มะเร็งรังไข่ ภัยเงียบที่ผู้หญิงไม่ควรมองข้าม

มะเร็งรังไข่เป็นโรคที่หลายคนไม่ค่อยได้ยินข่าวบ่อยเท่ามะเร็งเต้านมหรือมะเร็งปากมดลูก แต่ในความเป็นจริงกลับเป็นมะเร็งทางนรีเวชที่อันตรายที่สุดชนิดหนึ่ง สาเหตุสำคัญคือโรคนี้มักไม่แสดงอาการชัดเจนในระยะแรก ทำให้ผู้ป่วยจำนวนมากเพิ่งได้รับการวินิจฉัยเมื่อมะเร็งลุกลามไปแล้ว ส่งผลให้การรักษาซับซ้อนขึ้นและโอกาสหายขาดลดลง

รังไข่เป็นอวัยวะขนาดเล็กอยู่บริเวณอุ้งเชิงกราน มีอยู่สองข้าง ทำหน้าที่ผลิตไข่และสร้างฮอร์โมนเพศหญิง เช่น เอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน เมื่อเซลล์ในรังไข่เกิดความผิดปกติและแบ่งตัวอย่างควบคุมไม่ได้ ก็อาจกลายเป็นมะเร็งรังไข่ได้ นอกจากตัวรังไข่เองแล้ว ปัจจุบันยังพบว่ามะเร็งหลายกรณีอาจเริ่มต้นจากปลายท่อนำไข่ก่อนลุกลามมายังรังไข่

มะเร็งรังไข่มีหลายชนิด โดยชนิดที่พบมากที่สุดคือมะเร็งที่เกิดจากเซลล์เยื่อบุผิวของรังไข่ ซึ่งมักพบในผู้หญิงอายุมากกว่า 50 ปี นอกจากนี้ยังมีชนิดที่เกิดจากเซลล์สร้างไข่และเซลล์สร้างฮอร์โมน ซึ่งพบได้น้อยกว่าและมักเกิดในผู้หญิงอายุน้อย

แม้ว่ายังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดของมะเร็งรังไข่ แต่มีปัจจัยหลายอย่างที่ทำให้ความเสี่ยงเพิ่มขึ้น เช่น อายุที่มากขึ้น โดยเฉพาะหลังวัยหมดประจำเดือน การมีญาติสายตรงเป็นมะเร็งรังไข่หรือมะเร็งเต้านม การกลายพันธุ์ของยีน BRCA1 และ BRCA2 รวมถึงโรคทางพันธุกรรมบางชนิด ผู้หญิงที่ไม่เคยตั้งครรภ์หรือมีประจำเดือนเป็นเวลานานก็อาจมีความเสี่ยงสูงขึ้นเล็กน้อยเมื่อเทียบกับคนทั่วไป

ในทางกลับกัน มีปัจจัยบางอย่างที่อาจช่วยลดความเสี่ยงได้ เช่น การตั้งครรภ์ การให้นมบุตร การใช้ยาคุมกำเนิดชนิดรับประทานเป็นระยะเวลาหนึ่ง และการผ่าตัดผูกท่อนำไข่ในบางกรณี อย่างไรก็ตาม วิธีเหล่านี้ไม่ใช่การป้องกันที่รับประกันว่าจะไม่เป็นมะเร็งรังไข่

สิ่งที่ทำให้โรคนี้อันตรายคืออาการในระยะแรกมักคล้ายโรคทั่วไป หลายคนเข้าใจว่าเป็นเพียงปัญหาเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหารหรืออาการของวัยทอง เช่น ท้องอืด แน่นท้อง อิ่มเร็วผิดปกติ ปวดหน่วงบริเวณท้องน้อย ปวดหลังส่วนล่าง ปัสสาวะบ่อย รู้สึกปวดเวลามีเพศสัมพันธ์ หรือมีประจำเดือนผิดปกติ หากอาการเหล่านี้เกิดขึ้นต่อเนื่องนานหลายสัปดาห์และไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

เมื่อโรคลุกลาม อาการอาจชัดเจนขึ้น เช่น ท้องโตจากการมีน้ำในช่องท้อง น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ เบื่ออาหาร เหนื่อยง่าย หรือคลำพบก้อนในช่องท้อง ซึ่งมักหมายถึงโรคอยู่ในระยะที่รุนแรงกว่าเดิม

การวินิจฉัยมะเร็งรังไข่อาศัยหลายวิธีร่วมกัน แพทย์จะสอบถามอาการ ตรวจภายใน และอาจตรวจอัลตราซาวด์ทางช่องคลอดเพื่อดูรูปร่างของรังไข่ หากพบความผิดปกติอาจต้องตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือเอกซเรย์คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าเพิ่มเติม รวมถึงตรวจเลือดหาสารบ่งชี้บางชนิด เช่น CA-125 แม้ว่าค่าสารนี้จะช่วยประกอบการวินิจฉัยได้ แต่ก็ไม่สามารถใช้ยืนยันโรคได้เพียงอย่างเดียว เพราะอาจสูงจากโรคอื่นที่ไม่ใช่มะเร็งได้เช่นกัน

การยืนยันว่าเป็นมะเร็งจริงหรือไม่ ต้องอาศัยการตรวจชิ้นเนื้อ ซึ่งมักได้จากการผ่าตัดนำก้อนออกมาตรวจทางพยาธิวิทยา หลังจากนั้นแพทย์จึงประเมินระยะของโรคเพื่อวางแผนการรักษา

ระยะของมะเร็งรังไข่แบ่งออกเป็น 4 ระยะหลัก ระยะแรก มะเร็งยังอยู่เฉพาะที่รังไข่ ระยะที่สองเริ่มกระจายไปยังอวัยวะในอุ้งเชิงกราน ระยะที่สามลุกลามเข้าสู่ช่องท้องหรือต่อมน้ำเหลือง และระยะที่สี่แพร่กระจายไปยังอวัยวะที่อยู่ห่างออกไป เช่น ปอดหรือตับ โดยทั่วไปยิ่งตรวจพบเร็ว โอกาสรักษาให้ได้ผลก็ยิ่งสูง

การรักษาหลักของมะเร็งรังไข่คือการผ่าตัดร่วมกับเคมีบำบัด แพทย์จะพยายามตัดเนื้องอกออกให้มากที่สุด เพราะยิ่งเหลือเซลล์มะเร็งน้อย ผลของยาเคมีบำบัดก็มักจะดีขึ้น ในผู้ป่วยบางรายอาจให้ยาเคมีบำบัดก่อนผ่าตัดเพื่อให้ก้อนมีขนาดเล็กลง

ปัจจุบันยังมีการรักษาแบบมุ่งเป้าและยากลุ่ม PARP inhibitors สำหรับผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะผู้ที่มีการกลายพันธุ์ของยีน BRCA หรือมีลักษณะทางพันธุกรรมบางแบบ ยาเหล่านี้ช่วยยืดระยะเวลาที่โรคสงบได้ในผู้ป่วยที่เหมาะสม แต่แพทย์จะเป็นผู้พิจารณาเป็นรายบุคคล

หลายคนสงสัยว่ามะเร็งรังไข่สามารถตรวจคัดกรองได้หรือไม่ คำตอบคือ ในปัจจุบันยังไม่มีวิธีตรวจคัดกรองที่แนะนำให้ใช้กับผู้หญิงทั่วไปเหมือนการตรวจมะเร็งปากมดลูกหรือการตรวจแมมโมแกรมสำหรับมะเร็งเต้านม การตรวจเลือดหรืออัลตราซาวด์เป็นประจำในคนที่ไม่มีอาการยังไม่สามารถพิสูจน์ได้ว่าช่วยลดอัตราการเสียชีวิตจากโรคนี้ ดังนั้นผู้หญิงทั่วไปควรให้ความสำคัญกับการสังเกตอาการผิดปกติของร่างกายมากกว่า

สำหรับผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งรังไข่หรือมะเร็งเต้านมหลายคน โดยเฉพาะหากเป็นตั้งแต่อายุน้อย อาจควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงและพิจารณาการตรวจทางพันธุกรรม หากพบว่ามีความเสี่ยงสูง แพทย์อาจเสนอแนวทางติดตามหรือการป้องกันที่เหมาะสม

การใช้ชีวิตที่ดีอาจช่วยลดความเสี่ยงของโรคมะเร็งหลายชนิด แม้จะไม่สามารถป้องกันมะเร็งรังไข่ได้ทั้งหมด แต่การรักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม ออกกำลังกายสม่ำเสมอ รับประทานอาหารที่หลากหลาย ลดการสูบบุหรี่ และพบแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติ ล้วนเป็นสิ่งที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพโดยรวม

สิ่งสำคัญที่สุดคืออย่ามองข้ามอาการที่ดูเหมือนเล็กน้อย หากมีอาการท้องอืดเรื้อรัง อิ่มเร็ว ปวดท้องน้อย หรือปัสสาวะบ่อยติดต่อกันหลายสัปดาห์โดยไม่ทราบสาเหตุ การเข้ารับการตรวจตั้งแต่เนิ่น ๆ อาจช่วยให้พบโรคในระยะที่ยังรักษาได้ง่ายกว่า เพราะมะเร็งรังไข่เป็นโรคที่ความรวดเร็วในการวินิจฉัยมีผลต่อโอกาสในการรักษาอย่างมาก