อินเดียอ่านสัปดาห์ละเกือบ 11 ชั่วโมงจริงหรือ

ตัวเลขที่ว่า “คนอินเดียอ่านหนังสือเฉลี่ยสัปดาห์ละ 10 ชั่วโมง 42 นาที” ถูกแชร์ต่อกันมานาน เพราะมันทำให้อินเดียขึ้นเป็นประเทศที่ใช้เวลาอ่านมากที่สุดในกลุ่มประเทศที่สำรวจ

เมื่อหารออกเป็นรายวัน เวลานี้เท่ากับการอ่านวันละประมาณหนึ่งชั่วโมงครึ่ง ฟังดูเยอะสำหรับคนที่แทบไม่มีเวลาเปิดหนังสือหลังเลิกงาน แต่ถ้ามองชีวิตประจำวันของคนอินเดีย ภาพดังกล่าวก็ไม่ได้เกินจริงจนนึกไม่ออก

อย่างไรก็ตาม มีรายละเอียดสำคัญที่มักหลุดหายไปเวลาตัวเลขนี้ถูกนำมาเล่าซ้ำ นั่นคือมันไม่ใช่ข้อมูลที่เพิ่งสำรวจในปัจจุบัน และไม่ได้หมายความว่าคนอินเดียทุกคนอ่านหนังสือวันละชั่วโมงครึ่งจริง ๆ

ตัวเลขนี้มาจากการสำรวจผู้ที่มีอายุ 13 ปีขึ้นไปมากกว่า 30,000 คนใน 30 ประเทศ ช่วงปลายปี 2004 ถึงต้นปี 2005 จากนั้นจึงนำคำตอบมาคำนวณเป็นค่าเฉลี่ยของแต่ละประเทศ อินเดียได้ค่าเฉลี่ย 10 ชั่วโมง 42 นาทีต่อสัปดาห์ ตามมาด้วยไทย 9 ชั่วโมง 24 นาที และจีนประมาณ 8 ชั่วโมง

คำว่า “มากที่สุดในโลก” จึงควรเข้าใจให้ตรงว่า อินเดียได้อันดับหนึ่งในบรรดา 30 ประเทศที่อยู่ในการสำรวจครั้งนั้น ไม่ใช่การเก็บข้อมูลจากทุกประเทศบนโลก และไม่ควรถูกใช้ยืนยันว่าปัจจุบันอินเดียยังครองอันดับหนึ่งด้วยตัวเลขเดิมแบบไม่มีการเปลี่ยนแปลง

อีกจุดหนึ่งคือคำว่าอ่านในแบบสำรวจลักษณะนี้กว้างกว่าการอ่านนิยายหรือวรรณกรรมเพียงอย่างเดียว มันอาจรวมหนังสือเรียน หนังสือเตรียมสอบ หนังสือพิมพ์ นิตยสาร หนังสือให้ความรู้ และสิ่งพิมพ์ประเภทอื่น การเห็นตัวเลขสูงจึงไม่ได้แปลว่าคนส่วนใหญ่กำลังนั่งอ่านนิยายเล่มหนาทุกคืน

ทำไมอินเดียจึงได้ตัวเลขสูงขนาดนั้น

เหตุผลแรกคือการศึกษาและการแข่งขันสอบมีบทบาทมากในชีวิตของคนอินเดีย นักเรียนจำนวนมากไม่ได้อ่านเฉพาะในเวลาเรียน แต่ยังอ่านหนังสือเตรียมสอบ เอกสารประกอบ และตำราเพิ่มเติมหลังเลิกเรียนด้วย การสอบเข้ามหาวิทยาลัย การสอบวิชาชีพ รวมถึงการสอบเพื่อเข้าทำงานภาครัฐมีผู้สมัครจำนวนมาก การอ่านจึงไม่ได้เป็นแค่งานอดิเรก แต่เป็นกิจวัตรที่เชื่อมโยงกับโอกาสทางการศึกษาและการทำงานโดยตรง

ในหลายครอบครัว หนังสือเรียนและหนังสือเตรียมสอบถูกมองว่าเป็นการลงทุนที่จำเป็น ต่อให้ไม่ได้ซื้อหนังสือบันเทิงบ่อย คนในบ้านก็ยังมีช่วงเวลาที่ต้องอ่านอย่างจริงจัง นักเรียนบางคนใช้เวลาหลายชั่วโมงต่อวันกับการทบทวนบทเรียน ซึ่งสามารถดันค่าเฉลี่ยของประเทศให้สูงขึ้นได้มาก

เหตุผลต่อมาคืออินเดียมีวัฒนธรรมสิ่งพิมพ์ที่หลากหลายมาก ประเทศนี้ไม่ได้มีเพียงภาษาอังกฤษหรือภาษาฮินดี แต่มีภาษาหลักและภาษาท้องถิ่นจำนวนมาก แต่ละภูมิภาคมีหนังสือพิมพ์ นิตยสาร นิยาย เรื่องสั้น หนังสือศาสนา และหนังสือความรู้ในภาษาของตัวเอง

คนที่ไม่ถนัดอ่านภาษาอังกฤษจึงไม่ได้ถูกกันออกจากโลกของการอ่าน ตลาดสิ่งพิมพ์ภาษาท้องถิ่นเปิดโอกาสให้ผู้อ่านเข้าถึงเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับชีวิตของตัวเอง ตั้งแต่ข่าวในรัฐ การเกษตร การเมืองท้องถิ่น ไปจนถึงนิยายรักและเรื่องเล่าทางศาสนา

หนังสือพิมพ์ก็เคยเป็นส่วนสำคัญของชีวิตประจำวันมากกว่าที่หลายคนคุ้นเคยในปัจจุบัน ร้านน้ำชา สถานีรถไฟ ร้านตัดผม และพื้นที่ส่วนกลางมักมีหนังสือพิมพ์วางให้อ่าน หนังสือหนึ่งฉบับอาจผ่านมือหลายคน การอ่านจึงไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการซื้อหนังสือส่วนตัวเสมอไป

การเดินทางยังเป็นอีกช่วงเวลาที่เอื้อต่อการอ่าน อินเดียมีผู้คนจำนวนมากใช้รถไฟและระบบขนส่งสาธารณะเป็นเวลานาน หนังสือพิมพ์ นิตยสาร และหนังสือปกอ่อนจึงกลายเป็นของติดมือระหว่างทาง ร้านขายหนังสือตามสถานีรถไฟไม่ได้ขายเฉพาะงานวรรณกรรม แต่ยังมีคู่มือสอบ หนังสือความรู้ทั่วไป และเรื่องอ่านง่ายสำหรับการเดินทางด้วย

ขณะเดียวกัน สังคมอินเดียมีความผูกพันกับข้อความทางศาสนาและปรัชญามายาวนาน หลายครอบครัวมีหนังสือบทสวด เรื่องเล่าจากมหากาพย์ หรือคำอธิบายหลักศาสนาอยู่ในบ้าน การอ่านเหล่านี้อาจไม่ได้ถูกเรียกว่าเป็นงานอดิเรก แต่ก็เป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตรและประเพณี

ยังมีหนังสืออีกกลุ่มที่ได้รับความนิยมมาก คือหนังสือพัฒนาตัวเอง หนังสือเตรียมความพร้อมด้านอาชีพ และหนังสือที่สอนทักษะเพื่อยกระดับชีวิต เนื้อหาเหล่านี้ตอบความต้องการของคนจำนวนมากที่มองการศึกษาเป็นทางไปสู่รายได้และสถานะที่ดีขึ้น การอ่านจึงมีเป้าหมายชัดเจน ไม่ได้เกิดจากความเพลิดเพลินเพียงอย่างเดียว

แต่ค่าเฉลี่ยของประเทศก็มีข้อจำกัด

อินเดียมีประชากรมหาศาลและมีความแตกต่างระหว่างพื้นที่สูงมาก คนเมืองที่เข้าถึงโรงเรียน มหาวิทยาลัย ร้านหนังสือ และอินเทอร์เน็ต อาจมีพฤติกรรมการอ่านต่างจากคนในพื้นที่ห่างไกลอย่างชัดเจน ค่าเฉลี่ย 10 ชั่วโมง 42 นาทีไม่สามารถบอกได้ว่าแต่ละกลุ่มอ่านเท่ากันหรือไม่

คนบางกลุ่มอาจอ่านมากกว่าสัปดาห์ละ 20 ชั่วโมง ขณะที่อีกกลุ่มแทบไม่ได้อ่านเลย เมื่อนำมารวมกันจึงได้ตัวเลขเฉลี่ยที่ดูเหมือนเป็นพฤติกรรมของคนทั้งประเทศ ทั้งที่ความจริงกระจายตัวไม่เท่ากัน

ข้อมูลที่ได้จากการให้ผู้ตอบประเมินเวลาของตัวเองก็มีโอกาสคลาดเคลื่อน คนเราอาจจำเวลาไม่แม่น นับเวลาที่อ่านระหว่างทำอย่างอื่นรวมเข้าไป หรือประเมินมากกว่าความเป็นจริงโดยไม่ตั้งใจ จึงควรมองตัวเลขนี้เป็นภาพรวมของพฤติกรรมในช่วงหนึ่ง มากกว่าจะถือเป็นเวลาที่วัดด้วยนาฬิกาอย่างละเอียด

นอกจากนี้ พฤติกรรมการอ่านหลังปี 2005 เปลี่ยนไปมาก โทรศัพท์มือถือ อินเทอร์เน็ต สื่อสังคม หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ และวิดีโอสั้นเข้ามาแย่งเวลาในชีวิตประจำวัน คนอาจอ่านข้อความมากขึ้นบนหน้าจอ แต่ใช้เวลากับหนังสือเล่มน้อยลง หรืออาจอ่านเป็นช่วงสั้น ๆ ตลอดวันจนตอบยากว่าใช้เวลาอ่านจริงกี่ชั่วโมง

ดังนั้น ประโยคที่ว่าอินเดียเป็นประเทศที่อ่านมากที่สุดจึงไม่ใช่เรื่องแต่ง ตัวเลข 10 ชั่วโมง 42 นาทีมีที่มาจากการสำรวจขนาดใหญ่จริง และอินเดียได้อันดับหนึ่งจริงในกลุ่มประเทศที่สำรวจช่วงนั้น

สิ่งที่ไม่ควรทำคือหยิบตัวเลขเก่ามาพูดเหมือนเป็นอันดับโลกประจำปีล่าสุด เพราะมันไม่ได้สะท้อนทุกประเทศและไม่ได้บอกพฤติกรรมการอ่านของคนอินเดียในวันนี้โดยตรง

ถึงอย่างนั้น ตัวเลขนี้ยังเผยให้เห็นเรื่องที่น่าสนใจกว่าอันดับ นั่นคือในอินเดีย การอ่านไม่ได้จำกัดอยู่ในภาพของคนถือวรรณกรรมอยู่ในร้านกาแฟ แต่มันแทรกอยู่ในห้องเรียน สนามสอบ รถไฟ ร้านน้ำชา หนังสือพิมพ์ท้องถิ่น หนังสือศาสนา และความพยายามของผู้คนที่ต้องการสร้างโอกาสให้ตัวเอง

เมื่อมองแบบนี้ เวลา 10 ชั่วโมง 42 นาทีจึงไม่ใช่แค่สถิติว่าประเทศไหนอ่านเก่งกว่าใคร แต่มันเป็นภาพของสังคมที่ตัวหนังสือยังเกี่ยวข้องกับการเรียน งาน ความเชื่อ ข่าวสาร และการขยับชีวิตไปข้างหน้าอย่างใกล้ชิด