เปิดภาพ "รถเมล์นายเลิศ" รถเมล์สายแรกของไทย ที่เคยใช้ตั๋วใบเดียวต่อเรือได้!

หลายคนอาจเคยได้ยินเรื่องเล่าว่า "รถเมล์นายเลิศเคยใช้คนพายเรือรับส่ง"

แต่ความจริงแล้ว สิ่งที่นายเลิศทำคือสร้างระบบขนส่งที่เชื่อม "รถเมล์" กับ "เรือเมล์" เข้าด้วยกัน ไม่ใช่ให้คนพายเรือพาผู้โดยสารไปขึ้นรถเมล์

ในยุคที่กรุงเทพฯ ยังเต็มไปด้วยคลอง การเดินทางต้องอาศัยทั้งทางบกและทางน้ำ นายเลิศจึงคิดระบบที่ล้ำสมัยมากสำหรับยุคนั้น คือ ผู้โดยสารสามารถนั่งเรือเมล์มาลงที่ประตูน้ำ แล้วต่อรถเมล์ด้วยตั๋วใบเดียว ถือเป็นแนวคิด "ระบบขนส่งเชื่อมต่อ" ที่เกิดขึ้นตั้งแต่กว่าร้อยปีก่อน 

รถเมล์สายแรกของไทย

ผู้ริเริ่มคือ พระยาภักดีนรเศรษฐ (นายเลิศ เศรษฐบุตร) นักธุรกิจผู้บุกเบิกการคมนาคมสมัยใหม่ของสยาม

ก่อนหน้านั้น นายเลิศทำกิจการรถม้ารับจ้าง แต่เห็นว่าการใช้ม้าลากเป็นภาระของสัตว์ จึงหันมานำเข้ารถยนต์จากต่างประเทศ และเปิดบริการ "รถเมล์ขาว" ซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็นรถโดยสารประจำทางยุคแรกของประเทศไทย รถทุกคันทาสีขาวจนประชาชนเรียกติดปากว่า "รถเมล์ขาว" 

วิ่งจากประตูน้ำสู่สี่พระยา

เส้นทางแรกของรถเมล์นายเลิศเริ่มจาก ประตูน้ำ - สี่พระยา ก่อนขยายเส้นทางออกไปยังพื้นที่ต่าง ๆ ของกรุงเทพฯ เมื่อจำนวนผู้โดยสารเพิ่มขึ้น

ตัวถังรถยังออกแบบโดยนายเลิศเอง เขียนแบบด้วยชอล์กบนพื้น ก่อนให้ช่างไม้สร้างตัวถังขึ้นมาประกอบกับเครื่องยนต์จากอังกฤษ ถือเป็นงานออกแบบที่ทันสมัยสำหรับยุคนั้น

เรือเมล์ขาว เชื่อมคนจากชานเมือง

นอกจากรถเมล์ นายเลิศยังเปิดบริการ "เรือเมล์ขาว" วิ่งตามคลองแสนแสบ ผ่านมีนบุรี หนองจอก และพื้นที่รอบนอก เข้ามาสิ้นสุดที่ประตูน้ำ

เมื่อผู้โดยสารขึ้นฝั่ง ก็สามารถต่อรถเมล์ขาวเข้าสู่ใจกลางพระนครได้ทันที ระบบนี้ช่วยให้คนที่อาศัยอยู่ริมคลองเดินทางเข้าเมืองสะดวกขึ้นมาก และถือเป็นการเชื่อมต่อการเดินทางระหว่างทางน้ำกับทางบกอย่างเป็นระบบครั้งแรก ๆ ของไทย

แล้ว "คนพายเรือ" มาจากไหน?

ความเข้าใจนี้เกิดจากภาพเรือในยุคแรกที่หลายคนเห็นแล้วคิดว่าเป็นเรือพาย

แท้จริงแล้ว เรือเมล์ขาวของนายเลิศเป็นเรือยนต์ แต่ในช่วงที่เข้าเทียบท่าหรือเคลื่อนตัวในคลองแคบบางช่วง ลูกเรืออาจใช้ไม้ถ่อหรือไม้พายช่วยประคองเรือ จึงทำให้คนรุ่นหลังเข้าใจว่าเป็นเรือพายทั้งลำ 

จุดเริ่มต้นของระบบขนส่งสมัยใหม่

สิ่งที่ทำให้นายเลิศแตกต่างจากผู้ประกอบการคนอื่น ไม่ใช่แค่การมีรถเมล์หรือเรือเมล์ แต่คือการมองการเดินทางทั้งระบบ

แทนที่จะให้ผู้โดยสารหาวิธีเดินทางต่อเอง เขากลับออกแบบให้ เรือและรถเมล์ทำงานร่วมกัน พร้อมใช้นโยบายบริการที่เน้นความสุภาพ ซื่อสัตย์ ประหยัด และค่าโดยสารที่ประชาชนทั่วไปเข้าถึงได้