็ม ปลาสลิดแดดเดียว และผลิตภัณฑ์พร้อมรับประทาน อย่างไรก็ตาม ระยะเวลาการเลี้ยงค่อนข้างนาน จึงต้องวางแผนเงินทุนหมุนเวียนให้เหมาะสม

กรมประมงระบุว่า การเลี้ยงปลาสลิดโดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 8–10 เดือน และเกษตรกรจำนวนมากเลี้ยงได้ปีละหนึ่งรอบ

6. ปลาสวาย

ปลาสวายมีตลาดทั้งในรูปปลาสดและการแปรรูป แต่ผู้เลี้ยงต้องพิจารณาปริมาณอาหาร คุณภาพน้ำ และความสามารถในการระบายผลผลิตจำนวนมากในช่วงจับขาย

สถิติปี 2567 ระบุผลผลิตปลาสวายประมาณ 14,575 ตัน คิดเป็นมูลค่ารวมกว่า 433 ล้านบาท

7. ปลากด

ปลากดเป็นอีกกลุ่มที่ปรากฏในสถิติการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืดของไทย โดยอาจจำหน่ายผ่านตลาดสด ร้านอาหาร หรือผู้รับซื้อเฉพาะพื้นที่

สิ่งสำคัญคือการเลือกชนิดและสายพันธุ์ให้ตรงกับตลาด เนื่องจากคำว่า “ปลากด” อาจครอบคลุมปลาหลายชนิดซึ่งมีขนาด ราคา และวิธีเลี้ยงแตกต่างกัน

8. ปลาช่อน

ปลาช่อนมีตลาดบริโภคทั้งแบบปลาสดและปลาแปรรูป แต่การเลี้ยงต้องควบคุมต้นทุนอาหารและอัตรารอดอย่างรอบคอบ

ก่อนลงทุนควรสอบถามผู้รับซื้อให้ชัดเจนเรื่องขนาดปลา ปริมาณขั้นต่ำ และช่วงเวลาที่ตลาดต้องการ เพื่อไม่ให้ผลผลิตออกพร้อมกับผู้เลี้ยงรายอื่นมากเกินไป

9. ปลาแรด

ปลาแรดมีผลผลิตน้อยกว่าปลาเศรษฐกิจกลุ่มใหญ่ จึงควรพิจารณาเป็นตลาดเฉพาะมากกว่าการผลิตจำนวนมากโดยไม่มีผู้รับซื้อ

ฟาร์มควรประเมินระยะเวลาการเลี้ยง พื้นที่บ่อ และราคาที่ตลาดยอมรับ พร้อมทดลองเลี้ยงในขนาดเล็กก่อนขยายการผลิต

10. ปลาหมอไทย

ปลาหมอไทยมีการเพาะเลี้ยงเชิงพาณิชย์ในหลายพื้นที่ แต่ผลตอบแทนขึ้นอยู่กับราคาลูกพันธุ์ อัตรารอด ขนาดที่ตลาดต้องการ และความสามารถในการจำหน่ายปลาเป็นหรือปลาแปรรูป

ข้อมูลกรมประมงปี 2567 บันทึกผลผลิตปลาหมอไทยประมาณ 839 ตัน มูลค่ารวมกว่า 60 ล้านบาท

เลือกชนิดที่ขายได้ ไม่ใช่เพียงชนิดที่ราคาดี

สัตว์น้ำที่มีราคาขายต่อกิโลกรัมสูง ไม่ได้หมายความว่าจะให้กำไรมากที่สุดเสมอไป เพราะอาจใช้เวลาเลี้ยงนาน มีอัตรารอดต่ำ ต้องใช้อาหารต้นทุนสูง หรือมีตลาดรับซื้อจำกัด

ก่อนเริ่มทำฟาร์มควรตอบให้ได้อย่างน้อย 5 เรื่อง ได้แก่ ตลาดจะซื้อจากใคร ต้องการขนาดเท่าใด ใช้เวลาเลี้ยงกี่เดือน ต้นทุนต่อรอบประมาณเท่าไร และหากราคาตกจะมีช่องทางแปรรูปหรือขายตลาดอื่นหรือไม่

การเลือกสัตว์น้ำให้เหมาะกับพื้นที่ แหล่งน้ำ เงินทุน และตลาดจริง จึงสำคัญกว่าการเลือกจากตัวเลขรายได้ที่ไม่มีรายละเอียดต้นทุนรองรับ