เมียให้เช่าใน สปป.ลาว เรื่องจริงที่มีอยู่ แต่ไม่ใช่อย่างที่หลายคนเข้าใจ

คำว่า "เมียให้เช่า" เป็นคำที่คนไทยใช้เรียกปรากฏการณ์บางอย่างในประเทศเพื่อนบ้าน รวมถึง สปป.ลาว จนทำให้หลายคนเข้าใจว่ามีธุรกิจเปิดให้เช่าภรรยาแบบถูกกฎหมายเหมือนการเช่ารถหรือเช่าบ้าน ความจริงแล้วภาพแบบนั้นไม่ตรงกับข้อเท็จจริง

หากมองจากข้อมูลที่มีอยู่ ปรากฏการณ์ที่ถูกเรียกว่า "เมียให้เช่า" ในลาวไม่ได้เป็นอาชีพที่กฎหมายรับรอง และไม่ได้มีบริษัทหรือร้านค้าที่เปิดให้บริการอย่างเปิดเผย แต่เป็นคำที่ใช้เรียกรวมความสัมพันธ์หลายรูปแบบ ซึ่งบางกรณีเกี่ยวข้องกับการค้าประเวณี บางกรณีเป็นการอยู่กินชั่วคราวกับชาวต่างชาติ และบางกรณีเกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์ จึงไม่ควรนำทุกเรื่องมาปะปนกัน

สาเหตุที่ทำให้เกิดภาพจำนี้ ส่วนหนึ่งมาจากเศรษฐกิจของลาวที่เผชิญปัญหามาหลายปี ทั้งค่าเงินอ่อน เงินเฟ้อสูง และโอกาสในการทำงานที่มีรายได้ดีค่อนข้างจำกัด คนจำนวนหนึ่งจึงมองหาช่องทางหารายได้จากนักท่องเที่ยวหรือชาวต่างชาติที่เข้ามาทำงานในประเทศ ส่งผลให้เกิดความสัมพันธ์เชิงผลประโยชน์ระหว่างชายต่างชาติและหญิงชาวลาวในบางพื้นที่ 

อีกปัจจัยหนึ่งคือการเติบโตของเขตเศรษฐกิจพิเศษและเมืองชายแดนที่มีแรงงาน นักลงทุน และนักท่องเที่ยวต่างชาติจำนวนมาก พื้นที่เหล่านี้มักมีธุรกิจกลางคืน ร้านอาหาร บาร์ และสถานบันเทิงเพิ่มขึ้นตามการขยายตัวของเศรษฐกิจ ทำให้เกิดความสัมพันธ์ระหว่างหญิงท้องถิ่นกับชายต่างชาติได้มากกว่าพื้นที่ชนบททั่วไป แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าทุกความสัมพันธ์จะเป็นการซื้อขายบริการ

สิ่งที่ถูกพูดถึงมากในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา กลับไม่ใช่ "เมียให้เช่า" ในความหมายของการอยู่กินชั่วคราว แต่เป็นปัญหาการหลอกหญิงลาวไปแต่งงานกับชาวจีนผ่านนายหน้า มีการลงประกาศในสื่อสังคมออนไลน์ว่า "รับภรรยาลาว เงินเดือนสูง" หรือเสนอค่าตอบแทนจำนวนมากเพื่อจูงใจหญิงสาวจากครอบครัวยากจน เมื่อเดินทางออกนอกพื้นที่แล้ว หลายคนกลับไม่ได้รับสิ่งที่สัญญาไว้ บางรายถูกควบคุมอิสรภาพหรือถูกบังคับให้อยู่กับครอบครัวของฝ่ายชาย ปัญหานี้ถูกจัดว่าเกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์มากกว่าจะเป็นการสมยอมทั่วไป 

คำว่า "เมียให้เช่า" จึงอาจสร้างความเข้าใจผิดได้ เพราะฟังดูเหมือนผู้หญิงสมัครใจรับงานระยะสั้นทั้งหมด ทั้งที่ในความเป็นจริงมีหลายกรณีที่ผู้เสียหายถูกหลอก ถูกบังคับ หรือไม่มีอำนาจต่อรองเพียงพอ การใช้คำนี้อย่างเหมารวมจึงอาจทำให้มองข้ามปัญหาที่แท้จริงของเหยื่อ

ในอีกด้านหนึ่ง ก็มีความสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นจากความสมัครใจจริง ชายต่างชาติที่เข้ามาทำงานหรือทำธุรกิจในลาวอาจคบหากับหญิงชาวลาวและช่วยดูแลค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน บางคู่ใช้ชีวิตร่วมกันหลายเดือนหรือหลายปี ก่อนจะจดทะเบียนสมรสอย่างถูกต้อง ความสัมพันธ์ลักษณะนี้เกิดขึ้นในหลายประเทศ ไม่ได้เกิดเฉพาะในลาว และไม่สามารถเรียกว่าเป็น "เมียให้เช่า" ได้ทั้งหมด

สังคมลาวเองก็ไม่ได้มองเรื่องนี้ในทางบวก คนลาวจำนวนมากแสดงความกังวลต่อการหลอกลวงหญิงสาว โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบทที่ประชาชนเข้าถึงข้อมูลข่าวสารน้อย ครอบครัวที่ประสบปัญหาเศรษฐกิจอาจเชื่อคำโฆษณาว่าจะมีรายได้สูงหรือได้แต่งงานกับคนมีฐานะ ก่อนจะพบว่าความจริงแตกต่างจากที่คาดหวังอย่างสิ้นเชิง 

หากถามว่ามีนักท่องเที่ยวต่างชาติที่จ่ายเงินเพื่อให้หญิงลาวมาเป็นเพื่อนเที่ยวหรืออยู่ด้วยช่วงสั้น ๆ หรือไม่ คำตอบคือมีรายงานว่าพบได้ในบางพื้นที่ แต่ลักษณะดังกล่าวมักเกิดจากการตกลงกันเป็นรายบุคคล ไม่ใช่บริการที่ดำเนินการอย่างเปิดเผยภายใต้ชื่อ "เมียให้เช่า" และยังอาจเข้าไปเกี่ยวข้องกับกฎหมายว่าด้วยการค้าประเวณีหรือการแสวงหาประโยชน์จากบุคคลอื่นอีกด้วย

อีกประเด็นที่ควรแยกให้ออกจากกันคือ การแต่งงานข้ามชาติ ชาวลาวจำนวนไม่น้อยแต่งงานกับคนไทย คนจีน คนเกาหลี หรือชาวตะวันตกด้วยเหตุผลด้านความรัก การทำงาน หรือการสร้างครอบครัว การเหมารวมว่าหญิงลาวที่แต่งงานกับชาวต่างชาติทุกคนเป็น "เมียให้เช่า" จึงไม่เป็นธรรมและไม่สอดคล้องกับข้อเท็จจริง

ในโลกออนไลน์มักมีคลิปหรือโพสต์ที่อ้างว่าลาวมีธุรกิจเมียให้เช่าอย่างเปิดเผย แต่หลายครั้งเป็นการเล่าต่อกันโดยไม่มีหลักฐาน หรือหยิบเหตุการณ์เฉพาะจุดมาขยายจนเหมือนเป็นเรื่องปกติของทั้งประเทศ ทั้งที่ข้อมูลจากหน่วยงานและสื่อที่ติดตามปัญหานี้ชี้ให้เห็นว่า ประเด็นสำคัญกว่าคือการค้ามนุษย์ การหลอกแต่งงาน และผลกระทบจากความยากจน มากกว่าการมี "ธุรกิจเช่าภรรยา" อย่างเป็นระบบ

สรุปแล้ว คำว่า "เมียให้เช่าใน สปป.ลาว" มีที่มาจากการเรียกปรากฏการณ์ความสัมพันธ์เชิงผลประโยชน์ระหว่างหญิงลาวกับชายต่างชาติในบางบริบท แต่หากมองตามข้อเท็จจริง จะพบว่าไม่มีระบบเช่าภรรยาที่ถูกกฎหมายหรือเปิดดำเนินการอย่างเป็นทางการ สิ่งที่พบมากกว่าคือความสัมพันธ์เฉพาะราย การค้าประเวณีในบางพื้นที่ และคดีค้ามนุษย์ที่อาศัยความยากจนของผู้หญิงเป็นช่องทางหาผลประโยชน์ ดังนั้นการใช้คำนี้ควรใช้ด้วยความระมัดระวัง เพราะอาจทำให้ภาพของผู้หญิงลาวทั้งประเทศถูกเหมารวมโดยไม่เป็นธรรม