เรื่องจริงของคน “เกลียดเสียงเคี้ยวอาหาร” อาการมิโซโฟเนียที่หลายคนเป็น

เสียงเคี้ยวข้าว เสียงดูดน้ำ เสียงหายใจ หรือเสียงเคาะปากกา 

สำหรับคนทั่วไปอาจเป็นเพียงเสียงรบกวนเล็กน้อย แต่สำหรับบางคน เสียงเหล่านี้สามารถกระตุ้นความโกรธ ความรังเกียจ ความวิตก หรือความต้องการหนีออกจากบริเวณนั้นอย่างรุนแรงภายในไม่กี่วินาที

อาการนี้เรียกว่า มิโซโฟเนีย (Misophonia) หรือภาวะทนต่อเสียงบางชนิดได้น้อยผิดปกติ ผู้มีอาการไม่ได้เกลียดเสียงดังทุกอย่าง แต่จะตอบสนองรุนแรงต่อ “เสียงกระตุ้น” บางแบบ โดยเฉพาะเสียงจากปากและจมูกของคน เช่น เคี้ยว กลืน จุ๊บปาก สูดจมูก หรือกระแอมคอ

ไม่ใช่แค่รำคาญ แต่ร่างกายเหมือนถูกคุกคาม

ความแตกต่างระหว่างความรำคาญทั่วไปกับมิโซโฟเนียอยู่ที่ความรุนแรงของปฏิกิริยา คนทั่วไปอาจรู้สึกว่าเสียงเคี้ยวน่ารำคาญ แต่ยังนั่งกินอาหารต่อได้ ขณะที่ผู้มีมิโซโฟเนียอาจรู้สึกหัวใจเต้นเร็ว กล้ามเนื้อเกร็ง ร้อนวูบวาบ โกรธจัด หรืออยากลุกหนีทันที

บางคนรู้ว่าอีกฝ่ายไม่ได้ตั้งใจทำเสียง แต่กลับควบคุมอารมณ์ของตัวเองได้ยาก เมื่อเหตุการณ์ผ่านไปจึงอาจรู้สึกผิดที่หงุดหงิดหรือพูดรุนแรงกับคนใกล้ตัว

นักวิชาการอธิบายว่า ปฏิกิริยานี้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับระดับความดังเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับรูปแบบ ความหมาย และบุคคลผู้สร้างเสียงด้วย เสียงเดียวกันจากคนในครอบครัวอาจกระตุ้นรุนแรงกว่าเสียงจากโทรทัศน์หรือสัตว์

ทำไมเสียงเคี้ยวจึงเป็นตัวกระตุ้นสำคัญ?

เสียงจากการกินเกิดซ้ำเป็นจังหวะ อยู่ใกล้ตัว และหลีกเลี่ยงได้ยาก โดยเฉพาะระหว่างมื้ออาหาร ซึ่งคนต้องนั่งอยู่ร่วมกันเป็นเวลานาน

สมองของผู้มีมิโซโฟเนียอาจเชื่อมเสียงบางชนิดเข้ากับระบบตอบสนองต่อภัย เมื่อได้ยินเสียงกระตุ้น ร่างกายจึงเข้าสู่ภาวะคล้าย “สู้หรือหนี” อย่างรวดเร็ว แม้ในความเป็นจริงจะไม่มีอันตรายเกิดขึ้น

กลไกที่แน่นอนยังอยู่ระหว่างการศึกษา และไม่ได้หมายความว่าหูของคนเหล่านี้ได้ยินดีกว่าคนทั่วไปเสมอไป หลักฐานปัจจุบันชี้ว่าเรื่องนี้อาจเกี่ยวข้องกับกระบวนการประมวลผลเสียง อารมณ์ และความหมายในสมองมากกว่าความผิดปกติของหูชั้นนอกเพียงอย่างเดียว

คนเป็นกันเยอะจริงหรือ?

งานวิจัยให้ตัวเลขแตกต่างกันมาก เพราะยังไม่มีเกณฑ์วินิจฉัยมาตรฐานเดียวกัน บางการศึกษาพบว่าคนจำนวนมากรู้สึกรำคาญเสียงอย่างน้อยหนึ่งชนิด แต่ผู้ที่มีอาการรุนแรงจนกระทบชีวิตมีสัดส่วนต่ำกว่านั้น

การศึกษาประชากรเยอรมนีพบว่า ประมาณ 21.3% มีอาการบางอย่างที่ยังไม่ถึงระดับรุนแรง ขณะที่ผู้มีอาการระดับปานกลางถึงรุนแรงอยู่ที่ประมาณ 2.3% ส่วนงานศึกษาและบททบทวนในประเทศอื่นรายงานตัวเลขแตกต่างกันตั้งแต่ไม่กี่เปอร์เซ็นต์ไปจนถึงหลักสิบเปอร์เซ็นต์

จึงอาจพูดได้ว่า ความไวต่อเสียงพบได้ไม่น้อย แต่ไม่ใช่ทุกคนที่เกลียดเสียงเคี้ยวจะเป็นมิโซโฟเนียระดับทางคลินิก

เป็นโรคทางจิตเวชหรือไม่?

ปัจจุบันมิโซโฟเนียยังไม่ได้รับการบรรจุเป็นโรคแยกต่างหากในคู่มือวินิจฉัยหลักอย่าง DSM-5-TR และ ICD-11 และผู้เชี่ยวชาญยังถกเถียงกันว่าควรจัดอยู่ในกลุ่มประสาทสัมผัส การได้ยิน จิตเวช หรือเป็นภาวะที่คาบเกี่ยวกันหลายด้าน

ในปี 2022 ผู้เชี่ยวชาญนานาชาติได้ร่วมกันกำหนดคำอธิบายที่เป็นฉันทามติ เพื่อให้การศึกษาและการดูแลผู้มีอาการเป็นไปในทิศทางเดียวกันมากขึ้น แต่ยังไม่มีแบบตรวจเพียงชุดเดียวที่สามารถยืนยันมิโซโฟเนียได้อย่างเด็ดขาด

ผลกระทบไม่ได้หยุดอยู่ที่โต๊ะอาหาร

ผู้มีอาการรุนแรงอาจหลีกเลี่ยงการกินข้าวกับครอบครัว ไม่อยากเข้าประชุม เลิกใช้ขนส่งสาธารณะ หรือไม่สามารถตั้งใจเรียนและทำงานเมื่อมีเสียงกระตุ้นอยู่ใกล้ ๆ

บางคนเริ่มจับตามองปากของผู้อื่นล่วงหน้าและรู้สึกเครียดตั้งแต่ยังไม่ได้ยินเสียง ขณะที่บางคนไวต่อภาพการเคี้ยวหรือการขยับขาซ้ำ ๆ ร่วมด้วย

เมื่อคนรอบข้างบอกว่า “คิดไปเอง” หรือ “ทนหน่อยไม่ได้หรือ” ผู้มีอาการอาจยิ่งรู้สึกโดดเดี่ยว เพราะสำหรับพวกเขา ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นไม่ได้เป็นเรื่องที่เลือกเปิดหรือปิดได้ง่าย ๆ

รับมืออย่างไรโดยไม่ต้องตัดขาดจากทุกคน?

วิธีเบื้องต้นคือสังเกตว่าเสียงใดกระตุ้นมากที่สุด เตรียมเสียงพื้นหลัง เช่น พัดลม เพลงเบา ๆ หรือเสียงธรรมชาติ และเลือกตำแหน่งนั่งที่สามารถถอยออกไปพักได้เมื่อเริ่มรู้สึกตึงเครียด

การบอกคนใกล้ตัวด้วยประโยคที่ไม่กล่าวโทษ เช่น “เสียงแบบนี้ทำให้ฉันมีปฏิกิริยารุนแรงโดยไม่ตั้งใจ” มักได้ผลดีกว่าการบอกให้อีกฝ่ายหยุดกินหรือกล่าวหาว่ามีมารยาทไม่ดี

หลักฐานด้านการรักษายังมีจำกัด แต่การบำบัดทางความคิดและพฤติกรรมที่ปรับให้เหมาะกับมิโซโฟเนียอาจช่วยให้บางคนจัดการอารมณ์ ความคิด และพฤติกรรมหลีกเลี่ยงได้ดีขึ้น หากอาการรบกวนการเรียน งาน ความสัมพันธ์ หรือทำให้โกรธจนควบคุมตัวเองยาก ควรปรึกษานักจิตวิทยา จิตแพทย์ หรือนักแก้ไขการได้ยินที่เข้าใจภาวะนี้

ไม่ได้เกลียดคนกิน แต่อาจควบคุมปฏิกิริยาต่อเสียงไม่ได้

คนที่ทนเสียงเคี้ยวไม่ได้อาจถูกมองว่าเรื่องมาก อารมณ์ร้อน หรือรังเกียจคนรอบตัว ทั้งที่ความจริง พวกเขาอาจกำลังต่อสู้กับปฏิกิริยาของสมองและร่างกายที่เกิดขึ้นเร็วกว่าความคิด

มิโซโฟเนียไม่ได้หมายความว่าทุกเสียงจะสร้างความทุกข์ และไม่ได้หมายความว่าผู้มีอาการเป็นคนไม่มีเหตุผล แต่เป็นภาวะที่มีความรุนแรงหลายระดับ ตั้งแต่รำคาญเล็กน้อยจนถึงกระทบชีวิตอย่างหนัก