ไทยรักไทย พรรคการเมืองแห่งความหวัง พรรคการเมืองแรกที่ทำให้คนไทยเห็นว่า “ประชาธิปไตยกินได้”

 

ก่อนยุคของพรรคไทยรักไทย การเมืองไทยในสายตาของประชาชนจำนวนไม่น้อยอาจดูเหมือนเรื่องไกลตัว การเลือกตั้งคือการเลือก “คน” เข้าไปนั่งในสภา แต่สิ่งที่ประชาชนจะได้รับกลับไม่ใช่เรื่องที่เห็นได้ชัดในชีวิตประจำวัน

จนกระทั่งการมาถึงของ พรรคไทยรักไทย และการเลือกตั้งปี 2544 การเมืองไทยเริ่มเปลี่ยนไปอย่างสำคัญ

 

พรรคไม่ได้ขายเพียงภาพของนักการเมือง แต่ขาย “นโยบายที่จับต้องได้”

30 บาทรักษาทุกโรค

กองทุนหมู่บ้าน 1 ล้านบาท

พักชำระหนี้เกษตรกร

OTOP — หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์

นโยบายเหล่านี้ทำให้การเมืองไม่ได้จบลงที่คำพูดบนเวทีหาเสียง แต่เชื่อมโยงเข้ากับชีวิตประจำวันของประชาชนโดยตรง

 

จาก “ประชาธิปไตยในหีบบัตร” สู่ “ประชาธิปไตยในกระเป๋า”

คำว่า “ประชาธิปไตยกินได้” จึงมีพลังในบริบทนี้

มันไม่ได้หมายความว่าประชาธิปไตยคือการแจกเงินให้ประชาชน

แต่หมายถึงว่า ประชาธิปไตยควรสร้างผลลัพธ์ที่ประชาชนสัมผัสได้จริง

คนชนบทที่เคยเข้าถึงแหล่งทุนได้ยาก ได้เห็นกองทุนหมู่บ้านเข้ามาเป็นแหล่งเงินทุนสำหรับประกอบอาชีพ

เกษตรกรที่กำลังเผชิญภาระหนี้ ได้รับมาตรการพักชำระหนี้

ชุมชนได้รับการส่งเสริมให้พัฒนาสินค้าของตัวเองผ่าน OTOP

และคนที่เจ็บป่วยสามารถเข้าถึงหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าในระบบ 30 บาทได้

รัฐบาลไทยรักไทยประกาศนโยบายเหล่านี้อย่างเป็นทางการตั้งแต่ปี 2544 และนำไปปฏิบัติจริงหลังชนะการเลือกตั้ง

สิ่งที่ไทยรักไทยเปลี่ยน ไม่ใช่แค่ “นโยบาย”

ความสำคัญของไทยรักไทยจึงไม่ได้อยู่เพียงว่านโยบายใดดีหรือไม่ดี

แต่คือการเปลี่ยน ความคาดหวังของประชาชนที่มีต่อการเลือกตั้ง

 

ประชาชนเริ่มตั้งคำถามว่า

«“ถ้าเลือกพรรคนี้ แล้วชีวิตของเราจะดีขึ้นอย่างไร?”»

นี่เป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ เพราะงานศึกษาด้านพรรคการเมืองไทยชี้ว่า ความสำเร็จของไทยรักไทยในปี 2544 ทำให้นโยบายกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการแข่งขันทางการเมือง พรรคอื่น ๆ ก็เริ่มต้องแข่งขันกันด้วยนโยบายมากขึ้น ไม่ใช่เพียงตัวบุคคลหรือเครือข่ายทางการเมือง

และนี่อาจเป็นมรดกทางการเมืองที่สำคัญที่สุดของไทยรักไทย

 

ทำให้ประชาชนรู้ว่าเสียงของตัวเองมีมูลค่า

ไม่ใช่เพียงมูลค่าในวันที่เดินเข้าคูหา

แต่มีมูลค่าในวันที่ต้องไปโรงพยาบาล

วันที่ต้องหาเงินลงทุนทำมาหากิน

วันที่ต้องจัดการหนี้

วันที่ต้องการสร้างรายได้ให้ครอบครัว

และวันที่ชุมชนต้องการพัฒนาตัวเอง

แต่ “ประชาธิปไตยกินได้” ก็มีอีกด้านหนึ่ง

แน่นอนว่าเรื่องราวของไทยรักไทยไม่ได้มีเพียงด้านเดียว

นโยบายประชานิยมของรัฐบาลทักษิณถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนัก ทั้งเรื่องภาระทางการคลัง การใช้นโยบายเพื่อสร้างฐานเสียง และปัญหาการกระจุกตัวของอำนาจทางการเมือง

ดังนั้น การมองไทยรักไทยอย่างเป็นธรรมจึงไม่ควรเป็นทั้งการยกให้เป็น “รัฐบาลที่ดีที่สุดตลอดกาล” หรือการลดทอนทุกอย่างให้เหลือเพียงคำว่า “ประชานิยม”

แต่ควรมองว่า ไทยรักไทยเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้การเมืองไทยเข้าสู่ยุคที่ประชาชนเริ่มเรียกร้องว่า นโยบายต้องตอบคำถามเรื่องปากท้องและคุณภาพชีวิตอย่างเป็นรูปธรรม

เพราะท้ายที่สุดแล้ว ประชาธิปไตยไม่ได้มีความหมายเพียงว่า

 

“ประชาชนมีสิทธิเลือกผู้ปกครอง”

 

แต่ยังมีคำถามที่สำคัญไม่แพ้กันว่า

 

“เมื่อประชาชนเลือกแล้ว รัฐบาลทำให้ชีวิตของพวกเขาดีขึ้นได้จริงหรือไม่?”

และนี่เองคือเหตุผลที่คำว่า

“ประชาธิปไตยกินได้”

ยังคงถูกพูดถึงจนถึงทุกวันนี้

เพราะมันสะท้อนความหวังง่าย ๆ ของประชาชนว่า

การเมืองไม่ควรอยู่แค่ในสภา

ประชาธิปไตยไม่ควรอยู่แค่ในหีบบัตร

แต่ควรเดินทางมาถึงชีวิตของคนธรรมดาด้วย